Filozofia przypadku – Wikipedia, wolna encyklopedia
Autor | |
---|---|
Typ utworu | |
Wydanie oryginalne | |
Miejsce wydania | |
Język | |
Data wydania | |
Wydawca |
Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii – obszerny esej autorstwa Stanisława Lema poświęcony teorii literatury i jej wpływu na współczesną kulturę. Wydany po raz pierwszy przez Wydawnictwo Literackie w 1968 roku.
Sprawy literatury są tu ujęte przez Lema z punktu widzenia nauk ścisłych: cybernetyki, matematyki, logiki, teorii prawdopodobieństwa, teorii gier, biologii i fizyki. Punktem centralnym pracy jest teoria dzieła literackiego. Autor poddał krytyce istniejące szkoły literaturoznawstwa i podał zarys nowej teorii. Najważniejszą kategorią całościowej koncepcji - przewijającą się przez całe dzieło - jest przypadek i jego przemożny wpływ na wszelkiego rodzaju ewolucje oraz kulturę.
Praca była w kolejnych wydaniach zmieniana. W wydaniu trzecim z 1988 roku Lem zrezygnował z osobnego rozdziału poświęconego strukturalizmowi, dodał natomiast rozdział krytycznoliteracki poświęcony m.in. własnej powieści Wizja lokalna oraz Imieniu róży autorstwa Umberto Eco.
Spis rozdziałów
[edytuj | edytuj kod]1. wydanie z 1968 r.
[edytuj | edytuj kod]- Przedmowa
- I. Wstęp
- II. Sformułowanie programu
- III. Przedpole
- IV. Kreacja dzieła
- V. Semantyka i pragmatyka
- VI. Informacjonistyka i logika
- VII. Cybernetyka stosowana
- VIII. Los społeczny, czyli znaczenie dzieła
- IX. Nowoczesność, czyli przypadek
- X. Modele dzieła
- XI. Strukturalizm i ewolucjonizm
- XII. Wycieczka w semiologię
- XIII. Wprowadzenie w metakrytykę. Teoria kultury
- XIV. Szczypta praktyki
- XV. Zakończenie
- Posłowie
2. wydanie z 1975 r.
[edytuj | edytuj kod]- Przedmowa
- Wstęp do II wydania
- I. Wstęp
- II. Sformułowanie programu
- III. Przedpole
- IV. Kreacja dzieła
- V. Semantyka i pragmatyka
- VI. Informacjonistyka i logika
- VII. Cybernetyka stosowana
- VIII. Los społeczny, czyli znaczenie dzieła
- IX. Nowoczesność, czyli przypadek
- X. Modele dzieła
- XI. Strukturalizm i ewolucjonizm
- XII. Wycieczka w semiologię
- XIII. Wprowadzenie w metakrytykę. Teoria kultury
- XIV. Szczypta praktyki
- XV. Zakończenie
- Posłowie
3. wydanie z 1988 r.
[edytuj | edytuj kod]- Przedmowa
- Wstęp do II wydania
- Komentarz do III wydania
- I. Wstęp
- II. Sformułowanie programu
- III. Przedpole
- Fenomenologiczna teoria dzieła
- Problemy językowe, literackie i estetyczne
- IV. Kreacja dzieła
- V. Semantyka i pragmatyka
- Znak i symbol
- Język: introspekcja i substrat neutralny
- Reprezentacja jako antynomia: obecna nieobecność
- Matryce kulturowe semantyki
- VI. Informacjonistyka i logika
- Dzieło: informacja strukturalna i selektywna
- Dzieło: ujęcie logiczne i empiryczne
- VII. Cybernetyka stosowana
- Wstęp
- Ograniczenie metody
- Sterowanie i gra
- Mechanizmy odbioru
- Szum w literaturze
- Klasyfikacje kodów
- Modelowanie w nauce i w literaturze
- VIII. Los społeczny, czyli znaczenie dzieła
- Wstęp
- Sprawdziany społeczne znaczeń
- Filtr, czyli znawcy literatury
- Stochastyczny los dzieła
- Arcydzieło zdemaskowane
- Kariera falsyfikatu
- IX. Nowoczesność, czyli przypadek
- Wstęp
- Rekapitulacja i krok naprzód
- Nowa powieść i nowa fizyka
- Nowa powieść i matematyka
- X. Modele dzieła
- Modele biologiczne dzieła
- Granice modelu biologicznego
- Model fikcji literackiej
- Obiekty informacyjne i obiekty fizyczne
- Stochastyczny model dzieła
- Podsumowanie
- XI. Granice wzrostu kultury
- Sacrum i profanum
- Kłopoty z definicją kultury
- Skąd się wzięła kultura?
- Losowość w kulturze
- Patologia kultury
- XII. Literatura i poznanie
- Wstęp
- Teoria i praktyka literatury
- Czas przeszły dokonany
- Imię róży
- Mała medytacja pod mottem Habent sua fata libelli
- Małej medytacji część druga
- Jak stworzyć czytelników?
- Czas przyszły lub inny
- Wstęp
- Wizja lokalna
- Bilans
- XIII. Wycieczka w genologię
- Todorova typologia fantastyki
- Literatura jako antynomia
- Strukturalizm i aksjologia
- XIV. Wprowadzenie w metakrytykę
- Bezwiedność literatury
- Dwa zbiory i jeden przykład
- Model krytyki
- Protokół lektury
- Konkretyzacja i ocena
- Metazoil
- Zagadka języka
- XV. Szczypta praktyki
- XVI. Zakończenie
- Posłowie
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ewa Balcerzak: Stanisław Lem. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973, s. 154-156, seria: Portrety współczesnych pisarzy polskich.