Smagliczka skalna – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Smagliczka skalna dziko rosnąca (skały w Pieninach) | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | smagliczka skalna |
Nazwa systematyczna | |
Aurinia saxatilis (L.) Desv. J. Bot. Agric. 5: 162 1815[3] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Alyssum_saxatile_Sturm19.jpg/200px-Alyssum_saxatile_Sturm19.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Alyssum_saxatile_a1.jpg/200px-Alyssum_saxatile_a1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Alyssum_saxatile_Goldkugel_Felsensteinkraut_1.jpg/200px-Alyssum_saxatile_Goldkugel_Felsensteinkraut_1.jpg)
Smagliczka skalna, smagliczka Arduina[4], złotka skalna[5] (Aurinia saxatilis (L.) Desv.) – gatunek byliny należący do rodziny kapustowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Występuje w górach Europy: w Alpach, Jurze, Karpatach i górach Półwyspu Bałkańskiego. W Polsce dziko rośnie wyłącznie w Pieninach i jest tam rośliną pospolitą, występującą w całym paśmie Pienin. W dużych ilościach rośnie m.in. zarówno na skale, na której wznoszą się ruiny zamku czorsztyńskiego, jak i w szczelinach samych murów. W Europie Zachodniej czasami dziczeje i jest tam kenofitem[6]. Według niektórych danych występuje również w Turcji[7]. Poza tym jest uprawiana jako roślina ozdobna[8].
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]- W literaturze polskiej zwykle opisywana jako Alyssum saxatile L[4][9].
- Według nowszych ujęć taksonomicznych prawidłowa nazwa gatunku to Aurinia saxatilis (L.) Desv.[10]. Synonimy[3]:
- Adyseton saxatile (L.) Sweet
- Adyseton sibiricum G.Don
- Alyssum cheirifolium Steud.
- Alyssum minus subsp. micranthum (C.A. Mey.) Breistr.
- Alyssum saxatile L.
- Alyssum saxatile subsp. arduinii (Fritsch) Hayek
- Aurinia saxatilis subsp. arduinii (Fritsch) Dostál
- Aurinia saxatilis subsp. saxatilis (L.) Desv.
- Crucifera saxatilis (L.) E.H.L.Krause
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Niska roślina tworząca kępki. Cała roślina gęsto, gwiazdkowato owłosiona[9].
- Liście
- Tworzą gęstą różyczkę. Liście łodygowe łopatkowate do równowąskich, ze zwężoną nasadą, znacznie mniejsze od liści różyczkowych. Wszystkie liście pokryte gęstym, gwiazdkowatym kutnerem[6].
- Kwiaty
- Liczne, promieniste, żółte, zebrane w baldachogrona na górnej, nieulistnionej części łodygi. Tworzą rozetę. U nasady nitek pręcików uszkowate skrzydełka[9].
- Owoc
- Łuszczynki zawierające po 2 wąsko oskrzydlone nasiona w każdej komorze. Łuszczynki są, podobnie jak cała roślina, gwiazdkowato owłosione.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, chamefit, roślina wapieniolubna. Kwitnie od kwietnia do maja, jest owadopylna. Po suchym i upalnym lecie zakwita jeszcze drugi raz pod koniec lata. Siedlisko: szczeliny i ściany skał wapiennych, szczególnie pionowych i silnie nasłonecznionych, oraz piargi u podnóży wapiennych skał. Rośnie także w szczelinach murów wapiennych – np. na Zamku w Czorsztynie[6]. Rośnie na jałowych glebach, wymaga wapnia w podłożu. Przystosowuje się do stanowiska, bardzo silnie się rozrasta. Liczba chromosomów 2n = 16[6].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Roślina ozdobna. Jest jedną z 5 podstawowych ogrodowych bylin wiosennych (pozostałe to ubiorek wiecznie zielony, floks szydlasty, gęsiówka kaukaska i żagwin ogrodowy). Nadaje się szczególnie do ogrodów skalnych, gdzie ładnie prezentuje się między kamieniami lub na murkach. Bardzo ozdobna w czasie kwitnienia, ale również po przekwitnięciu jej kutnerowate liście stanowią ozdobę ogrodu nawet do późnej jesieni. Może być również sadzona na rabatach w kompozycji z niebieskimi cebulicami, szafirkami, różnobarwnymi tulipanami i in. Zwykle sadzona pojedynczo lub w grupach po 2–3 sztuki. W celu uzyskania zadarnień sadzi się ją w zagęszczeniu do 11 roślin na m²[11].
Uprawa
[edytuj | edytuj kod]Może być rozmnażana z nasion, lub sadzonek wierzchołkowych, które najlepiej jest pobrać w czerwcu-lipcu. Bardziej wskazane jest rozmnażanie przez sadzonkowanie, w przypadku bowiem odmian ozdobnych nasiona źle zachowują cechy rośliny matecznej. Najlepiej rośnie na przewiewnej, dość suchej i kamienistej, wapnowanej glebie[8]. Uprawiana z nasion zakwita w drugim roku po ich wysianiu[6]. Wymaga stanowiska słonecznego. Jest odporna na mróz (strefa mrozoodporności 6), suszę i jest długowieczna[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-11-10] (ang.).
- ↑ a b The Plant List. [dostęp 2017-02-28].
- ↑ a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 35. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-03-15].
- ↑ a b Eugeniusz Radziul: Skalniaki. Warszawa: PWRiL, 2007. ISBN 978-83-09-01013-5.
- ↑ a b c d Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
- ↑ Agnieszka Mike-Jeziorska: Smagliczka skalna. 2013. [dostęp 2013-05-22]. (pol.).
- ↑ Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- BioLib: 39127
- EoL: 583911
- EUNIS: 195901
- Flora of North America: 250094822
- FloraWeb: 777
- GBIF: 5377778
- identyfikator iNaturalist: 64616
- IPNI: 278817-1
- ITIS: 23050
- NCBI: 169069
- Plant Finder: 278078
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2666583
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:278817-1
- Tela Botanica: 74992
- identyfikator Tropicos: 4102096
- USDA PLANTS: AUSA
- CoL: 67XXZ