Vettor Pisani (1927) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() „Vettor Pisani” w marszu na powierzchni | |
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Historia | |
Stocznia | |
Położenie stępki | 18 listopada 1925 |
Wodowanie | 24 listopada 1927 |
![]() | |
Wejście do służby | 16 czerwca 1929 |
Wycofanie ze służby | 1 lutego 1948 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Długość | 68,2 metra |
Szerokość | 6,09 metra |
Zanurzenie | 4,93 metra |
Zanurzenie testowe | 100 metrów |
Rodzaj kadłuba | jednokadłubowy |
Napęd | |
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 3000 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 1100 KM 2 śruby | |
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Zasięg | powierzchnia: 4230 Mm przy 9,3 węzła |
Sensory | |
hydrofony | |
Uzbrojenie | |
1 działo kal. 102 mm, 2 wkm kal. 13,2 mm (2 x I) 9 torped | |
Wyrzutnie torpedowe | 6 × 533 mm |
Załoga | 48-49 |
Vettor Pisani – włoski okręt podwodny z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jedna z czterech jednostek typu Pisani. Okręt wypierał 880 ton w położeniu nawodnym i 1058 ton pod wodą, a jego główną bronią było dziewięć torped kalibru 533 mm wystrzeliwanych z sześciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni prędkość 15 węzłów, osiągając zasięg 4230 Mm przy prędkości 9,3 węzła.
Okręt został zwodowany 24 listopada 1927 roku w stoczni Cantiere Navale Triestino w Monfalcone, a w skład Regia Marina wszedł 16 czerwca 1929 roku. Nazwę otrzymał na cześć admirała Vettora Pisaniego – dowódcy floty weneckiej z XIV wieku. Pełnił służbę na Morzu Śródziemnym i Atlantyku, biorąc udział m.in. w wojnie domowej w Hiszpanii i kampanii śródziemnomorskiej. Jednostka została wycofana ze służby 1 lutego 1948 roku.
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]Budowane przez Włochy w okresie przed i w trakcie I wojny światowej okręty podwodne były małymi jednostkami przeznaczonymi do działań na Adriatyku, przeciwko Austro-Węgrom[1]. Zmiana sytuacji międzynarodowej spowodowała konieczność wymiany posiadanych okrętów na pełnomorskie, o dużym zasięgu, mogące działać przeciw Marine nationale czy Royal Navy[1]. Przyjęty przez Włochy program zbrojeniowy z lat 1923–1924 zakładał zbudowanie okrętów o łącznej wyporności 36 568 ton, na co miały się składać dwa krążowniki ciężkie („Trento” i „Trieste” ), niszczyciele typów Sauro i Turbine oraz okręty podwodne typów Balilla, Mameli i Pisani[2]. Projekty trzech typów okrętów podwodnych powstały w tym samym czasie, w celu porównania ich charakterystyk i stworzenia na podstawie doświadczeń eksploatacyjnych docelowych typów dla włoskiej floty podwodnej[1]. Jednostki typu Pisani zaprojektowali inżynierowie: pułkownik Curio Bernardis i major Rodolfo Tito Tizzoni w czerwcu 1924 roku[3][4]. Przyjęto konstrukcję jednokadłubową, z powiększonymi w stosunku do typu Mameli zbiornikami paliwa[5][6]. Problemem była jednak słaba stateczność okrętów[5][7]. Rozwiązano go, instalując zewnętrzne siodłowe zbiorniki balastowe, co jednak zmniejszyło osiąganą prędkość maksymalną (z projektowanych 17,3 węzła na powierzchni do 15 węzłów i podwodną z 8,8 do 8,2 węzła)[6][8] .
Okręt zbudowany został w stoczni Cantiere Navale Triestino w Monfalcone (numer stoczniowy 150)[6][9] . Stępkę jednostki położono 18 listopada 1925 roku, a zwodowana została 24 listopada 1927 roku[10][11][a]. Nazwę otrzymał na cześć dowódcy floty weneckiej z XIV wieku, Vettora Pisaniego[9][12] . Dewizą jednostki było Ardisci[9] .
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]![Rzut boczny okrętu typu Pisani](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8.jpg/220px-%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8.jpg)
„Vettor Pisani” był średniej wielkości oceanicznym okrętem podwodnym o konstrukcji jednokadłubowej[5][8] . Długość całkowita wynosiła 68,2 metra, szerokość – 6,09 metra, a zanurzenie – 4,93 metra[3][6]. Wyporność normalna w położeniu nawodnym wynosiła 880 ton, a w zanurzeniu 1058 ton[3][4][b]. Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa silniki wysokoprężne Tosi o łącznej mocy 3000 KM[3][6][c]. Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne CGE o łącznej mocy 1100 KM[5][6][d]. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 15 węzłów na powierzchni i 8,2 węzła w zanurzeniu[5][6]. Zasięg wynosił 4230 Mm przy prędkości 9,3 węzła w położeniu nawodnym (lub 1600 Mm przy prędkości 17,1 węzła) oraz 70 Mm przy prędkości 4 węzłów w zanurzeniu (lub 7 Mm przy prędkości 8,2 węzła)[4][13][e]. Zbiorniki paliwa mieściły 70 ton oleju napędowego[6][8] . Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 100 metrów[4][11] .
Okręt wyposażony był w sześć stałych wyrzutni torped kalibru 533 mm: cztery na dziobie i dwie na rufie, z łącznym zapasem dziewięciu torped[3][8][f]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło zainstalowane na podeście przed kioskiem pojedyncze działo pokładowe kalibru 102 mm L/35 Schneider–Armstrong 1914-15 z zapasem 168 naboi[8][11] . Masa działa z zamkiem wynosiła 1,22 tony (całego stanowiska 5 ton), kąt podniesienia lufy wynosił od -5° do 45°, masa naboju 13,74 kg, prędkość początkowa pocisku 750 m/s, donośność 11 700 metrów przy maksymalnym kącie podniesienia, zaś szybkostrzelność 7 strz./min[14][15]. Broń przeciwlotniczą stanowiły umieszczone na kiosku dwa pojedyncze wielkokalibrowe karabiny maszynowe Breda M1931 kalibru 13,2 mm L/76 z zapasem 3000 naboi[8][11] . Masa karabinu wynosiła 47,5 kg, kąt podniesienia lufy wynosił od -10° do 80°, masa naboju 0,125 kg, prędkość początkowa pocisku 790 m/s, donośność maksymalna 6000 metrów (skuteczna 2000 metrów), zaś szybkostrzelność 500 strz./min[16]. Jednostka wyposażona też była w hydrofony[8] .
Załoga okrętu składała się z 4–5 oficerów oraz 44 podoficerów i marynarzy[3][4][g].
Służba
[edytuj | edytuj kod]„Vettor Pisani” został wcielony do służby w Regia Marina 16 czerwca 1929 roku[4][10]. Okręt rozpoczął służbę na Morzu Śródziemnym, wchodząc w skład 5 eskadry (wł. Squadriglia) okrętów podwodnych średniego zasięgu Flotylli stacjonującej w Neapolu (wraz z siostrzanymi „Marcantonio Colonna”, „Giovanni Bausan” i „Des Geneys”)[17]. W 1930 roku „Vettor Pisani” odbył daleki rejs na Atlantyk, docierając do Las Palmas de Gran Canaria i w drodze powrotnej zawijając do kilku innych hiszpańskich portów[17]. W tym samym roku cała eskadra odbyła długi rejs po Morzu Śródziemnym, odwiedzając porty w Grecji i osiągając archipelag Dodekanez[17].
W 1935 roku 5 eskadra okrętów podwodnych średniego zasięgu, w której służyły jednostki typu Pisani, została przeniesiona do La Spezia, wchodząc w skład 1. Flotylli (wł. Gruppo) okrętów podwodnych[17]. W 1936 roku okręty typu Pisani przebazowano na Leros, gdzie utworzyły 2 eskadrę 6. Flotylli okrętów podwodnych[17]. Podczas wojny domowej w Hiszpanii „Vettor Pisani”, „Marcantonio Colonna” i „Des Geneys” odbyły misje specjalne trwające łącznie 41 dni[17]. W 1938 roku okręty typu Pisani przebazowano do Mesyny, gdzie weszły w skład 31 eskadry 3. Flotylli okrętów podwodnych[17].
10 czerwca 1940 roku, w momencie ataku Włoch na Francję, okręt nadal znajdował się w składzie 31 eskadry okrętów podwodnych 3. Flotylli w Mesynie (wraz z siostrzanymi „Marcantonio Colonna”, „Giovanni Bausan” i „Des Geneys”)[18][19] . Dowództwo jednostki sprawował kmdr ppor. (wł. capitano di corvetta) Bruno Zelick[11] . Od 19 czerwca do 2 lipca „Vettor Pisani”, „Pier Capponi” i „Giovanni da Procida” patrolowały wody Cieśniny Sycylijskiej[20][21]. W pierwszej połowie lipca „Vettor Pisani”, „Pier Capponi”, „Tembien ”, „Benedetto Brin” i „Durbo ” operowały na wodach nieopodal Malty[22][23]. Pod koniec 1940 roku ze względu na zużycie „Vettor Pisani”, „Giovanni Bausan” i „Des Geneys” zostały przeniesione do Szkoły Okrętów Podwodnych w Poli[11][17].
W styczniu 1942 roku okręt wziął udział w zabezpieczeniu włoskiej operacji konwojowej, operując na wschód od Malty wraz z „Onice ”, „Enrico Dandolo” , „Alagi ”, „Aradam ”, „Tricheco” i „Axum”[24] . W sierpniu „Vettor Pisani”, „Fratelli Bandiera” , „Ciro Menotti” , „Squalo” i H 2 uczestniczyły w defensywnych patrolach na wodach włoskich[25].
W momencie kapitulacji Włoch we wrześniu 1943 roku okręt nadal pełnił funkcje szkoleniowe w Poli, wchodząc w skład 12. Flotylli okrętów podwodnych[26][27]. We wrześniu dowodzony przez kmdra ppor. Mario Resio „Vettor Pisani” dotarł do zajętego przez aliantów Tarentu, a w październiku przeszedł remont w Neapolu i powrócił do Tarentu[11][17]. W styczniu 1944 roku jednostka pod dowództwem por. mar. (wł. sottotenente di vascello) Aldo Andolfiego została skierowana do Augusty[11] . Od marca 1944 roku jednostka stacjonowała w Neapolu (wraz z „Onice”, „Vortice ” i „Platino ”), uczestnicząc do końca wojny w ćwiczeniach sił ZOP[17][28]. Od początku wojny do 8 września 1943 roku „Vettor Pisani” przeprowadził 12 rejsów operacyjnych, 9 przejść między portami krajowymi i 286 rejsów szkoleniowych, pokonując dystans 4759 mil na powierzchni i 286 mil pod wodą[9][11] .
Okręt został rozbrojony 23 marca 1947 roku i wycofany ze służby 1 lutego 1948 roku[4][10].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pollina 1963 ↓, s. 116 podaje, że stępkę okrętu położono 8 grudnia 1925 roku.
- ↑ Identycznie podają Bagnasco 1977 ↓, s. 141 i Vettor Pisani 2018 ↓ . Natomiast McMurtrie 1941 ↓, s. 281 podaje wyporność nawodną 791 ton, a podwodną 1040 ton; Lipiński 1999 ↓, s. 654 – wyporność 808/1058 ton, Jackson 2001 ↓, s. 118 894/1075 ton, zaś Fontenoy 2007 ↓, s. 227, Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 307 i Gogin 2021 ↓ – 866/1040 ton.
- ↑ McMurtrie 1941 ↓, s. 281 i Vettor Pisani 2018 ↓ podają, że moc silników Diesla wynosiła 2700 KM.
- ↑ McMurtrie 1941 ↓, s. 281 twierdzi, że łączna moc silników elektrycznych wynosiła 1200 KM.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 307 i Fontenoy 2007 ↓, s. 227 podają, że zasięg nawodny wynosił 5000 Mm przy prędkości 8 węzłów, zaś podwodny 108 Mm przy prędkości 4 węzłów.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 307 i Vettor Pisani 2018 ↓ podają, że okręt przenosił 10 torped.
- ↑ McMurtrie 1941 ↓, s. 281 podaje, że załoga okrętu liczyła 46 osób.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Franz 2016 ↓, s. 99.
- ↑ Franz 2016 ↓, s. 81.
- ↑ a b c d e f Fraccaroli 1974 ↓, s. 124.
- ↑ a b c d e f g Pollina 1963 ↓, s. 116.
- ↑ a b c d e Fontenoy 2007 ↓, s. 227.
- ↑ a b c d e f g h Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 307.
- ↑ Jackson 2001 ↓, s. 118.
- ↑ a b c d e f g Gogin 2021 ↓.
- ↑ a b c d muca 2021 ↓.
- ↑ a b c Fraccaroli 1974 ↓, s. 127.
- ↑ a b c d e f g h i Vettor Pisani 2018 ↓.
- ↑ trentoincina 2021 ↓.
- ↑ Bagnasco 1977 ↓, s. 141.
- ↑ Campbell 2002 ↓, s. 339.
- ↑ Fraccaroli 1974 ↓, s. 188-189.
- ↑ Campbell 2002 ↓, s. 347.
- ↑ a b c d e f g h i j Pollina 1963 ↓, s. 120.
- ↑ Franz 2016 ↓, s. 237.
- ↑ Kindell 1940 ↓.
- ↑ Rohwer 1940a ↓.
- ↑ Sobski 2015a ↓, s. 42.
- ↑ Rohwer 1940b ↓.
- ↑ Sobski 2015a ↓, s. 46.
- ↑ Rohwer 1942 ↓.
- ↑ Sobski 2015b ↓, s. 39.
- ↑ Franz 2017 ↓, s. 210.
- ↑ Sobski 2015c ↓, s. 28.
- ↑ Franz 2017 ↓, s. 244.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Erminio Bagnasco: Submarines of World War Two. London: Arms and Armour Press, 1977. ISBN 0-85368-331-X. (ang.).
- John Campbell: Naval Weapons of World War Two. London: Conway Maritime Press, 2002. ISBN 0-87021-459-4. (ang.).
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Aldo Fraccaroli: Italian Warships of World War II. London: Ian Allan Ltd., 1974. ISBN 0-7110-0002-6.
- Maciej Franz: Burza nad Morzem Śródziemnym. Aliancka ofensywa. T. 4. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65855-43-5.
- Maciej Franz: Burza nad Morzem Śródziemnym. Wojna się rozpoczyna. T. 1. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65495-67-9.
- Ivan Gogin: VETTOR PISANI medium submarines (1929). Navypedia. [dostęp 2021-07-19]. (ang.).
- Robert Jackson: Okręty podwodne świata. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001. ISBN 83-11-09214-1.
- Don Kindell: ITALIAN, GREEK and YUGOSLAVIAN NAVY SHIPS, JUNE 1940. Naval History Homepage. [dostęp 2021-07-19]. (ang.).
- Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 1999. ISBN 83-902554-7-2.
- Francis E. McMurtrie (red.): Jane’s Fighting Ships 1940. London: Sampson Low, Marston & Co., 1941. (ang.).
- Paolo M. Pollina: I sommergibili italiani 1895-1962. Roma: Ufficio Storico Della M.M., 1963. (wł.).
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1940, Juni. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2021-07-19]. (niem.).
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1940, Juli. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2021-07-19]. (niem.).
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Januar. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2021-07-19]. (niem.).
- Marek Sobski. Nasze morze naszym grobem. Działania operacyjne włoskiej floty podwodnej na Morzu Śródziemnym w 1940 roku. „Okręty”. Nr 1 (37). V, 2015. Oficyna Wydawnicza KAGERO. ISSN 1898-1518.
- Marek Sobski. Rok ciężkich bitew konwojowych. Paliwo dla Rommla. „Okręty”. Nr 3 (39). V, 2015. Oficyna Wydawnicza KAGERO. ISSN 1898-1518.
- Marek Sobski. Sommergibili pod czarną banderą. Klęska włoskiej broni podwodnej w 1943 r. „Okręty”. Nr 4 (40). V, 2015. Oficyna Wydawnicza KAGERO. ISSN 1898-1518.
- Sommergibile Vettor Pisani. Trento in Cina. [dostęp 2021-07-19]. (wł.).
- Vettor Pisani (1°). Ministero Della Difesa - Marina Militare. [dostęp 2021-07-19]. (wł.).
- Vettor Pisani. Museo Della Cantieristica Monflacone. [dostęp 2021-07-23]. (wł.).