Geografia Brunei – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Brunei_in_its_region_%28special_marker%29.svg/200px-Brunei_in_its_region_%28special_marker%29.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Satellite_image_of_Brunei_in_May_2002.jpg/200px-Satellite_image_of_Brunei_in_May_2002.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Brunei-CIA_WFB_Map.png/200px-Brunei-CIA_WFB_Map.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Brunei_location_map_Topographic.png/200px-Brunei_location_map_Topographic.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/SunriseOverBukitPagonAC1.jpg/200px-SunriseOverBukitPagonAC1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Belait_River.jpg/200px-Belait_River.jpg)
Geografia Brunei – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Brunei pod względem geograficznym.
Brunei – jedno z najmniejszych państw Azji – leży w Azji Południowo-Wschodniej na wyspie Borneo. Od północnego zachodu Brunei oblewają wody Morza Południowochińskiego. Jest enklawą otoczoną terytorium Malezji. Kraj zaliczany jest do najbogatszych państw Azji.
Położenie i powierzchnia
[edytuj | edytuj kod]Brunei[1][a] leży w Azji Południowo-Wschodniej na północnym wybrzeżu Borneo nad Morzem Południowochińskim[2] , ok. 44 km na północ od równika [3].
Jest enklawą otoczoną terytorium Malezji – obejmuje dwie osobne części otoczone terytorium malezyjskiego stanu Sarawak, zachodnia część kraju jest większa od wschodniej[2] . Stolica Brunei Bandar Seri Begawan leży w części zachodniej[2] . Długość granicy z Malezją to 266 km[4] .
Powierzchnia kraju wynosi 5765 km² (5265 km² zajmuje ląd a 500 km² wody)[4] . Długość linii brzegowej to 161 km[4] .
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
[edytuj | edytuj kod]Na północnym wybrzeżu Brunei rozciąga się wąska nizina, która przechodzi tereny pagórkowate na południu[2] . Na południowym wschodzie ciągną się góry Tamabo z najwyższym szczytem Bukit Pagon (1841 m n.p.m.)[5][b]. Wybrzeże jest na przemian piaszczyste i zabagnione, przede wszystkim w części wschodniej[5] .
Klimat
[edytuj | edytuj kod]Brunei leży w strefie klimatu równikowego wybitnie wilgotnego, będącego pod wpływem wiatrów monsunowych[2] .
W kraju występują dwie długie pory deszczowe, rozdzielone dwoma okresami przejściowymi, gdzie intensywność opadów jest mniejsza[2] . Od grudnia do marca gdy wieje monsun północno-wschodni, a od maja do września monsun południowo-zachodni, które przynoszą obfite opady[2] . Często występują burze[6]. Suma rocznych opadów to 2500–5000 mm[5] . Względna wilgotność powietrza jest wysoka przez cały rok – ponad 80%[6].
Temperatury mają zasadniczo przebieg typowy dla klimatu równikowego, gdzie przez cały rok jest gorąco, a średnia temperatura miesięczna to 27–28 °C[5] .
Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] | 30.2 | 30.6 | 31.6 | 32.3 | 32.4 | 32.4 | 32.1 | 32.3 | 31.9 | 31.6 | 31.3 | 30.9 | 31,6
|
Rekordy minimalnej temperatury [°C] | 23.0 | 22.9 | 23.1 | 23.4 | 23.4 | 23.0 | 22.6 | 22.7 | 22.8 | 22.9 | 22.9 | 22.9 | 23,0 |
Opady [mm] | 308 | 158 | 129 | 177 | 228 | 201 | 219 | 198 | 285 | 304 | 359 | 243 | 2909 |
Wilgotność [%] | 86 | 85 | 84 | 84 | 85 | 84 | 84 | 83 | 84 | 85 | 86 | 86 | 85 |
Źródło: wetterkontor.de[6] 2021-08-12 |
Wody
[edytuj | edytuj kod]Wiele krótkich rzek uchodzących do Morza Południowochińskiego w Zatoce Brunei[5] . Główne rzeki to: Sungai Belait (32 km) – najdłuższa rzeka kraju[7] , Sungai Tutong i Sungai Brunei w części zachodniej oraz Sungai Pandaruan i Sungai Temburong w części wschodniej – wszystkie uchodzą do Morza Południowochińskiego[2] .
Słabo odwadniane nizinach rzek Sungai Belait i Sungai Tutong zajmują duże obszary bagien słodkowodnych i torfowych; w obszarach przybrzeżnych bagna namorzynowe[2] .
Gleby
[edytuj | edytuj kod]W Brunei przeważają jałowe gleby tropikalne, w dolinach rzek i miejscowo na nizinach występują gleby aluwialne[2] .
Flora i fauna
[edytuj | edytuj kod]Flora
[edytuj | edytuj kod]Dominującą formacją roślinną kraju jest wilgotny las równikowy, który zajmuje około 40% powierzchni kraju[5] . Wybrzeże jest porośnięte przez lasy namorzynowe[5] . W lasach występują przede wszystkim drzewa z rodziny dwuskrzydłowatych, zwłaszcza wiele damarzyków[2] .
Fauna
[edytuj | edytuj kod]Fauna typowa dla Regionu Sundajskiego jest bardzo bogata. W lasach występują m.in. nosacze sundajskie, gerezy, gibbonowate, niedźwiedzie malajskie, sambary jednobarwne, łuskowce i nietoperze[2] . Wśród ptaków wyróżniają się argusy malajskie i dzioborożce[2] . W lasach i na bagnach spotkać można liczne gatunki gadów, m.in. pytony siatkowe[2] .
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Liczba ludności Brunei szacowana jest w 2021 roku na 471 103 tys., przy czym 26% stanowią imigranci (dane szacunkowe na 2019 rok)[4] . Dwie trzecie populacji mieszka w stolicy i jej okolicach[2] . Populacja Brunei charakteryzuje się wysoką liczbą osób młodych – jedna piąta ludności ma mniej niż 15 lat, połowa mniej niż 30 lat[2] .
65,7% ludności to Malajowie, 10,3% – Chińczycy, 24% jest innego pochodzenia etnicznego (dane szacunkowe na 2019 rok)[4] .
Językiem urzędowym jest język malezyjski, ponadto w powszechnym użyciu jest język angielski i chińskie dialekty[4] .
78,8% ludności wyznaje islam, który jest religią oficjalną, 8,7% – chrześcijaństwo, 7,8% – buddyzm, 4,7% deklaruje inne wyznanie (dane szacunkowe na 2011 rok)[4] .
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Gospodarka Brunei oparta jest na eksporcie ropy naftowej i gazu ziemnego, który stanowi ok. 65% PKB[4][c]. Brunei jest uzależnione od importu żywności i dóbr przetworzonych[2] .
PKB per capita jest jednym z najwyższych na świecie[4] . Obywatele Brunei nie płacą podatków; edukacja i usługi medyczne są bezpłatne[4] .
Od końca XX w. Brunei rozwija inne gałęzie gospodarki – rolnictwo, rybołówstwo, turystykę i usługi finansowe[2] .
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Oficjalnie Państwo Brunei Darussalam, zob. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2019 ↓, s. 382.
- ↑ Encyclopædia Britannica podaje, że Bukit Pagon osiąga 1850 m n.p.m., zob. Encyclopædia Britannica ↓ .
- ↑ Encyklopedia PWN podaje, że eksport ropy i gazu stanowi ponad 90% PKB, zob. Encyklopedia PWN – Brunei. Gospodarka ↓ .
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2019 ↓, s. 382.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Encyclopædia Britannica ↓.
- ↑ Sidhu 2009 ↓, s. xiv.
- ↑ a b c d e f g h i j The CIA World Factbook 2021 ↓.
- ↑ a b c d e f g Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ a b c Das Klima in Bandar Seri Begawan. [w:] wetterkontor.de [on-line]. [dostęp 2021-08-12]. (niem.).
- ↑ Encyclopædia Britannica – Belait River ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Brunei. W: The CIA World Factbook. (ang.).
- Brunei. Gospodarka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-12] .
- Brunei. Warunki naturalne, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-12] .
- Brunei, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-08-12] (ang.).
- Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4. [dostęp 2021-08-12]. (pol.).
- Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata, zeszyt 7, Azja Południowo-Wschodnia. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9708-X. [dostęp 2021-08-12]. (pol.).
- Sidhu, Jatswan S.: Historical Dictionary of Brunei Darussalam. Scarecrow Press, 2009. ISBN 978-0-8108-7078-9. [dostęp 2021-08-12]. (ang.).
- Belait River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-08-12] (ang.).