Choroba panamska – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/K7725-1-sm.jpg/220px-K7725-1-sm.jpg)
Choroba panamska – grzybowa choroba bananowców wywoływana przez Fusarium oxysporum E.F. Sm. & Swingle.
Fusarium oxysporum przenosi się wraz z wodą lub ziemią, wnika do rośliny przez korzenie i doprowadza do więdnięcia liści i całkowitego obumarcia drzewa[1], pozbawiając system naczyniowy możliwości rozprowadzania wody do komórek[2].
Zwalczanie tego gatunku grzyba jest utrudnione ze względu na jego znaczną odporność wobec chemicznych środków ochrony roślin. W celu ochrony upraw stosuje się jedynie separację zdrowych roślin od zainfekowanych[3], np. poprzez wycinkę drzew i wykopanie rowów, które pozwolą na oddzielenie i kwarantannę zdrowej części upraw[4]. W celu ochrony nowych roślin przed przeniesieniem zakażenia na maszynach rolniczych stosuje się także ręczne nasadzanie sadzonek[2]. Fusarium oxysporum wykazuje dużą zdolność do przetrwania w glebie, sięgającą 30 lat[5], w związku z czym przez wiele lat po epidemii nie jest możliwe zakładanie plantacji banana na skażonym uprzednio terenie[1].
Choroba odkryta w 1920 roku w Surinamie, w następnych latach zniszczyła plantacje w Ameryce Środkowej. W 1950 roku epidemia choroby panamskiej prawie całkowicie wyniszczyła banana odmiany Gros Michel[3], a do lat 1960. odmiana całkowicie zniknęła z rynku[6]. Wówczas United Fruit (90% rynku bananów) ustąpiło pozycji lidera koncernowi Standard Fruit[7], który do upraw wprowadził pochodzącą z Azji Południowo-Wschodniej odmianę Cavendish[8]. Cavendish był odporny na chorobę panamską, ale jednocześnie wrażliwy na inne patogeny, co podrażało koszty produkcji, miał miękką skórkę[7], która wymagała transportu w wyściełanych skrzyniach, wymagał też zbioru i transportu przed dojrzeniem[2], a w dodatku jego smak był w ocenie wielu konsumentów gorszy od odmiany Gros Michel[7]. W trakcie zbioru, z przyczyn estetycznych, jest ponadto odrzucane aż 40% owoców[2].
Po zniknięciu odmiany Gros Michel United Fruit podjął się opracowania nowej odmiany bananowca, która połączy walory smakowe i odporność na choroby. W Hondurasie zorganizowano wówczas laboratorium badawcze, które przez 40 lat badań wyhodowało 20 000 odmian, jednak żadna z nich nie okazała się dość dobra do opanowania rynku, a United Fruit przystąpił do uprawy odmiany Cavendish[7].
Pod koniec lat 1980. na Tajwanie pojawiła się nowa odmiana grzyba Fusarium oxysporum, oznaczona TR4, która zniszczyła 70% upraw odmiany Cavendish na wyspie i zaczęła rozprzestrzeniać się po całej Azji Południowo-Wschodniej, m.in. poprzez transport zarażonych sadzonek, na narzędziach rolniczych i odzieży roboczej. Początkowo odmiana TR4 zaatakowała uprawy w Indonezji, a potem w Malezji, Chinach, Filipinach i Australii[7]. Na początku XXI wieku szczep TR4 zaczął rozprzestrzeniać się w kierunku Afryki[3] i na Bliski Wschód. W początkach XXI wieku odmiana Cavendish stanowiła 47% globalnej produkcji bananów[4].
Prowadzone w tym czasie próby genetycznego uodpornienia roślin na szczep TR4 natrafiały na sprzeciw przeciwników modyfikowanej żywności i bariery prawne w obrocie żywnością modyfikowaną, zaś opracowana odmiana Goldfinger nie znalazła uznania u konsumentów ze względu na konsystencję miąższu zbliżoną do jabłka[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Agnieszka Kotwica: „Śmiertelna” choroba bananów zagrożeniem dla rynku. [w:] Rynek Owoców i Warzyw [on-line]. 2015-01-08. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ a b c d e Urszula Schwarzenberg-Czerny: Banan znika z twarzy. [w:] Polityka [on-line]. POLITYKA Sp. z o.o. S.K.A., 2015-11-03. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ a b c Choroba panamska – globalne zagrożenie dla plantacji bananów. [w:] tylkoprzyroda.pl [on-line]. tylkoprzyroda.pl, 2013-11-21. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ a b FAO: zbiorom bananów grozi katastrofa. [w:] Puls Biznesu [on-line]. Bonnier, 2014-04-15. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ Bananowce mogą wyginąć? Naukowcy ostrzegają. [w:] Onet Kobieta [on-line]. Grupa Onet.pl SA, 2015-10-21. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ Małgorzata T. Załoga: BANANOM GROZI WYGINIĘCIE. [w:] Focus [on-line]. Burda Publishing Polska, 2009-04-20. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ a b c d e Adam Robiński: Banany Cavendish na wymarciu. Wkrótce zabraknie bananów?. [w:] Rzeczpospolita [on-line]. GREMI BUSINESS COMMUNICATION Sp. z o.o., 2011-11-14. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).
- ↑ Piotr Stanisławski: Dramatyczna historia ciemniejących bananów. [w:] Crazy Nauka [on-line]. 2012-11-17. [dostęp 2015-11-22]. (pol.).