Zieluń – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2022) | 283[2] |
Strefa numeracyjna | 23 |
Kod pocztowy | 09-304[3] |
Tablice rejestracyjne | WZU |
SIMC | 0119066[4] |
Położenie na mapie gminy Lubowidz ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu żuromińskiego ![]() | |
![]() |
Zieluń – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie żuromińskim, w gminie Lubowidz, nad rzeką Wkrą[4][5].
Położenie geograficzne i administracyjne
[edytuj | edytuj kod]Zieluń znajduje się na skraju Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego na Równinie Urszulewskiej pomiędzy Pojezierzem Mazurskim, Wysoczyzną Ciechanowską i Pojezierzem Dobrzyńskim.
Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sierpeckim województwa płockiego[6]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie ciechanowskim. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Zieluń.
Czasy obecne
[edytuj | edytuj kod]Według danych Urzędu Miasta i Gminy w Lubowidzu na 31 grudnia 2022 r. Zieluń liczył 283 mieszkańców[2]. Od dawien dawna Zieluń podzielony jest na nieformalne dzielnice: Podruda (w stronę miejscowości Ruda – ulica Jagiellońska), Piaski (ulica Zygmuntowska i Polna), Zamost (za rzeką – ulica Piastowska), Batorówka (ulica Stefana Batorego), Łysa Góra (najdalej wysunięta część ulicy Stefana Batorego). Nazwy starszych ulic Zielunia pochodzą głównie od nazw dynastii i imion królów panujących w Polsce: Jagiellońska, Zygmuntowska, Piastowska, Stefana Batorego; poza tym występują ulice: Świętojańska (przy kościele), Szkolna (przy szkole), Polna i plac 1 Maja.
W miejscowości działa Ochotnicza Straż Pożarna, a przy niej młodzieżowa orkiestra dęta, która istnieje od 1915 r. W 1995 r. zdobyła ona I miejsce w Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych w Strzegowie, koncertowała w kraju i za granicą.
W miejscowości istnieje szkoła podstawowa, która w 2004 r. przyjęły imię Jana Pawła II[7].
W Zieluniu znajduje się stary ceglany młyn z początku XX wieku[8].
Parafia
[edytuj | edytuj kod]Zieluń jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Jana Nepomucena, należącą do dekanatu żuromińskiego w diecezji Płockiej. Parafia (pierwotnie Św. Trójcy) została erygowana 8 maja 1588 r. przez bpa Piotra Dunina Wolskiego. Kościół parafialny wielokrotnie płonął i był odbudowywany, a obecna murowana świątynia została wybudowana w latach 1872–1874 staraniem proboszcza ks. Stanisława Przetakiewicza i konsekrowana 5 maja 1885 r. przez bpa Henryka Kossowskiego. Tu otrzymał 21 lipca 1920 r. samodzielną placówkę ks. proboszcz Franciszek Giergielewicz (męczennik) i po 6 latach pracy w Zieluniu 3 grudnia 1926 r. został mianowany proboszczem w Płocku Radziwiu. Obecnie proboszczem jest ksiądz mgr Sławomir Rosiński[9].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Dawniej Zieluń był miejscowością nadgraniczną. Odbywały się tu targi[10]. Tędy szły wojska Władysława Jagiełły na bitwę pod Grunwaldem. Mieszkańcy brali czynny udział w powstaniach narodowych, m.in. w powstaniu styczniowym i listopadowym. Pod Zieluniem rozegrała się jedna z bitew powstania styczniowego. Świadczą o tym zbiorowe mogiły, pomniki na miejscowym cmentarzu ufundowane przez lokalną społeczność[11].
Również podczas II wojny światowej istniał w Zieluniu ruch oporu i partyzantka. 6 października 1942 r. hitlerowcy spędzili okoliczną ludność i w akcie odwetu za odbicie z miejscowego aresztu działacza ruchu oporu Anastazego Kołodziejskiego pseudonim „Gromek” powiesili 20 mieszkańców[11].
Zieluń ma także swoje legendy. Jedna z nich mówi o tunelu, który rzekomo biegnie pod miejscowością od remizy strażackiej i kościoła aż do cmentarza.
Osoby związane z Zieluniem
[edytuj | edytuj kod]- Helena Pilejczyk (z domu Majcher) – polska łyżwiarka szybka, multimistrzyni i rekordzistka Polski, srebrna medalistka mistrzostw świata, zdobywczyni brązowego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Squaw Valley w 1960 r.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Zieluń, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 606 .
- www.zielun.pl – Historia Zielunia, zdjęcia miejscowości i jej mieszkańców z dawnych lat
- Cmentarz żydowski w Zieluniu
- Zieluń-Osada – dawna gromada
- Zieluń-Osada – osada
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 161528
- ↑ a b Raport o stanie Miasta i Gminy Lubowidz 2022 [online], Urząd Miasta i Gminy w Lubowidzu, s. 7 [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1612 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
- ↑ Superszkolna.pl, Zespół Szkół im. Jana Pawła II w Zieluniu [online], zszielun.superszkolna.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ Kurier Żuromiński , Zieluń. Młyn, który pamięta zabory [online], Kurier Żuromiński, 1 października 2014 [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ 26.pl, Zieluń - św. Jana Nepomucena [online], Diecezja Płocka [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ Filip Sulimierski , Władysław Walewski , Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV, dir.icm.edu.pl, 1895, s. 606 [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ a b Zieluń - Zbiorowa mogiła ofiar faszyzmu. Atrakcje turystyczne Zielunia. Ciekawe miejsca Zielunia [online], www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2024-04-25] .