Arşakilər — Vikipediya
Arşakilər sülaləsi — Bizim eradan əvvəl 250-ci ildən eranın 224-cü ilinədək Parfiyada iqtidarda olmuş, Parna əsilli xanədan.
Tarixi
[redaktə | mənbəni redaktə et]E.ə. 53-cü ildə Roma sərkərdəsinin Azərbaycana uğursuz yürüşündən sonra Artaşeslər öz hakimiyyətini qısa müddətə bərpa edirlər, lakin E.ə. 36-cı ildə Mark Antoni Azərbaycandan keçib, onu dağıdaraq İrana hücum etdi. Antoni II Artavazdı öldürtdürdü.
63 il ərzində Azərbaycanı ələ keçirmək üçün Roma ilə İran ara-sında müharibələr getmiş və nəhayət, qarşılıqlı sazişə görə hər iki dövlət Ermənistanı öz nüfuz dairəsində saxlamışdı. Azərbaycan Romanın tərkibində qalmış, lakin oranı Parfiya Arşakilər sülaləsinin nümayəndələri idarə etməyə başlamışdı. Sülalənin başcısı İran hökmdarı Vologezin qardaşı Tiridat olmuşdur. 224-cü ildə İranda yeni Sasanilər sülaləsi hakimiyyəti ələ keçirir, lakin Arşakilər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyəti Sasanilərə vermək istəməyərək müharibəyə başlayır. Nəhayət, 297-ci ildə Roma imperiyasının köməyi ilə Arşakilər qələbə qazanır.
Genealogiya
[redaktə | mənbəni redaktə et]Arşakilər öz başlanığıclarını mifik Kavi Arşandan götürür.[1]. Арриан упоминает также о том, что парфяне возводили свой род к ахеменидскому царю II Artakserks [2].
Şahları
[redaktə | mənbəni redaktə et]Şablon:
[redaktə | mənbəni redaktə et]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Parthian_Empire_%28greatest_extent%29.svg/220px-Parthian_Empire_%28greatest_extent%29.svg.png)
şəkil | Ad | Ailə münasibəti | Hökmranlığı | Qeydlər |
---|---|---|---|---|
Arşakilər sülaləsi (247 BC – 228 AD) | ||||
![]() | I Arşak | Friyapatın oğlu, Arşakın nəvəsi (ehtimal ki II Artakserks nəslindəndir) | e.ə. 247–211 | |
![]() | II Arşak | I Arşakın oğlu | e.ə. 211–185[3] | |
![]() | I Friyapat III Arşak | I Tiridatın oğlan nəvəsi | e.ə. 185–170[3] | |
![]() | I Fərhad IV Arşak | I Friyapatın oğlu | e.ə. 170–167[4] | |
![]() | I Mitridat V Arşak | I Friyapatın oğlu | e.ə. 167[4] –132[5] | |
![]() | II Fərhad VI Arşak | I Mitridatın oğlu | e.ə. 132–127[5] | İskitlərlə döyüşdə öldürüldü. |
![]() | II Artaban VII Arşak | I Friyapatın oğlu | e.ə. 127–126[5] | Toxarlarlar ilə döyüşdə öldürüldü. |
Vologas(?)[5] VIII Arşak | I Friyapatın oğlu | e.ə. 126–122[5] | Midiya, Arran və İberiyanın ilk Arşak kralı | |
Artaban(?) IX Arşak | II Artabanın oğlu | e.ə. 122–121 | Midiyalılarla döyüşdə öldürüldü. | |
![]() | II Mitridat X Arşak | II Artabanın oğlu | e.ə. 121[6]–91 | |
![]() | I Gotarz XI Arşak | II Mitridatın oğlu | e.ə. 91–87 | |
Artaban(?)[4] XII Arşak | ehtimal ki Vologas(?)ın oğlu | e.ə. 91–77? | ||
III Mitridat[5] XIII Arşak | II Mitridatın oğlu | e.ə. 88–67 | ||
![]() | I Orod XIV Arşak | ehtimal ki II Mitridatın oğlu | e.ə. 80–75 | |
![]() | Sanatruk XV Arşak | ehtimal ki Vologas(?)[4] ın oğlu | e.ə. 77–70 | |
Arşak(?) ya Vardan(?) ya Vonon(?) XVI Arşak[4] | ? | e.ə. 77–66 | ||
![]() | III Fərhad XVII Arşak | Sanatrukun oğlu | e.ə. 70–57 | II Orod tərəfindən öldürüldü. |
? XVIII Arşak[4] | ehtimal ki XVI Arşakın oğlu | e.ə. 66–63 | ||
![]() | III Mitridat XIX Arşak | III Fərhadın oğlu | e.ə. 65[4] –54 | II Orod tərəfindən öldürüldü. |
![]() | II Orod XX Arşak | III Fərhadın oğlu | e.ə. 57–38 | IV Fərhad tərəfindən öldürüldü. |
![]() | I Pakor XXI Arşak | II Orodun oğlu | e.ə. 50–38 | Romalılarla döyüşdə öldürüldü |
![]() | IV Fərhad XXII Arşak | II Orodun oğlu | e.ə. 38–2 | Musa tərəfindən öldürüldü. |
![]() | II Tiridat XXIII Arşak | ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir | e.ə. 30–25 | |
Mitridat[7] XXVI Arşak | ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir | e.ə. 12–9 | ||
![]() | Musa | IV Fərhadın prənsesi | e.ə. 2–e. 4 | |
![]() | V Fərhad XXV Arşak | IV Fərhad & Musanın oğlu | e.ə. 2– e. 4 | |
![]() | III Orod XXVI Arşak | ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir | 4–6 | |
![]() | I Vonon XXVII Arşak | IV Fərhadın oğlu | 8–12 | |
![]() | III Artaban XXVIII Arşak | ehtimal ki XIII Arşak III Mitridatın nəslindəndir | 10–40 | |
III Tiridat XXIX Arşak | ehtimal ki II Tiridatın nəslindəndir | 35–36 | ||
Kinnam XXX Arşak | III Artabanın oğlu | 37 | ||
![]() | II Gotarz XXXI Arşak | III Artabanın oğlu | 40–51 | |
![]() | I Vardan XXXII Arşak | III Artabanın oğlu | 40–46 | II Gotarz tərəfindən öldürüldü. |
![]() | II Vonon XXXIII Arşak | ehtimal ki III Artabanın oğlu | 45–51 | |
Mitridat[8] XXXIV Arşak | I Vononun oğlu | 49–50 | ||
I Vologas XXXV Arşak | II Vononun oğlu | 51–77 | ||
![]() | II Vardan XXXVI Arşak | I Vologasın oğlu | 55–58 | |
![]() | II Vologas XXXVII Arşak | ehtimal ki I Vologasın böyük oğlu | 77–89/90 | |
![]() | II Pakor XXXVIII Arşak | ehtimal ki I Vologasın kiçik oğlu | 77–115 | |
![]() | IV Artaban XXXIX Arşak | ehtimal ki I Vologas or | 80–81 | |
![]() | I Osro XL Arşak | II Pakorun qardaşı | 89/90–130 | |
![]() | III Vologas XLI Arşak | ? | 105–148 | |
![]() | Partamaspat XLII Arşak | I Osronun oğlu | 116–117 | |
![]() | IV Mitridat XLIII Arşak | ehtimal ki I Osronun oğlu | 130–145 | |
? XLIV Arşak[9] | ? | 140–140 | ||
![]() | IV Vologas XLV Arşak | IV Mitridatın oğlu | 148–191 | |
![]() | V Vologas XLVI Arşak | IV Vologasın oğlu | 191–208 | |
![]() | II Osro XLVII Arşak | ehtimal ki IV Vologasın oğlu | 190–195 | |
![]() | VI Vologas XLVIII Arşak | V Vologasın oğlu | 208–228 | I Ərdəşir tərəfindən öldürüldü. |
![]() | V Artaban XLIX Arşak | V Vologasın oğlu | 213–226 | I Ərdəşir tərəfindən öldürüldü. |
IV Tiridat[10] L Arşak | IV Vologasın oğlu | 217–222 |
Siyahı:
[redaktə | mənbəni redaktə et]- I Arşak (e.ə 250-211)
- I Tiridat (e.ə 246-211)
- II Arşak (e.ə 211-185)
- Friapatius (e.ə 185-170)
- I Fraota (e.ə 170-167)
- I Mitridat (e.ə 167-132)
- II Fraota (e.ə 132-127)
- II Artaban (e.ə 122-121)
- II Mitridat (e.ə 121-91)
- I Qotarzes (e.ə 91-87)
- I Orod (e.ə 80-75)
- I Sanatürk (e.ə 77-70)
- III Mitridat (e.ə 65-54)
- II Orod (e.ə 57-38)
- I Pakor (e.ə 50-38)
- IV Fraota (e.ə 38-2)
- II Tiridat (e.ə 30-25)
- Musa (e.ə 2- b.e 4)
- V Fraota (e.ə 2- b.e 4)
- III Orod (4-6)
- I Vanon (8-12)
- III Artaban (10-40)
- III Tiridat (35-36)
- II Qotarzes (40-51)
- I Vardan (40-46)
- II Vanon (45-51)
- I Volagez (51-77)
- II Vardan (55-58)
- II Volagez (77-89)
- II Pakor (77-115)
- IV Artaban (80-81)
- I Osroez (89-130)
- III Volagez (105-148)
- IV Mitridat (115-145)
- Parfamaspatez (116-117)
- II Sanatürk (145-145)
- IV Volagez (148-191)
- V Volagez (191-208)
- II Osroez (190-195)
- VI Volagez (208-228)
- V Artaban (213-226)
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116 и прим. 37
- ↑ Arrian. Parthica, fr. −1 — Syncellus, c. 539. Цит. по: Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116
- ↑ 1 2 Assar, 2004.Assar, 2005. Assar, "Moses of Choren & the Early Parthian Chronology", 2006.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Qashqai, H., "The successors of Mithridates II"
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Assar, G.R.F., "A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC" Qashqai, H., "The successors of Mithridates II"
- ↑ Assar, G.R.F., "A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC"
- ↑ Josephus Flavius, Antiquities of the Jews, Book XVI, Ch.8.4
- ↑ Tacitus, The Annals, 11.10
- ↑ See: Unknown King (III) ( Arxivləşdirilib 2013-03-27 at the Wayback Machinetəq. AD 140)
- ↑ See: Tiridates III ( Arxivləşdirilib 2013-11-01 at the Wayback Machinetəq. AD 224 – 228?)