Ziemia Hurdów – Wikipedia, wolna encyklopedia
Gatunek | |
---|---|
Rok produkcji | 1933 |
Data premiery | grudzień 1933 |
Kraj produkcji | |
Język | hiszpański |
Czas trwania | 27 min |
Reżyseria |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Grupo_de_jurdanos_ante_la_c%C3%A1mara_fotogr%C3%A1fica%2C_de_Venancio_Gombau.jpg/220px-Grupo_de_jurdanos_ante_la_c%C3%A1mara_fotogr%C3%A1fica%2C_de_Venancio_Gombau.jpg)
Ziemia Hurdów (tytuł także tłumaczony jako Ziemia bez chleba; hiszp. Las Hurdes, tierra sin pan) – 27-minutowy film dokumentalny wyreżyserowany przez Luisa Buñuela i współtworzony przez Buñuela i Ramona Acina. Scenariusz został napisany przez Buñuela, Rafaela Sancheza Venturę i Pierre Unika, a operatorem kamery był fotograf Eli Lotar[1].
Film powstał pomiędzy 23 kwietnia a 22 maja 1932 roku[2]. Był to pierwszy stricte hiszpański film w karierze Buñuela i jedyny film dokumentalny, jaki nakręcił[3]. Film skupia się na hiszpańskim regionie Las Hurdes, górzystej krainie wokół miasta La Alberca na dalekiej północy prowincji Estremadura, i skrajnym ubóstwie jego mieszkańców, którzy żyją w takim zacofaniu i odcięciu od świata, że nieznany jest im nawet wynalazek wypieku chleba.
Surrealistyczny film, przedstawiający skrajną biedę i zacofanie hiszpańskiej prowincji, wzbudził w Hiszpanii skrajne emocje, a w latach 1933–1936 obowiązywał zakaz jego pokazywania w kinach republikańskiej Hiszpanii[1]. Współczesny filmowiec i historyk filmu Jeffrey Ruoff uznał obraz Bunuela za rewolucyjny i wyprzedzający swoją epokę[1].
Produkcja
[edytuj | edytuj kod]Głównym źródłem pieniędzy na realizacje filmu były rządowe dotacje przyznane za zatrudnienie do filmu osieroconych dzieci. Buñuel stworzył ten film po przeczytaniu badań etnograficznych pt. Las Jurdes: étude de géographie humaine napisanych w 1927 roku przez Maurice'a Legendre[4]. Przyjął surrealistyczne podejście do idei antropologicznej ekspedycji. W rezultacie powstał film, w którym ekstremalne opisy narratora o ludzkim nieszczęściu kontrastują z jego niezainteresowanym i płytkim sposobem bycia[1].
Buñuel mawiał: „byłem w stanie sfilmować Las Huerdes dzięki Amonowi Racidowi, anarchiście z Huesca, który pewnego dnia w kawiarni w Saragossie powiedział mi: Luis, jeżeli kiedykolwiek wygram na loterii pieniądze, przeznaczę dla ciebie, abyś mógł zrobić film. Wygrał 100 tysięcy peset i 20 tysięcy na zrobienie mojego filmu”.
Ten film jest dokumentem parodiującym kręcone w tym czasie przesadzone dokumenty podróżnicze opowiadające o Saharze. Jednym z celów Buñuela było ukazanie, że w Hiszpanii również jest kilka okropnych obiektów na dokumenty tego typu.
Film był niemy, kiedy Buñuel kręcił go w pierwotnej wersji. Za tło muzyczne służyły fragmenty czwartej symfonii Johanesa Brahmsa. Narracja francuskiego aktora Abla Jacquina została dodana w Paryżu w 1935 roku.
Podczas kręcenia filmu zostały zabite dwa zwierzęta. Pierwszym z nich był osioł posmarowany miodem i pożądlony na śmierć przez pszczoły. Innym zwierzęciem była kozica górska zastrzelona przez ekipę filmową na potrzeby następnej sceny.
Premiera i zapis cenzorski
[edytuj | edytuj kod]Premiera odbyła się w grudniu 1932 w madryckim Pałacu Prasy (hiszp. Palacio de Prensa)[3]. Na częściowo prywatny pokaz zaproszono całą śmietankę intelektualną stolicy Hiszpanii[3]. Pokazowi filmu w jego pierwszej jeszcze wersji, towarzyszyła muzyka puszczana z gramofonu oraz komentarz narratora odczytywany osobiście przez samego Buñuela[3]. Podczas premierowego pokazu doszło do scysji między reżyserem a Gregorio Marañónem[3], dawnym asystentem króla Alfonsa XIII Burbona podczas jego podróży do regionu Las Hurdes w 1922 roku i byłym dyrektorem Królewskiego Patronatu (hiszp. Patronato Real), organizacji powołanej wkrótce po podróży w celu poprawy sytuacji mieszkańców regionu[5].
W jej wyniku siły konserwatywne doprowadziły do zakazu rozpowszechniania obrazu na terenie całej Hiszpanii[1][3][6]. Oficjalnym powodem zapisu cenzorskiego było „szkalowanie dobrego imienia narodu hiszpańskiego”[5].
Dalsze prace
[edytuj | edytuj kod]Mimo oficjalnego zakazu, film bywał wyświetlany na zamkniętych pokazach, m.in. w czerwcu 1934 w Saragossie[3]. Dokument pokazywano również we Francji, gdzie spotkał się z bardzo pozytywnym przyjęciem[5]. W prasie hiszpańskiej ukazywały się również recenzje filmu, w dużej mierze podkreślające jego rewolucyjny charakter i wyjątkowe walory artystyczne[3][7]. Dziennikarz Francisco Marroquí pisał, że Buñuelowi udało się „trafić w sam nerw tego, czym jest dokument”[7]:
Głód, głód Las Hurdes. Tragedia prostych ludzi. Głód, zmęczenie i śmierć. Życie nie ma im nic więcej do zaoferowania. Z jakiego tajemniczego powodu trzymają się tej przeklętej ziemi ci, którym nie ma ona nic do zaoferowania? Zadajemy sobie to pytanie gdy już budzimy się z koszmaru, w który wpędził nas film Buñuela. Film, podobnie jak książka Legendre, powstały z miłości. Wystarczy chwilę zadumać się nad tą pieską egzystencją by poczuć falę współczucia. Ten dokument mówi sam za siebie. Pokazując dokładnie rzeczywistość Buñuel osiągnął przeistoczenie faktu w ideę. Dotknął samego nerwu tego, czym jest dokument.
Pojawiają się jednak również głosy oskarżające Buñuela o sprzeniewierzenie się idei filmu dokumentalnego, spreparowanie lub zmyślenie kilku scen, w szczególności pożarcia osła przez pszczoły oraz pogrzebu dziecka[5].
W tym czasie Buñuel pracował w Paryżu wraz z Pierre Unikiem nad komentarzem, który kilka lat później przybierze formę narracji dodanej do filmu podczas jego udźwiękowienia[3].
Zakaz zniesiono dopiero w kwietniu 1936, gdy do władzy w Republice Hiszpańskiej doszły siły bardziej postępowe[3]. Po zwycięstwie wyborczym Frontu Ludowego zapis cenzorski zdjęto i już pod koniec kwietnia obraz znów trafił na ekran madryckiego kina Cinestudio Imagen w Pałacu Prasy[8]. Wznowienie wyświetlania filmu wywołało nową falę pochlebnych recenzji, których autorzy często podkreślali, że film jest zalążkiem nowej ery w kinie hiszpańskim i może stać się zaczynem, z którego wyrośnie zupełnie nowa szkoła hiszpańskiego dokumentu[8]. Nadzieje te ostatecznie nie ziściły się z powodu wybuchu hiszpańskiej wojny domowej[9].
Recepcja
[edytuj | edytuj kod]W czasie hiszpańskiej wojny domowej film Buñuela wykorzystywano poza granicami Hiszpanii do oczerniania strony frankistowskiej jako wspierającej nędzę i zacofanie[5]. Tym samym region Las Hurdes połączony został w świadomości wielu odbiorców z istniejącą od wieków tzw. czarną legendą Hiszpanii (leyenda negra española)[5].
Film świadomie polemizował również z ckliwą i sentymentalną historią wizyty w regionie Las Hurdes króla Hiszpanii w 1922 roku[10]. Hiszpanie zapamiętali z niej głównie utrwalone w dziesiątkach reportaży, zdjęć i innych tekstów kultury przedstawienia płaczącego króla, wzruszonego dolą mieszkańców tego regionu[10]. Z wizyty tej nie wynikło jednak dla nich nic konkretnego[10]. Tymczasem, jak podnosiła ówczesna krytyka, film Buñuela przedstawiał biedę i cierpienia mieszkańców Las Hurdes w sposób arcyrealistyczny i naturalistyczny, bez zbędnych upiększeń czy łatwych rozwiązań[11]. Zakrawa na ironię fakt, że premiera i zapis cenzorski zbiegły się w czasie z ponowną wizytą króla w regionie, która jednak potwierdziła, że mimo środków podjętych dekadę wcześniej, region ten nadal jest zacofany, dotknięty biedą, chorobami i głodem[5].
Krytycy podkreślali również, że tylko pozornie w filmie tym Buñuel odszedł od surrealizmu: los biedoty mieszkającej w odizolowanej od reszty świata krainie przedstawiony jest w sposób realistyczny, ale za pomocą realistycznych środków autor osiąga to, co surrealiści chcieli osiągnąć od dawna za pomocą środków „pokrętnych”[12].
Obsada
[edytuj | edytuj kod]- Abel Jacquin (głos)
- Alexandre O'Neill (głos)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Jeffrey Ruoff , An Ethnographic Surrealist Film: Luisbuñuel's land Without Bread, „Visual Anthropology Review”, 14 (1), 1998, s. 45–57, DOI: 10.1525/var.1998.14.1.45, ISSN 1548-7458 [dostęp 2016-06-20] (ang.).
- ↑ Agustín Sánchez Vidal , Luis Buñuel, Signo e imagen: Cineastas, vol. 4, Madrid: Cátedra, 1991, s. 143, 157, ISBN 978-84-376-2151-7, OCLC 802829732 (hiszp.).
- ↑ a b c d e f g h i j Javier Herrera , Estudios sobre Las Hurdes de Buñuel: Evidencia fílmica, estética y recepción, Antonio Fernandez Ferrer (red.), Colección iluminaciones: 22, Editorial Renacimiento, 22 kwietnia 2014, s. 179–181, ISBN 978-84-8472-951-8 [dostęp 2016-06-20] (hiszp.).
- ↑ Herrera, s. 182
- ↑ a b c d e f g Iker Jiménez Elizari , El paraíso maldito, EDAF, 6 kwietnia 2006, s. 39-40, ISBN 978-84-414-1772-4 [dostęp 2016-06-20] (hiszp.).
- ↑ Geoffrey McNab , Bunuel and the land that never was [online], the Guardian, 9 września 2000 [dostęp 2016-06-20] .
- ↑ a b Javier Herrera Navarro , Las Hurdes de Buñuel: Algunas reseñas críticas en la prensa española de la época, „Norba: revista de arte,”, 17 (1997), 1997, s. 261–270, ISSN 0213-2214 [dostęp 2017-12-27] (hiszp.).
- ↑ a b Herrera, s. 189
- ↑ Herrera, s. 191
- ↑ a b c Herrera, s. 185
- ↑ Herrera, s. 188
- ↑ Herrera, s. 188–190
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ziemia Hurdów w bazie Filmweb