Grudynia Wielka – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2022) | 560[2] |
Strefa numeracyjna | 77 |
Kod pocztowy | 47-280[3] |
Tablice rejestracyjne | OK |
SIMC | 0501624 |
Położenie na mapie gminy Pawłowiczki ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa opolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Grudynia Wielka (Magna Grudina, Grosz Grudny, od 1845 niem Gross Grauden) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Pawłowiczki. W 2011 roku liczba mieszkańców we wsi Grudynia Wielka wynosiła 663[4].
Leży na terenie Nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik)[5].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Nazwa "Grudynia" (w języku niemieckim "Grauden", w łacińskim "Graudina") wywodzi się od polskiego słowa "gruda" oznaczającego "bryłę ziemi". W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Wielka Grudynia oraz zgermanizowaną - Gross Grauden[6].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Grudynia Wielka istniała na początku XIII wieku. W dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca znajduje się wzmianka, że 25 maja 1223 r. wioska Grudynia została przekazana w posiadanie sióstr norbertanek z Rybnika.
W 1416 roku występuje nazwa Magna Grudina, a w 1532 Grosz Grudny. W 1783 roku właścicielem majątku w Grudyni Wielkiej była rodzina von Görz. W 1802 r. majątek został nabyty przez hrabinę Knobelsdorff. W 1811 r. majątek sprzedano radcy Trusnowi, a w 1850 r. nabył go Józef Neumann z żoną Emilią. Potem został przekazany ich córce, która wyszła za mąż za barona von Reibnitz.
W latach 1859–1870 został wybudowany pałac. Majątek pozostał w rękach rodziny von Reibnitz do roku 1939. W latach 90. XX w. mieściło się w nim przedszkole. W latach 2010–2013[7] pałac został odrestaurowany i przerobiony na hotel z restauracją.
Pod koniec wieku w 1894 r. powstał pierwszy oddział straży pożarnej.
Po zakończeniu II wojny światowej w wyniku reformy, powołano przedsiębiorstwo pod nazwą Państwowych Nieruchomości Ziemskich, w skład których weszły także PGR-y w czterech okolicznych wsiach (Grudynia Wielka, Grudynia Mała, Jakubowice, Milice). W 1952 r. powstał zespół Grudynia Wielka, a potem Klucz Państwowych Gospodarstw Rolnych z siedzibą w Grudyni Wielkiej. W dniu 1 lipca 1972 r. połączyły się cztery samodzielne gospodarstwa (Grudynia Wielka, Grudynia Mała, Milice i Jakubowice) tworząc Państwowe Gospodarstwo Ogrodnicze, a w 1977 r. Zakład Produkcji Sadowniczej z siedzibą w Grudyni Wielkiej. 24 maja 1994 r. zakład ten został sprywatyzowany i przyjął nazwę Przedsiębiorstwo Produkcji Sadowniczej S.A. w Grudyni Wielkiej.
Wieś była dwukrotnie siedzibą gromady Grudynia Wielka (gromada 1954–1961) i Grudynia Wielka (gromada 1962–1972).
Parafia
[edytuj | edytuj kod]Kościół parafialny jest wspominany w rejestrach z dziesięcin z 1335 i 1447 roku[8]. W aktach wizytacyjnych z 1679 jest informacja, że w Grudyni znajduje się drewniany kościół parafialny pw. świętych Apostołów Piotr i Pawła, wybudowany w 1567 długości 23 łokci (około 13,2 m) i szerokości 13 łokci (ok. 7,4m). Obecny kościół parafialny (trzeci z kolei) pw. Nawiedzenia NMP wybudowany (na fundamentach starego) w latach 1895-96. Został poświęcony z 1896 przez dziekana dekanatu gościęcińskiego ks. radcę Rudolfa Bannera z Walc. Kościół prawdopodobnie opiera się na projekcie kościoła z Walec, który został wybudowany wcześniej (1894)[9]. Podobieństwo widać m.in. na planach kościoła z Walec, które są dostępne na stronach Technische Universität Berlin Architekturmuseum[10].
W 1964 opolski biskup pomocniczy Henryk Grzondziel konsekrował trzy nowe spiżowe dzwony.
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]W 1864 r. powstała we wsi szkoła (obok kościoła), do której uczęszczały także dzieci z Grudyni Małej. Od 1932 r. nauczycielem w tej szkole był Edmund Kromczyński, a od 1935 Paweł Koch. W latach 80. XX wieku, ze względu na zły stan budynku szkoła została przeniesiona do Milic. Od 1992r Szkoła Podstawowa mieści się w budynkach dawnych hoteli pracowniczych.
Sport
[edytuj | edytuj kod]Do 2016 (z krótkimi przerwami od 1946) w miejscowości funkcjonował Ludowy Klub Sportowy Spartan Grudynia Wielka (wcześniejsze nazwy to Budowlani Grudynia Wielka i LZS Grudynia Wielka). W latach 80. i 90. odbywał się coroczny Bieg Sadownika. W latach 70. obok boiska sportowego został wybudowany budynek klubowy.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest park pałacowy, z drugiej poł. XIX w., lata 1905–1915[11]
Inne zabytki:
- kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP,
- zespół dworski: pałac, spichlerz, wozownia oraz kuźnia.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]- Przystanek autobusowy
- Droga
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 39499
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-05] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 346 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Wieś Grudynia Wielka w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2019-05-17] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Bank Danych o Lasach – Mapa [online], bdl.lasy.gov.pl [dostęp 2021-01-23] .
- ↑ Knie 1830 ↓, s. 845.
- ↑ Pałac Grudynia Wielka - Rys historyczny - Geschichte. [dostęp 2018-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-24)]. (pol. • niem.).
- ↑ Gość Niedzielny 1996-06-23 Nr 25
- ↑ Parafia - Historia kościoła. naszewalce.pl. [dostęp 2018-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-03)].
- ↑ https://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 35 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Johann Georg Knie, Alphabethisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien ..., Breslau: Graß, Barth und Comp., 1830, OCLC 751379865 (niem.).