Zofia Oleśnicka – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Zofia Oleśnicka, portret domniemany | |
![]() Starykoń | |
Rodzina | |
---|---|
Data śmierci | ok. 1567 |
Ojciec | |
Matka | Zofia Zborowska |
Mąż | |
Dzieci | Andrzej, |
Zofia Oleśnicka (zm. ok. 1567) – przez długi czas uważana za pierwszą polską poetkę.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ole%C5%9Bnicka_Zofia_-_Bibliografia_staropolska_Estreichera_t_23_s_323.jpg/220px-Ole%C5%9Bnicka_Zofia_-_Bibliografia_staropolska_Estreichera_t_23_s_323.jpg)
Była córką starosty chęcińskiego, Hieronima Szafrańca i jego drugiej żony Zofii Zborowskiej. Pochodziła z Pieskowej Skały, siedziby rodu Szafrańców. Dzieciństwo i młodość spędziła na Wawelu, ponieważ jej ojciec sprawował urząd sekretarza Zygmunta Starego do jego śmierci w roku 1548. Została żoną Mikołaja Oleśnickiego, będącego od 1546 roku właścicielem dóbr pińczowskich. Miała dwóch synów: Andrzeja i Jana Oleśnickich.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Pyesn_nowa_s_6-7.jpg/220px-Pyesn_nowa_s_6-7.jpg)
Tradycja ukazuje Zofię Oleśnicką jako renesansową intelektualistkę, pierwszą polską poetkę. Przypisywano jej autorstwo protestanckiej pieśni religijnej wydanej w Krakowie w 1556 roku przez Łazarza Andrysowicza „Z ochotnem sercem Ciebie wysławiam mój Panie”[1]. W pieśni tej podmiot wypowiada poetycką modlitwę ustami kobiety. Została ona ułożona w formie akrostychu – pierwsze litery i sylaby kolejnych strof i wersów układają się w zwrot: „Zofia Olesnicka z Pyeskowey Skali”[1]. Jednak w XX wieku pieśń tę zaczęto łączyć z osobą poety i kompozytora Cypriana Bazylika związanego z rodziną Oleśnickich, jednak z dużą ostrożnością i adnotacją: autorstwo niepewne. Sprawa autorstwa pieśni jest więc nierozstrzygnięta[a][2].
Zofia Oleśnicka i jej mąż, Mikołaj Oleśnicki umarli między 1 czerwca 1566 roku a 15 marca 1567 roku. Zostali pochowani w podziemiach kościoła obecnego pw. św. Jana w niedostępnym dziś grobowcu.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1994 roku jeden z kraterów wulkanicznych na Wenus został nazwany Oleśnicka na cześć Zofii Oleśnickiej[3].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W Nowym Korbucie (Piśmiennictwo staropolskie : hasła osobowe N-Ż) w haśle o Zofii Oleśnickiej („rzekomo pierwszej poetce polskiej”) znajduje się następująca uwaga: „Nazwisko wg akrostychu: «Zofia Oleśnicka z Pyeskowej Skali». M. Wiszniewski, B. Chlebowski, R. Pilat i in. uważali Oleśnicką za autorkę tej pieśni. P. Chmielowski i A. Brückner uważali zapis akrostychiczny za niedostateczny dowód autorstwa. S. Kot za autora uważa C. Bazylika (zob.), a akrostych traktuje jako dedykację utworu.”.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Karol Estreicher: Bibliografia polska. T. Cz. 3, Stólecie [!] XV-XVIII w układzie abecadłowym. T. 12 (23), N-O. Kraków: 1910, s. 323.
- ↑ Piśmiennictwo staropolskie : hasła osobowe N-Ż. Roman Pollak : Oprac. ; Tadeusz Witczak ; Danuta Maniewska ; Józef Cybertowicz. [Warszawa]: 1965, s. 31–32.
- ↑ Planetary Names: Crater, craters: Olesnicka on Venus. [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. International Astronomical Union. [dostęp 2024-01-21].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Historia Pińczowa w czasach Zofii Oleśnickiej. pinczow.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-02)].