Sosna chińska – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Systematyka[1][2][3] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | sosna chińska |
Nazwa systematyczna | |
Pinus tabuliformis Carr. Traité Gen. Conif., ed. 2. 1: 510. 1867 | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |
![]() |
Sosna chińska (Pinus tabuliformis Carr.) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna chińska występuje w stanie dzikim na półkuli północnej, w Azji na obszarze zachodnich Chin i Półwyspie Koreańskim.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Korona szeroka, parasolowata.
- Pień
- Osiąga średnio 25 m wysokości. Średnica pnia do 100 cm. Kora szara o czerwonym odcieniu, łuszcząca się.[5]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Pinus_tabuliformis_Shang_Ning.jpg/150px-Pinus_tabuliformis_Shang_Ning.jpg)
- Liście
- Igły zebrane w pęczki po 2 (lub 3 na szczytach młodych pędów), długości 6–15 cm, cienkie, grubości 1,5 mm, ciemnozielone lub szarozielone.
- Szyszki
- Szyszki męskie rozmiaru 5–9 mm. Szyszki żeńskie początkowo w kolorze fioletowym. Dojrzałe osiągają długość 2,5–9 cm i szerokość 4–9 cm, młode zielone, dojrzewając brązowieją. Łuski szerokie, zakończone wypukłą tarczką z niewielkim kolcem. Nasiona blado brązowe długości 6–7 mm, ze skrzydełkiem długości 15-20 mm.
Biologia
[edytuj | edytuj kod]Początkowo rośnie szybko, z wiekiem wzrost staje się powolny. Gatunek jednopienny. Szyszki nasienne dojrzewają po około 20 miesiącach od zapylenia. Nasiona rozsiewane są przez wiatr.
W igłach 5–9 kanałów żywicznych.
Systematyka i zmienność
[edytuj | edytuj kod]Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[6]:
- podrodzaj Pinus
- sekcja Pinus
- podsekcja Pinus
- gatunek P. tabuliformis
- podsekcja Pinus
- sekcja Pinus
Wyróżnia się dwie odmiany[7]:
- Pinus tabuliformis var. tabuliformis (syn. P. mukdensis Nakai, P. tabuliformis var. mukdensis (Nakai) Uyeki, P. luchuensis var. shenkanensis Silba) – odmiana typowa, występuje na terenie Chin i Korei: Gansu, Hebei, Liaoning, Ningxia, Pekin, Shanxi i Shaanxi.
- Pinus tabuliformis var. henryi (Masters) Kuan (syn. P. henryi Masters, P. massoniana var. henryi (Mast.) Wu, P. massoniana var. wulingensis Qi & Lin) – Hunan, Hubei, Syczuan.[8]
Niektórzy botanicy uznają odmianę henryi za odrębny gatunek Pinus henryi, blisko spokrewniony z sosną chińską. Gatunek Pinus densata bywa traktowany jako odmiana sosny chińskiej P. tabuliformis Carr. var. densata (Masters) Rehder. Starsze źródła włączają do odmian nawet znacznie różniącą się Pinus yunnanensis.
Zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]Roślina umieszczona w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych w grupie gatunków niższego ryzyka (kategoria zagrożenia; LC)[4].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Budownictwo – drewno wykorzystywane jest do ogólnych prac konstrukcyjnych.
- Przemysł spożywczy – żywice pozyskiwane z drewna używane są do produkcji sztucznego aromatu wanilii (vanillin).
- Roślina lecznicza
- Z żywic pozyskuje się terpentynę i produkty pochodne stosowane przy zaburzeniach pracy nerek, pęcherza, skaleczeniach i wrzodach.
- Kora stanowi źródło taniny.
- Igły zawierają naturalne środki owadobójcze oraz barwniki
- Ogrodnictwo – rzadko spotykana poza terenem Chin, chętnie uprawiana w ogrodach botanicznych.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ a b A. Farjon , Pinus tabuliformis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2010-02-08] (ang.).
- ↑ Pinus tabuliformis, [w:] Flora of China. Vol. 4 Page 17 [online] [dostęp 2008-06-15] (ang.).
- ↑ Christopher J. Earle , Pinus, [w:] Gymnosperm Database [online] [dostęp 2010-02-08] (ang.).
- ↑ Christopher J. Earle , Pinus tabuliformis, [w:] Gymnosperm Database [online] [dostęp 2010-02-08] (ang.).
- ↑ Li Nan, Fu Li-kuo. Notes on gymnosperms I. Taxonomic treatments of some Chinese conifers. „Novon”, s. 261-264, 1997.
- EoL: 1059928
- Flora of China: 210001654
- Flora of North America: 210001654
- GBIF: 5285359
- identyfikator iNaturalist: 135667
- IPNI: 263356-1
- ITIS: 822562
- NCBI: 88731
- Plant Finder: 285041
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2562280
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:263356-1
- Tela Botanica: 119786
- identyfikator Tropicos: 24900695
- USDA PLANTS: PITA4
- CoL: 4J2J7