Głębokie (województwo podkarpackie) – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
Kościół | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość | 350 - 440 m n.p.m. |
Liczba ludności (2021) | 698[2] |
Strefa numeracyjna | 13 |
Kod pocztowy | 38-480[3] |
Tablice rejestracyjne | RKR |
SIMC | 0358836[4] |
Położenie na mapie gminy Rymanów ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa podkarpackiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Głębokie – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Rymanów[5][4].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Głębokie rozciąga się po obu stronach doliny potoku Głębokiego, lewobrzeżnego dopływu Wisłoka wpadającego do niego w jego górnym biegu. Sama wieś położona jest w Kotlinie Sieniawsko –Rymanowskiej, stanowiącej część Dołów Jasielsko- Sanockich wciśniętych między pagórki Pogórza Karpackiego oraz lesistych gór Beskidu Niskiego, tzw. Bukowicy. Głębokie otoczone jest wzniesieniami: od wschodniej strony leży - Księża Góra (407 m n.p.m.), od południowo-wschodniej - góra Kiczura (500 m n.p.m.), od południowo- zachodniej - góra Kopiec (634 m n.p.m.), a od zachodniej - Przednia Góra (423 m n.p.m.).
Miejscowość położona jest 4 km na południe od DK28 Krosno – Sanok. Graniczy z Rymanowem Zdrojem, Rymanowem, Sieniawą i Rudawką Rymanowską, od wschodu graniczy z wodami Zalewu na Wisłoku.
Integralne części wsi
[edytuj | edytuj kod]SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0358842 | Koło Kościoła | część wsi |
0358859 | Obszar | część wsi |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początki dziejów sięgają XV w., kiedy to, jak głosi legenda, przez Rymanów jechał król Władysław Jagiełło, zatrzymał się w Rymanowie u Dobiesława Oleśnickiego rycerza spod Grunwaldu. Spotkanie przebiegało w miłej atmosferze przy suto zastawionym stole i wspomnieniach z bitwy pod Grunwaldem. Król wspominał walecznych i czujnych chłopów-rycerzy litewskich, którzy uratowali mu życie, gdy został zaatakowany przez krzyżaków. Odwaga litewskich rycerzy tak zaintrygowała żonę Dobiesława Katarzynę, że poprosiła Króla, by przysłał na jej ziemię 50 rodzin rycerskich z Litwy. W rok później przybyli osadnicy z Litwy i zostali osiedleni nad potokiem Silskim. Żyli tam przez kilkanaście lat, ale z powodu niedostatku wody, dużych odległości do pól uprawnych i nowo założonego sołectwa we wsi Pawłowa Wola (odrabiali tam pańszczyznę), osadników przeniesiono nad potok Głęboki powyżej Pawłowej Woli. Osadzie nadano nazwę Głębokie[potrzebny przypis].
Głębokie lokowane w 1437 na prawie polskim, pod nazwą Pawłowa Wola. Od XVII wieku stosowana nazwa – Głębokie. Do II wojny światowej wieś stanowiła enklawę o przewadze ludności polskiej na terenie zamieszkanym głównie przez ludność rusińską.
Akt lokacyjny dla wsi został wydany 29 września 1437 w Rymanowie przez Dobiesława z Oleśnicy dla Zygmunta za wierną służbę. Sołectwo Pawłowa Wola lokowane było na prawie niemieckim. Parafia w Głębokiem istniała do 1670, kiedy to został zabity proboszcz, a biskup nie wyraził zgody na przysłanie nowego duszpasterza. Od tego roku msze w kościele odbywały się sporadycznie. Parafia została przywrócona dopiero w 1932, natomiast ksiądz wikary oddelegowany z parafii rymanowskiej spełniał posługę kapłańską w kościółku od 1903[potrzebny przypis].
W czasie reformacji właściciele folwarku hrabia Jan i Stanisław Janowscy przeszli na luteranizm.
W połowie XIX wieku właścicielami dóbr tabularnych byli Janowscy[6]. Następnie jako właściciele tych dóbr figurowali: Eugeniusz i Ferdynand Janowscy[7], Ferdynand Janowski i spadkobiercy Eugeniusza Janowskiego[8], Ferdynand i Józefa Janowscy oraz spadkobiercy Eugeniusza[9][10], Ferdynand i Mieczysław Janowscy[11]. Po śmierci Ferdynanda Janowskiego (1896)[12] w 1898 dobra nabył Adolf Poźniak[13] i posiadał je na początku XX wieku (zm. 1913)[14][15][16][17]. W 1905 posiadał on tam obszar niespełna 350 ha (dwa folwarki: górny 152,6 i dolny 193,8)[18]. W 1911 właścicielami tabularnymi byli Mechel Jakubowicz (folwark górny i dolny) i Adolf Poźniak, posiadający 214 ha[19]. Później właścicielem dóbr w Głębokiem był Tadeusz Poźniak[20][21].
W 1863 Ferdynand Eligiusz Janowski wybudował jedną z pierwszych kopalni ropy naftowej w Polsce. Powstała na działkach pod lasem głębockim i w dolinie potoku Silskiego. W zakresie budowy i wydobycia ropy Janowski współpracował z Ignacym Łukasiewiczem, a z Zielińskimi z Kłęczan w sprawie sprzedaży ropy. Dochody ze sprzedaży ropy przeznaczył na uposażenie swoich córek. Kopalnia ta eksploatowana była do 1948, kiedy to wydobycie ropy stało się nieopłacalne. Po starej kopalni zostały obecnie tylko studnie zabezpieczone sosnowymi belkami porośnięte mchem i ślady po dawnych szybach zabezpieczone metalowymi rurami.
W czasie I wojny światowej stacjonowały wojska rosyjskie oraz kozacy. Wójtem został Paweł Hajduczek. Z tamtego okresu istnieją dwa dokumenty z pieczęcią okrągłą i napisem: Gmina Głębokie po obwodzie pieczęci, zaś w środku jest znak: skrzyżowana kosa z (prawdopodobnie) grabiami, a na nich sierp.
13 grudnia 1942 w wyniku prowokacji radzieckiego oficera, byłego jeńca, który przeszedł na kolaborację z Niemcami, wieś została spacyfikowana przez wojsko niemieckie, 13 domostw spłonęło. Partyzanci Jan Urbanik i Adam Golowski zostało powieszonych. 15 września 1944 Niemcy wysadzili kościół, plebanię i spalili 50 domów. Zginęło 21 mieszkańców.
Po II wojnie światowej odbudowano spalone domy, przeprowadzono parcelację gruntów podworskich, łącznie 77 ha, z parcelacji wyłączono park dworski a lasy upaństwowiono.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Resztki podworskiego parku, kilka zabytkowych kapliczek przydrożnych, przykłady starego budownictwa ludowego oraz kościół powstały na ruinach starego drewnianego[22].
W protokole powizytacyjnym bp Jerzy Denhoff z 1699 napisał o nim:
- "Ta kapliczka z powodu niereperowania grozi najwyższą ruiną, gdyby ksiądz Wacław Chrzanowski, proboszcz rymanowski swoim staraniem około roku 1676 nie pokrył jej gontem".
Kościół, jak wynika z tych opisów, był dwukrotnie rozbudowywany. Pierwotnie miał mieć wieżę, którą zburzono przy powiększaniu nawy. Nastąpiło to przed 1745 bo w kolejnej wizytacji bpa Wacława Sierakowskiego czytamy:
- "Okien w całym kościele w drewno oprawnych pięć. Podsiebitka z desek. Posadzka drewniana. Zakrystia drewniana, do której drzwi na zawiasach żelaznych dwóch z wrzeciądzem i skoblem. (…) Kościół wszystek z jodłowego drzewa. Kopułka w środku dachu mająca w sobie sygnaturkę małą i dzwon mały. Cmentarz wokół kościoła parkanem obwiedziony".
Kolejna wizytacja bpa Wacława Sierakowskiego stwierdziła m.in.:
- "Kościółek w Głębokiem w drzewie miejscami zgniły, w klamry wzięty z dwu stron. Dach ma w części nowy, w części stary. Wewnątrz w niczym nie odmieniony".
Remont lub rozbudowa kościoła miała miejsce ok. 1825, o czym wspomina ks. Pienta i na co może wskazywać fakt, że dziedzic wsi Antoni Janowski w 1822 przejął na siebie obowiązki kolatora i obowiązek restauracji kościoła. Ostatnie powiększenie kościoła, miało miejsce ok. 1905. Podczas wizytacji kościoła w 1909 stwierdzono m.in.:
- "Kościół jest drewniany, starożytny, wymaga restauracji, niekonsekrowany, tylko benedyktowany. Malowany w kolorach, mający sufit i podłogę. (...) Kościół pokryty dachem gontowym, wymaga restauracji. Kościół otoczony murem. Zakrystia dostatnia wymaga restauracji. Cmentarz otoczony drewnianym płotem. Dzwonnica murowana oddzielona od kościoła".
Po 1909 zburzono starą zakrystię i w jej miejsce postawiono nową. Kościół ten rozebrano w lecie 1933. W miejscu starego kościółka w 1934 zaczęto budowę murowanego, konsekrowanego 22 lipca 1936. 15 września 1944 Niemcy wysadzili go w powietrze. Kolejny został złożony z drewnianych bali odzyskanych po rozebraniu czterech chałup w Odrzechowej, po rodzinach ukraińskich, które wyjechały do ZSRR. Obecny murowany kościół wzniesiono w tym miejscu i konsekrowano w 1973.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 33534
- ↑ Raport o stanie gminy Rymanów za 2021 [online], Biuletyn Informacji Publicznej Rymanów, 2 czerwca 2022, s. 18-19 [dostęp 2022-07-23] (pol.).
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 309 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Hipolit Stupnicki: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 56.
- ↑ Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w Królestwie Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. Lwów: 1868, s. 54-55.
- ↑ Konrad Orzechowski: Przewodnik statystyczno topograficzny i skorowidz obejmujący wszystkie miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi W.X. Krakowskiem i X. Bukowinie, według najświeższych skazówek urzędowych. Kraków: 1872, s. 22.
- ↑ Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielk. Księstwie Krakowskiem i Księs. Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Złoczów: 1886, s. 55.
- ↑ Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 54.
- ↑ Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkim Księstwie Krakowskiem i Księs. Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1897, s. 54.
- ↑ Kronika. Nekrologia. „Gazeta Sanocka”. Nr 52, s. 3, 29 marca 1896.
- ↑ Archiwum miasteczek i wsi pow. sanockiego, leskiego, ustrzyckiego. Kwestionariusze z badania środowiska. Głębokie. 1936, s. 1.
- ↑ Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkim Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1904, s. 48.
- ↑ Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z W. Ks. Krakowskiem. Kraków: 1905, s. 38.
- ↑ Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkiem Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1914, s. 45.
- ↑ Jan Bigo: Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkiem Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju. Lwów: 1918, s. 45.
- ↑ Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
- ↑ Skorowidz powiatu sanockiego. Wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 8.
- ↑ Lista roczna przysięgłych w obrębie c. k. Sądu obwodowego w Sanoku na rok 1913. „Dziennik Urzędowy c.k. Starostwa i c.k. Rady szkolnej okręgowej w Sanoku”. Nr 4, s. 4, 15 lutego 1913.
- ↑ Starostwo powiatowe w Sanoku. Stowarzyszenia i związki 1930-1939 (zespół 23, sygn. 17, nr mikr. 160760). Archiwum Państwowe w Przemyślu, s. 311.
- ↑ A. Potocki, Trzy fotografie księdza Pienty, w: "Skarby Podkarpacia" nr 2(9), Krosno 2008, s. 12 i dalsze, ISSN 1898-6579
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Głębokie 1(1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 600 .
- "Skarby Podkarpacia"
- Urząd Gminy Rymanów (Głębokie)
- BIT. bit.rymanow.vel.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-05)].