Karbieniec – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Morfologia (karbieniec pospolity) | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | karbieniec | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lycopus L. Sp. Pl. 21. 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Lycopus_europaeus_kz24.jpg/220px-Lycopus_europaeus_kz24.jpg)
Karbieniec (Lycopus L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowatych. Obejmuje 14[5]–19 gatunków[6]. Występują one w większości w strefie umiarkowanej na półkuli północnej, poza tym we wschodniej Australii i jako introdukowane w Nowej Zelandii[6]. Do polskiej flory zaliczane są dwa gatunki – karbieniec pospolity L. europaeus i karbieniec wyniosły L. exaltatus[7].
Korzenie karbieńca pospolitego wykorzystywane były do barwienia na czarno[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe, liście ustawione są parami na krzyż. Blaszki są jajowato lancetowate, piłkowane, pierzastodzielne, czasem pierzastosieczne[8].
- Kwiaty
- Zebrane w gęstych nibyokółkach w środkowej i szczytowej części pędu. Kielich dzwonkowaty, zrosłodziałkowy, z 4–5 lancetowatymi jednakowymi ząbkami na szczycie (czasem jeden z nich jest dłuższy). Korona u nasady z płatkami zrośniętymi w rurkę wewnątrz owłosioną, zakończona dwiema wargami, z których górna jest zrośnięta w jedną łatkę, a dolna podzielona na trzy łatki[9]. Cztery łatki korony często są prawie jednakowe i płaskie[8]. Cztery pręciki wyrastają w dwóch parach, przy czym tylko górna, dłuższa para jest płodna – jej pylniki nieco wystają z rurki korony[9]. Dolna para wykształcona jest szczątkowo jako nitkowate lub główkowate prątniczki, albo całkiem jest zredukowana[8]. Szyjka słupka pojedyncza, zakończona dwudzielnym znamieniem[8][9].
- Owoce
- Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze jajowate rozłupki. Mają one barwę brązową, na szczycie są zaokrąglone lub ścięte, na stronie brzusznej żebrowane, nagie lub ogruczolone[9].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[4].
- Wykaz gatunków[6]
- Lycopus alissoviae Prob.
- Lycopus americanus Muhl. ex W.P.C.Barton
- Lycopus amplectens Raf.
- Lycopus angustifolius Elliott
- Lycopus asper Greene
- Lycopus australis R.Br.
- Lycopus cavaleriei H.Lév.
- Lycopus charkeviczii Prob.
- Lycopus cokeri H.E.Ahles ex Sorrie
- Lycopus europaeus L. – karbieniec pospolity
- Lycopus exaltatus L.f. – karbieniec wyniosły
- Lycopus hirtellus Kom.
- Lycopus × intermedius Hausskn.
- Lycopus kurilensis Prob.
- Lycopus laurentianus Roll.-Germ.
- Lycopus lucidus Turcz. ex Benth.
- Lycopus rubellus Moench
- Lycopus × sherardii Steele
- Lycopus sichotensis Prob.
- Lycopus uniflorus Michx.
- Lycopus virginicus L.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
- ↑ a b Genus: Lycopus L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-10-09].
- ↑ a b David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 546, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c Lycopus L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-10-09].
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 112, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e Krystyna Grodzińska: Lycopus L., Karbieniec. W: Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i Ziem Ościennych. T. XI. Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1967, s. 235-236.
- ↑ a b c d e Lycopus Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-25].
Identyfikatory zewnętrzne: