Stulisz lekarski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | stulisz lekarski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Sisymbrium officinale (L.) Scop. Fl. Carniol., ed. 2, 2: 26 (1771)[3] | |||
Synonimy | |||
|
Stulisz lekarski (Sisymbrium officinale (L.) Scop.) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych (Brassicaceae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Występuje w stanie dzikim w Europie, Afryce Północnej i Azji[4]. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się także na Azorach i w niektórych innych rejonach[4]. W Polsce roślina pospolita na całym obszarze. Archeofit.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Sisymbrium_officinale_sl4.jpg/180px-Sisymbrium_officinale_sl4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Sisymbrium_officinale_sl23.jpg/180px-Sisymbrium_officinale_sl23.jpg)
- Łodyga
- Sztywna, przeważnie owłosiona, 30–60 cm wysokości, poziomo rozgałęziona.
- Liście
- Pierzastodzielne – najniższe pary odcinków zbliżają się do łodygi. Odcinki nierówno zazębione, największy jest odcinek końcowy. Górne liście niepodzielone.
- Kwiaty
- Bladożółte, drobne, zgrupowane w krótki, groniasty kwiatostan, który później się wydłuża. 4 owalne, wydłużone i owłosione działki kielicha, 4 łopatkowate płatki korony silnie rozchylone na boki, pojedynczy słupek, o wydłużonej zalążni przechodzącej bezpośrednio w tarczowate znamię, kilka pręcików wystających nieco powyżej znamienia słupka. Kwitnie od maja do października, jest owadopylny lub samopylny.
- Owoc
- Czworokątna i wzniesiona łuszczyna na krótkiej, zrośniętej z nią szypułce. Ma długość do 20 mm, zwęża się ku szczytowi, jest 3-nerwowa, bez dzióbka i przytulona do osi kwiatostanu.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Roślina jednoroczna. Siedlisko: przydroża, wysypiska, ugory, pola, nasypy kolejowe, mury. Gleby bogate w azot. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Sisymbrion, Ass. Sisymbrietum sophiae[5]. Roślina trująca: Roślina zawiera glikozyd siarkocyjanianowy i w większych ilościach jest lekko trująca, nie tylko dla ludzi, ale również zwierząt domowych. Nasiona zawierają ok. 30% oleju, są jednak podobnie, jak cała roślina trujące[6].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina lecznicza: ziele Herba Sisymbrii officinalis działa wzmacniająco na serce i żołądek.
- Nasiona mogą zastąpić gorczycę.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-11-10] (ang.).
- ↑ Sisymbrium officinale (L.) Scop., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-03-09] .
- ↑ a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- BioLib: 39007
- EoL: 583773
- EUNIS: 163041
- Flora of China: 200009684
- Flora of North America: 200009684
- FloraWeb: 5648
- GBIF: 3046890
- identyfikator iNaturalist: 53266
- IPNI: 289589-1
- ITIS: 23316
- NCBI: 203582
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2474949
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:289589-1
- Tela Botanica: 64674
- identyfikator Tropicos: 4100260
- USDA PLANTS: SIOF
- CoL: 4XS49