Kalendarium historyczne Janowic – Wikipedia, wolna encyklopedia
Janowice[a] – wieś położona 6 km na północ od Waśniowa, około 14 km na wschód od klasztoru świętokrzyskiego, w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów
- Zobacz też:
- Zobacz też kategorię:
- Zobacz też kategorię:
- Nazwy własne miejscowości w dokumentach źródłowych
1433 „Janowicze”, 1434 „Janowycze”, 1442 „Ianowice”, 1460, 1464 „Janovicze”, 1464-6 „Janowicze”, 1470-80 „Janowicze”, „Janowycze”, 1504 „Ianowycze”, „Janowycz”, 1506 „Janovicze”, 1510 „Ianvice”, 1529 „Janovicze”, „Janowycze”, 1532 „janowÿcze”, 1538 Janowice (ale: 1569, 1571, 1577-8 „Janowicze”)[1][2][3].
- Podległość administracyjna świecka i kościelna.
- 1434 powiat sandomierski[4], 1827 powiat opatowski[5]
- 1470-80. parafia Momina Długosz L.B. t.II s.471
- Opis granic
- 1449 następuje rozgraniczenie Jeżowa i Wierzbątowic, wsi klasztornych benedyktynów łysogórskich, od Nagorzyc i Milejowic (ich części szlacheckich) oraz Roztylic. W podziale tym pozostawiono wspólne pastwisko, wyjąwszy żołędzie i bukiew, które klasztor w swoich lasach zachował na własny użytek[6]
- 1470-80 graniczy ze Zwolą, Nieskurzowem (Obecnie Nieskurzów Stary), Milejowicami i Kraszkowem (Długosz L.B. t.III s.232,234)
- 1780 granice jak w opisie klucza wierzbątowickiego.
Kalendarium
[edytuj | edytuj kod]Własność szlachecka następnie od 1433 r. klasztoru świętokrzyskiego
- 1433 Jan z Żurawicy za zgodą żony Anny, braci magistra Jakuba i Piotra oraz rodzonej siostry Anny sprzedaje Mikołajowi opatowi i konwentowi świętokrzyskiemu wieś Janowicze za 600 grzywien, przy czym rzeczywista cena wynosi 700 grzywien, ale Jan siódmą setkę ofiarował opactwu[7]
- 1440 Władysław Warneńczyk na prośbę opata zatwierdza sprzedaż przez klasztor świętokrzyski niedogodnie położonej wsi Opatkowice w powiecie lubelskim i kupno na jej miejsce od Jana Parkoszowica za 600 grzywien wsi Janowicze[4]
- 1442 Władysław Warneńczyk przenosi na prawo średzkie imiennie wyliczone posiadłości klasztoru świętokrzyskiego, w tym Milejowice, Wierzbątowice, Janowicze i Kraszków[8]
- 1451 spadkobiercy Beaty (być może była pierwszą żoną Jana z Żurawicy), który sprzedał klasztorowi wieś Janowicze pozywają opata Michała o zwrot sumy posażnej Beaty w wysokości 100,5 grzywny (była ona zapewne oprawą posagu) ciążącej na Janowicach, a z kolei opat skarży spadkobierców i krewnych Jana, na których ciąży obowiązek ewikcji[b][9]
- 1460 ma miejsce ugoda między opatem świętokrzyskim Michałem a Bartoszem i jego żoną Śmiechną, dziedzicami Boksic. Na jej mocy Opat wykupi od brata Bartosza, Mikołaja Łysego z Boksic, całą część Boksic należącą do Bartosza i przekaże ją w zamian za 1 łan Bartoszowi i Śmiechnie w użytkowanie.
- Mają oni dzierżyć ją do zakończenia będącej w toku sprawy ze Śmiechną i Janem Motyczką zwanym Parkosz o wieś Janowice oraz przez 3 lata po jej zakończeniu, jednak w tym czasie muszą zwrócić opatowi sumę 37 grzywny, w przeciwnym razie wyżej wymieniona część Boksic przejdzie na własność klasztorną. Jeżeli opat wygra proces z Janem z Motycz, wówczas całą uzyskaną sumę przekaże Śmiechnie i Bartoszowi, potrącając sobie owe 37 grzywny długu oraz koszta sądowe, jeżeli przegra, wówczas Śmiechną i Bartosz nie będą mogli więcej wysuwać roszczeń do Janowic[10]
- 1464 opat Michał i konwent pozywają Jana z Motycz zwanego Parkosz o to, że sprzedał Mikołajowi opatowi świętokrzyskiemu wieś Janowice z obowiązkiem ewikcji, z którego teraz nie chce się wywiązać, odmawiając zaspokojenia roszczeń wysuniętych jeszcze wobec poprzedniego opata Macieja przez Śmiechnę, żonę Bartosza z Boksic, która domaga się zwrotu spadku po jej matce Beacie, to znaczy jej posagu obejmującego 100,5 grzywny, za które kupiono prawie 1/3 część Janowic, zwanej Frankowskie, oraz źreb zwany Opatlik, warty 30 grzywien.
- Sąd ziemski sandomierski na skutek niestawienia się Jana na kolejne terminy rozstrzyga sprawę po myśli opata i nakazuje woźnemu Mrzewli wyegzekwować od Jana wyżej wymienioną sumę (ib. 1863)
- 1465 mimo usprawiedliwień Jana Parkoszowica z Motycz, że jego nieobecność spowodowana była chorobą, sąd ponownie zarządza egzekucję wyżej wymienionej sumy przez woźnego Malatkę na dobrach Jana (Teki Naruszewicza XX 1)
- 1465 papież Paweł II na prośbę opata poleca sądowi komisarycznemu z Jakubem kustoszem przemyskim rozstrzygnąć spór między klasztorem świętokrzyskim a Janem Parkoszowicem z Czartkowic i Janem ze Sławoszewic (Swaschouicze) o ewikcję sumy posażnej 100,5 grzywny Beaty żony Jana z Żurawicy ciążącej na wsi Janowice.
- Sąd rozstrzyga sprawę po myśli opata[11]
- 1466 sąd ziemi sandomierskiej nakłada wieczne milczenie na Śmiechnę żonę Bartosza z Boksic w sprawie posagu jej matki Beaty, to znaczy 100,5 grz., za które kupiono 1/3 części Janowic, zwanej Frankowskie, oraz źreb zwany Opatlik, o które wiodła spór z Maciejem, a następnie Michałem, opatami klasztoru świętokrzyskiego (Teki Naruszewicza XX 69)
- 1470-80 wieś należy do klasztoru świętokrzyskiego, kupił ją w 1430 r. [c] Mikołaj Drozdek opat świętokrzyski od Parkosza z Żurawicy herbu Godzięba. Było wówczas 9 łanów kmiecych, karczma z rolą. Kmiecie płacą po 1 grzywnę czynszu, dają po 30 jaj, 2 koguty, pracują po 1 dniu w tygodniu własnym wozem lub pługiem, karczma płaci 4,5 grzywny czynszu Długosz L.B. (t.III s.232 t.II s.471)
- 1504 odnotowano pobór z 1 łana[12]
- 1504 pobór z 1/2 łana[13]
- 1506 odnotowano pobór z 1/2 łana , z 1 łana i z karczmy[14]
- 1510 pobór z części klasztornej oraz części (prawdopodobnie karczmarza) Pełki, gdzie karczma z rolą[15]
- 1529 wieś należy do stołu opata, czynsz liczony razem z Pełką, Szczegłem i Worowicami wynosi 9 grzywien (Liber Retaxationum 349)
- 1531 z części klasztornej pobór z 2,5 łana z części Pełki pobór z karczmy z rolą[16]
- 1532 z części klasztornej pobór z 2,5 łana i karczmy (ib. 1/10 594v) 1538 z J. opata pobór z 2.5 ł., od 2 komorników i z 1 karczmy[17]
- 1553 Zygmunt August przenosi na prawo niemieckie wyliczone dobra klasztoru , w tym Janowice (AG 1909)
- 1564-5 własność klasztoru świętokrzyskiego (LS 1565-5 331)
- 1569, 1571 opat świętokrzyski daje pobór z 3,5 łana i karczmy[18]
- 1577 opat świętokrzyski daje pobór od 10 kmieci na 3,5 łana i z karczmy z rolą.
- 1578 z części opata świętokrzyski pobór od 7 kmieci na 3,5 łana, 1 zagrodnika z rolą, 3 komorników z bydłem, 2 komorników bez bydła, 1 rybaka i z karczmy[19]
- 1629 opat świętokrzyski daje pobór od 7 kmieci na 3,5 łana, 1 zagrodnika z rolą, 2 komorników bez bydła[20]
- 1662 własność opata świętokrzyskiego, pogłówne pobierane od zarządcy szlachetnego Bakanowskiego z żoną i synem, 7 osób czeladzi folwarcznej i 30 mieszkańców wsi[21]
- 1673 opat świętokrzyski daje pogłówne od 40 mieszkańców wsi[22]
- 1674 pogłówne od 27 mieszkańców wsi[23]
- 1780 wieś należy do klucza wierzbątowickiego dóbr stołu opata klaustralnego.
- Było tu 6 kmieci (wójt Antoni Kidoń, Wit Grad, Mikołaj Filip, Grzegorz Kłonica, Józef Slosara, Grzegorz Gora),
- 1 rola kmieca opustoszała, 2 półrolnych (Michał Karcz i Jan Wajszczak), 1 zagrodnik (Wit Kolanowski),
- 1 chałupnik (Walenty Job), 5 komorników (Wojciech Kłonica, Stanisław Tkacz, Mikołaj Karcz, Jakob Kolibaba, wdowa Koszrzowa).
- Kmiecie pracują po 3 dni w tygodniu sprzężajem dworskim w 2 konie i 2 woły, odrabiają po 4 dni powaby i 12 łokci oprawy, płacą po 1/18 zł czynszu, dają po 3 kor. żyta, 2 kapłony i 30 jaj, półrolni dają połowę wymiaru, zagrodnik pracuje 3 dni w tygodniu pieszo, odrabia 2 dni powaby i 4 łokcie oprawy, płaci 24 gr czynszu, daje 1 kapłona i 15 jaj, chał. pracuje 2 dni tyg, pieszo, odrabia 2 dni powaby i 4 łokcie oprawy, komorników pracują po 1 dniu w tygodniu pieszo i odrabiają po 2 dni powaby. Wszyscy dają stróżę, strzygą owce, uprawiają kapustę i konopie. komornicy dostają zasiane zagony dworskie, po 2 żyta i jęczmienia, 1 zagon grochu.
- Subsidium charitativum płacone przez klasztor wynosi 349 zł (Inwentarz Wierzbątowic 8-10, 18)
- 1780-2 opłaty jak Wierzbątowice
- 1787 wieś liczy 82 mieszkańców (Spis ludności diecezji krakowskiej z r. 1787 414 t.II s.134)
- 1819 wieś należy do stołu opata, w roku tym w dzierżawie[24]
- 1827 wieś posiadała 12 domów i 92 mieszkańców[25]
Powinności dziesięcinne
[edytuj | edytuj kod]Dziesięcina należy do plebana Mominy, okresowo do klasztoru świętokrzyskiego
- 1442 dziesięcina z nowizn w Janowicach przyznana została plebanowi Mominy wbrew roszczeniom opata świętokrzyskiego[26]
- 1470-80 dziesięcina snopowa i konopna z 1/2 wsi wartości do 4 grzywien należy do plebana Mominy (Długosz L.B. t.II s.471 t.III s.332)
- 1529 z pewnych ról dziesięcina snopowa wartości 2,5 grzywny należy do plebana Mominy (Liber Retaxationum 460)
- 1780 dziesięcina snopowa należy do dworu w Wierzbątowicach, oprócz kilku ról, z których pobiera ją pleban Mominy (Inwentarz Wierzbątowic 10)
- 1784-6 dziesięciny płacono jak w Wierzbątowicach
- 1827 dziesięcina gromadzka należy do plebana Bałtowa[27].
Archeologia
[edytuj | edytuj kod]Prace archeologiczne prowadzone na tym terenie przez Kazimierza Bielenina ujawniły osadę z okresu wpływów rzymskich w Garbaczu stacja 1, (w północnej części Janowic) a także na W od drogi do Garbacza liczne stacje węglarskie z żużlem żelazistym z dymarek, fragmenty ceramiki z okresu wpływów rzymskich[28][29]. Odkryto ponadto ślady osadnictwa neolitycznego, fragmenty żużla. (Katalog archeologicznych zbiorów pozamuzealnych, zesz. 1, Kolekcja Instytutu Archeologii Uniw. Warszawskiego, Warszawa 1988. s.33).
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Opracowano na podstawie Słownika Historyczno-Geograficznego ziem polskich w średniowieczu.
- ↑ ewikcja - sądowe pozbawienie kogoś prawa własności rzeczy nabytej prawnie na rzecz kogoś innego
- ↑ Według autorów słownika informacja Długosza o kupnie przez klasztoru Janowic w 1430 r. zapewne jest pomyłką. To samo najpewniej dotyczy wzmianki J. Ostrowskiego, że transakcja ta miała miejsce już w 1419 r. - cytowane przez niego źródła wiadomości takiej nie zawierają (PSB V 392).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kamińska ↓, s. 79.
- ↑ Rymut ↓, s. 31.
- ↑ Kopertowska 1984 ↓, s. 239.
- ↑ a b Piekosiński ↓, s. IV 1306.
- ↑ Tabela 1827 ↓, s. 171.
- ↑ Gacki 2006 ↓, s. 242.
- ↑ Zbiór dokumentów Małopolskich ↓, s. t.II s.452.
- ↑ Piekosiński ↓, s. IV 1434.
- ↑ Lewicki 1984 ↓, s. III s. 585 przyp. 1.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] AG 1857.
- ↑ Lewicki 1984 ↓, s. t.III s. 585 przyp. 1.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 1/ 7 104.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 1/ 7 106.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 113, 120v.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 1/10 18.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:]ASK 1/10 454v-5.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 1/7 187v.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK M1 258v, 332, 403.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 1/10 767.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] RS 1629 56.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK II 61 26v.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 233v.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] ASK 401 v, 457.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w:] AOkup. 3v.
- ↑ Tabela 1827 ↓, s. 171 t.I.
- ↑ Derwich 2000 ↓, s. 84 [w;] OK VI 355.
- ↑ Wiśniewski 1909 ↓, s. 8.
- ↑ Bielenin 1964 ↓, s. 226.
- ↑ Bielenin 1992 ↓, s. 221.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Janowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 427 .
- Janowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 637 .
- Wydania papierowe lub zdigitalizowane
- Maria Kamińska, Nazwy miejscowe dawnego województwa sandomierskiego, Wrocław 1964 .
- Kazimierz Rymut , Nazwy miejscowe Polski. Historia - pochodzenie - zmiany, red. K. Rymut, t. I, A-B; t. II, C-D,, Kraków 1996–1997 .
- Marek Derwich, Materiały do słownika historyczno-geograficznego dóbr i dochodów dziesięcinnych benedyktyńskiego opactwa św. Krzyża na Łysej Górze do 1819 r., Wrocław: Pracownia Badań nad Dziejami Zakonów i Kongregacji Kościelnych (LARHCOR) w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, 2000, ISBN 83-904219-4-1 .
- Józef Gacki , Benedyktyński klasztor na Łysej Górze, Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2006, ISBN 83-7442-389-7 .
- Tabela miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożone w biurze Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji, t. I-II, W. 1827., „Centralna Biblioteka Statystyczna”, A-Ł, Warszawa: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 1827, s. 288 , (skrót: Tabela 1827).
- Jan Wiśniewski, Dekanat Iłżecki, Radom 1909 .
- Praca zbiorowa, Słownik historyczno geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], Instytut Historii PAN [dostęp 2015-04-08] .
- Zbiór dokumentów Małopolskich, S. Kuraś, I. Sułkowska-Kurasiowa (wyd.), t. I-VIII, Kraków-Wrocław 1962–1975 .
- Danuta Kopertowska , Nazwy miejscowe województwa kieleckiego. Nazwy miast i wsi, nazwy części miast i wsi oraz nazwy alei, placów, ulic i osiedli mieszkaniowych, Warszawa-Kraków 1984 .
- Franciszek Piekosiński (wyd.), Kodeks dyplomatyczny Małopolski, t. I-IV (Poloniae Summaria) .
- Kazimierz Bielenin , Sprawozdanie z badań nad starożytnym hutnictwem żelaza w Górach Świętokrzyskich w 1962 r, MA 5,, 1964 .
- Kazimierz Bielenin , Starożytne górnictwo i hutnictwo żelaza w Górach Świętokrzyskich,, Kielce 1992 .
- Dokumenty niezdigitalizowane, archiwalia w pracowni slownika
- Andrzej Lewicki , Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. t. III, Kraków 1984 (Mon.MAe.; 14) .
- Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG., Archiwa Państwowe , (skrót: ASK).