Przytulia biała – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | przytulia biała | ||
Nazwa systematyczna | |||
Galium mollugo Mill. Gard. Dict. ed. 8 7 1768[3][4] | |||
Synonimy | |||
|
Przytulia biała[5] (Galium album Mill.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny marzanowatych. Występuje w całej Europie, w zachodniej Azji i północnej Afryce, a jako gatunek zawleczony także w Ameryce Północnej. W Polsce jest to roślina pospolita, często jednak nie odróżniana od przytulii pospolitej[6][a].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Roślina zielna o szyi korzeniowej i kłączu tęgim, drewniejącym, z cienkimi, krótkimi lub długimi, podziemnymi rozłogami[6][9]. Łodyga wzniesiona, podnosząca się lub płożąca, o długości od 50 do 150 cm, jest naga lub owłosiona (włoski od 0,5 do 1,5 mm długości). Odgałęzienia boczne są wzniesione lub odgięte, międzywęźla długie[9].
- Liście
- Ulistnienie okółkowe, liście eliptyczne do lancetowatych o długości od 10 do 40 mm i szerokości od 1 do 7 mm, cienkie do skórzastych[9] (często z niezbyt wyraźną żyłką centralną)[6].
- Kwiaty
- Zebrane w dość gęste, podługowate kwiatostany. Kwiaty o średnicy zwykle większej od szypułki, na której wyrastają (osiągają 3–5 mm średnicy, a szypułka od 1,2 do 3 mm). Korona zrosłopłatkowa biała do żółtawej[6][9]. Płatki korony wyciągnięte na szczycie w kończyk[6].
- Owoc
- Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki.
- Gatunki podobne
- Gatunek często jest nieodróżniany od przytulii pospolitej (w Polsce prawdopodobnie rzadkiej i być może tylko zawlekanej). Różni się ona mniejszymi kwiatami (do 3 mm średnicy) wyrastającymi na dłuższych szypułkach (3–4 mm). Kwiatostan, zwłaszcza w czasie owocowania, zwykle ma bardziej rozpierzchły (owoce dojrzewają na szypułkach silnie odginających się). Liście ma zawsze cienkie z zawsze wyraźnie widoczną wiązką centralną[6] i zwykle krótsze (do 25 mm długości)[9].
- Liście
- Podługowaty kwiatostan
- Fragment kwiatostanu
- Owoc
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, hemikryptofit[6]. Kwitnie od czerwca do września[6]. Rośnie na łąkach i murawach, w widnych zaroślach i na skrajach lasów, wzdłuż przydroży[6].
W fitosocjologii uznana jest za gatunek charakterystyczny dla Kl. Festuco-Brometea[10].
Systematyka i taksonomia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Galium_%C3%97pomeranicum_sl3.jpg/220px-Galium_%C3%97pomeranicum_sl3.jpg)
Gatunek należy do rodzaju przytulia Galium, a w jego obrębie do serii Leiogalium, w której tworzy tzw. grupę Galium mollugo (opisywaną też jako G. mollugo sensu lato) razem z: G. mollugo, G. heldreichii, G. lovcense (dwa ostatnie występują tylko w Europie południowo-wschodniej i Azji Mniejszej)[11].
Gatunek jest bardzo zmienny, zwłaszcza w Europie południowo-wschodniej. Na Ukrainie wyróżniono w jego obrębie szereg podtaksonów[9]. Uznawanych jest pięć podgatunków[12]:
- Galium album subsp. album – roślina o pędach do 150 cm długości, zwykle nagich, pokładających się lub wzniesionych, płonne odgałęzienia boczne bywają długie, liście do 30 mm długości, kwiatostan od szeroko jajowatego do wąskiego i podługowatego, korony kwiatów białawe[9],
- Galium album subsp. amani Ehrend. & Schönb.-Tem.
- Galium album subsp. prusense (K.Koch) Ehrend. & Krendl – roślina do 80 cm długości, prosto wzniesiona z krótkimi płonnymi odgałęzieniami, liście do 25 mm długości, kwiatostan wąski, podługowaty, korony kwiatów żółtawe[6][9],
- Galium album subsp. pycnotrichum (Heinr.Braun) Krendl – rośliny tęgie, do 150 cm długości, zwykle wzniesione i owłosione, z krótkimi płonnymi odgałęzieniami, liście do 40 mm długości, kwiatostany szerokojajowate, korony kwiatów białawe[6][9],
- Galium album subsp. suberectum (Klokov) Michalk.
Przytulia biała tworzy mieszańce z przytulią właściwą G. verum (dość często spotykany mieszaniec – G. × pomeranicum Retz) i przytulią leśną G. sylvaticum[6].
Homonim Galium album Garsault jest synonimem nazwy naukowej przytulii pospolitej typowej Galium mollugo subsp. mollugo[13]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-12-11] (ang.).
- ↑ a b Galium album Mill.. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2020-12-11].
- ↑ Taxon: Galium album Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-12-11].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 367. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Irena Kucowa: Rodzina: Rubiaceae, Marzanowate. W: Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XI. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967, s. 323.
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski (red.): Rośliny polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 616. ISBN 83-01-05287-2.
- ↑ a b c d e f g h i Tutin T.G., Heywood V.H., Burges N.A., D.M. Moore, Valentine D.H., Walters S.M., Webb P.W.: Flora Europaea. Vol. 4. Cambridge i in.: Cambridge University Press, 1984, s. 24. ISBN 0-521-08717-1.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 471. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Maya Iv. Mitova, Mincho E. Anchev , Nedjalka V. Handjieva, Simeon S. Popov. Iridoid Patterns In Galium L. And Some Phylogenetic Considerations. „Zeitschrift für Naturforschung C”. 57, 3-4, 2014. DOI: 10.1515/znc-2002-3-405.
- ↑ Galium album Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-12-11].
- ↑ Galium album Garsault. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-12-11].
- BioLib: 40590
- EoL: 1098651
- FloraWeb: 2549
- GBIF: 2913931
- identyfikator iNaturalist: 163166
- IPNI: 749481-1
- ITIS: 502708
- NCBI: 29787
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-85609
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:749481-1
- identyfikator Tropicos: 27900165
- USDA PLANTS: GAAL
- CoL: 6JVJQ