Bellewalia – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Bellewalia rzymska | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | Bellewalia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Bellevalia Lapeyr. J. Phys. Chim. Hist. Nat. Arts 67: 425 (1808)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
| |||
Homonimy | |||
Bellewalia (Bellevalia Lapeyr.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 74 gatunki występujące na obszarze od strefy śródziemnomorskiej do Azji Środkowej[3].
Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Pierre'a de Bellevala, żyjącego w latach 1558–1632 francuskiego botanika, założyciela Ogrodu Botanicznego w Montpellier[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Curtis%27s_botanical_magazine_%2810594510916%29.jpg/180px-Curtis%27s_botanical_magazine_%2810594510916%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Bellevalia_desertorum_kz04.jpg/220px-Bellevalia_desertorum_kz04.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Bellevalia_nivalis_kz4.jpg/220px-Bellevalia_nivalis_kz4.jpg)
- Pokrój
- Wieloletnie rośliny zielne[8].
- Pęd
- Podziemna cebula zbudowana z białych, łuskowatych liści spichrzowych i nasad liści właściwych, z brązową okrywą[8].
- Liście
- Liście odziomkowe[9], paskowate lub lancetowate[10].
- Kwiaty
- Zebrane w grono, wyrastające na głąbiku. Niekiedy rośliny tworzą kilka kwiatostanów. Kwiaty zwykle lekko opuszczone, rzadko wzniesione. Okwiat rurkowaty, zrośnięty do ⅔ długości, powyżej wolny, odgięty, zielonkawobiały, żółty, brązowy, fioletowy lub niebieski. Często u roślin kolor kwiatów zmienia się z czasem. Nitki pręcików wystające z rurki okwiatu. Pylniki krótkie, niebieskie[8].
- Owoce
- Papierzaste, trójgraniaste, oskrzydlone torebki, zawierające kulistawe nasiona pokryte woskowatym nalotem, rzadziej podługowate i lśniące[8].
- Gatunki podobne
- Różni się od szafirków niezwężonym okwiatem na wysokości gardzieli, a także raczej białawymi lub brązowawożółtawymi, bladymi kwiatami[10].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z podplemienia Hyacinthinae, plemienia Hyacintheae, podrodziny Scilloideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae[5].
- Wykaz gatunków[3]
- Bellevalia anatolica B.Mathew & Özhatay
- Bellevalia assadii Wendelbo
- Bellevalia aucheri (Baker) Losinsk.
- Bellevalia behcetii Pinar, Eroglu & Fidan
- Bellevalia brevipedicellata Turrill
- Bellevalia chrisii Yildirim & B.Sahin
- Bellevalia ciliata (Cirillo) T.Nees
- Bellevalia clusiana Griseb.
- Bellevalia crassa Wendelbo
- Bellevalia cyanopoda Wendelbo
- Bellevalia cyrenaica Maire & Weiller
- Bellevalia decolorans Bornm.
- Bellevalia densiflora Boiss.
- Bellevalia desertorum Eig & Feinbrun
- Bellevalia douinii Pabot & Mouterde
- Bellevalia dubia (Guss.) Schult. & Schult.f.
- Bellevalia edirnensis Özhatay & B.Mathew
- Bellevalia eigii Feinbrun
- Bellevalia feinbruniae Freitag & Wendelbo
- Bellevalia flexuosa Boiss.
- Bellevalia fominii Woronow
- Bellevalia galitensis Bocchieri & Mossa
- Bellevalia glauca (Lindl.) Kunth
- Bellevalia gracilis Feinbrun
- Bellevalia hermonis Mouterde
- Bellevalia heweri Wendelbo
- Bellevalia hyacinthoides (Bertol.) K.Perss. & Wendelbo
- Bellevalia juliana Bareka, Turland & Kamari
- Bellevalia koeiei Rech.f.
- Bellevalia koyuncui Karabacak & Yildirim
- Bellevalia kurdistanica Feinbrun
- Bellevalia leucantha K.Perss.
- Bellevalia longipes Post
- Bellevalia longistyla (Miscz.) Grossh.
- Bellevalia lypskyi (Miscz.) E.Wulff
- Bellevalia macrobotrys Boiss.
- Bellevalia malatyaensis Uzunh. & H.Duman
- Bellevalia mathewii Özhatay & Koçak
- Bellevalia mauritanica Pomel
- Bellevalia modesta Wendelbo
- Bellevalia montana (K.Koch) Boiss.
- Bellevalia mosheovii Feinbrun
- Bellevalia multicolor Wendelbo
- Bellevalia nivalis Boiss. & Kotschy
- Bellevalia olivieri (Baker) Wendelbo
- Bellevalia palmyrensis Feinbrun
- Bellevalia paradoxa (Fisch. & C.A.Mey.) Boiss.
- Bellevalia parva Wendelbo
- Bellevalia pseudofominii Özhatay & E.Kaya
- Bellevalia pseudolongipes Karabacak & Yildirim
- Bellevalia rixii Wendelbo
- Bellevalia romana (L.) Sweet – bellewalia rzymska
- Bellevalia salah-eidii Täckh. & Boulos
- Bellevalia sasonii Fidan
- Bellevalia saviczii Woronow – bellewalia Sawicza
- Bellevalia sessiliflora (Viv.) Kunth
- Bellevalia shiraziana Parsa
- Bellevalia sirnakensis (Yild.) Yild.
- Bellevalia sitiaca Kypriotakis & Tzanoud.
- Bellevalia speciosa Woronow ex Grossh.
- Bellevalia spicata (Raf.) Boiss.
- Bellevalia stepporum Feinbrun
- Bellevalia tabriziana Turrill
- Bellevalia tauri Feinbrun
- Bellevalia trifoliata (Ten.) Kunth
- Bellevalia tristis Bornm.
- Bellevalia turkestanica Franch.
- Bellevalia undulatifolia Özhatay, Gürdal & E.Kaya
- Bellevalia validicarpa Ponert
- Bellevalia vuralii B.Sahin & Aslan
- Bellevalia warburgii Feinbrun
- Bellevalia webbiana Parl.
- Bellevalia wendelboi Maassoumi & Jafari
- Bellevalia zoharyi Feinbrun
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Rośliny lecznicze
- Bellewalia Sawicza stosowana w jest w tradycyjnej medycynie irackiego Kurdystanu do leczenia reumatyzmu i stanów zapalnych. W cebulach tych roślin obecny jest izoflawonod, ograniczający uwalnianie cytokin[11].
- W cebulach Bellevalia eigii obecne są izoflawonoidy o działaniu cytotoksycznym i bakteriobójczym[12]. Podobne działanie cytotoksyczne wykazują izoflawonoidy obecne w cebulach B. flexuosa[13].
- Rośliny ozdobne
- Z uwagi na mniej atrakcyjne kwiaty niż u szafirków, bellewalie rzadko uprawie są jako rośliny ogrodowe. W uprawie spotyka się gatunki o niebieskiej barwie kwiatów[10].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ a b c d e Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ a b c d Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ a b USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ Global Biodiversity Information Facility (GBIF) Backbone Taxonomy. GBIF Secretariat. [dostęp 2021-03-10]. (ang.).
- ↑ David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-511-47376-0.
- ↑ a b c d P. Speta: Hyacinthaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 283. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ S.I. Ali: Bellevalia in Flora of Pakistan @ efloras.org. www.efloras.org. [dostęp 2021-03-11].
- ↑ a b c Plant Encyclopaedia. Alpine Garden Society. [dostęp 2021-03-11]. (ang.).
- ↑ Monica Savio, Mohammed Farhad Ibrahim, Chiara Scarlata, Matteo Orgiu i inni. Anti-Inflammatory Properties of Bellevalia saviczii Root Extract and Its Isolated Homoisoflavonoid (Dracol) Are Mediated by Modification on Calcium Signaling. „Molecules”. 24 (18), s. 3376, 2019-09-17. DOI: 10.3390/molecules24183376.
- ↑ Feras Alali, Tamam El-Elimat, Hanan Albataineh, Qosay Al-Balas i inni. Cytotoxic Homoisoflavones from the Bulbs of Bellevalia eigii. „Journal of Natural Products”. 78 (7), s. 1708–1715, 2015-07-24. DOI: 10.1021/acs.jnatprod.5b00357.
- ↑ Tamam El-Elimat, José Rivera-Chávez, Joanna E. Burdette, Austin Czarnecki i inni. Cytotoxic homoisoflavonoids from the bulbs of Bellevalia flexuosa. „Fitoterapia”. 127, s. 201–206, 2018-06. DOI: 10.1016/j.fitote.2018.02.022.
Identyfikatory zewnętrzne (takson):