Zamek śrubowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Interrupted_breech_screw.jpg/250px-Interrupted_breech_screw.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Breech_122m10_hameenlinna_2.jpg/250px-Breech_122m10_hameenlinna_2.jpg)
Zamek śrubowy - typ zamka do broni palnej, najczęściej wykorzystywany w artylerii dużego kalibru i pierwszy efektywny zamek działa odtylcowego.
Podstawowym problemem broni odtylcowej jest ucieczka gazów prochowych przez nieszczelności w komorze zamkowej, co obniża ciśnienie w lufie (obniżając prędkość, a co za tym idzie energię pocisku) i jest niebezpieczne dla załogi działa. W wersji skrajnej cały zamek może zostać wyrzucony do tyłu. Zamek śrubowy zapewnia odpowiednią wytrzymałość połączenia lufa-zamek przez "przykręcenie" jednego elementu do drugiego.
Zamek składa się ze śruby, która wsuwa się do odpowiednio nagwintowanej lufy (obecnie nasady zamkowej); obrót śruby powoduje docisk pasujących do siebie gwintów i zamknięcie zamka. Zamek otwiera się obracając śrubę w przeciwnym kierunku, "rozkręcając" mechanizm. Śruba zamka zawiera mechanizm zapłonowy.
Pierwszym skutecznym mechanizmem tego typu był zamek Martina von Wahrendorffa, opatentowany w 1837; śruba zamka była dodatkowo blokowana poziomym klinem. Dział tego systemu używała Szwecja od 1854. W latach 1850. - 1860. Joseph Whitworth i William George Armstrong wprowadzili ulepszone modele; armaty systemu Armstronga były bardzo udane, ale konstrukcja zamka uniemożliwiała użycie silnych ładunków prochowych, ze względu na nieszczelności[1]. W latach 1870. odpowiednie uszczelniacze pozwoliły na konstrukcję większych dział, aż do kolosalnych 100 tonowych armat o kalibrze 450 mm z 1876. Dziś stosuje się na ogół uszczelniacze konstrukcji Charlesa de Bange'a.
Zamki śrubowe zazwyczaj wykorzystują niepełny gwint, który umożliwia odblokowanie zamka częściowym obrotem śruby (np. 1/6 pełnego obrotu). Wczesnym, bardzo wytrzymałym a równocześnie umożliwiającym szybkie przeładowanie był system Alexa Welina, wykorzystujący kilka segmentów o różnych gwintach, szeroko wykorzystywany od 1890. Konstrukcja Welina i użycie odpowiednich uszczelniaczy umożliwiły budowę wielkokalibrowych dział, zwłaszcza okrętowych, które były w użyciu przez cały XX w. Do dziś zamki śrubowe są często wykorzystywane w artylerii wielkokalibrowej (powyżej 155 mm).
W porównaniu do zamków klinowych zamki śrubowe są wolniejsze w przeładowaniu, a także w produkcji (wymagają bardziej precyzyjnej obróbki części); są też mniej bezpieczne dla obsługi (większa możliwość przytrzaśnięcia ręki ładowniczego). Umożliwiają za to użycie amunicji bezłuskowej, ze względu na większą szczelność połączenia. Dzięki bardziej równomiernemu rozkładowi sił w komorze zamkowej możliwa jest jej lżejsza konstrukcja[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ The Gun - Rifled Ordnance: Armstrong. [dostęp 2009-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (27 stycznia 2010)]. (ang.).
- ↑ Breech Mechanisms. [dostęp 2009-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (25 lutego 2012)]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 245-246. ISBN 83-86028-01-7.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Opis konstrukcji zamków ze schematami. riv.co.nz. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-25)]. (ang.)