Besleney lehçesi (Kabardeyce беслъэнеибзэ, Adigece бэснэибзэ), Rusya Federasyonu'nda Karaçay-Çerkesya'daki iki köy ile Krasnodar Krayındaki iki köyde ve Türkiye'de yaşayan Besleneyler tarafından konuşulan bir Kabardeyce lehçesidir.
Besleneyce, Çerkes dilleri içerisinde en ahenkli değişke olarak görülür ve o yüzden “Уубэщтмэ убыхыбзэ, ухъонэщтмэ шапсыгъабзэ, улъэӀощтмэ абдзэхабзэ, уубзэщтмэ бэснэибзэ” («Dedikodu ve kötüleme için Ubıhça, sövmek/küfretmek için Şapsığca, istemek/dilenmek için Abzehçe, övmek/tatlı dil dökmek için Besleneyce») denir.
Çorum iline bağlı tamamı Besleney olan Kırkdilim köyünde 40 yaşın üstündekiler Besleneyce konuşurken, gençler ve yeni yetişenler dillerini kaybetmektedirler.[1]
Diğer bazı Kabardey diyalektleri gibi Besleneyce de гь [ɡʲ], кь [kʲ] ve кӀь [kʲʼ] seslerine sahiptir. Bunların yerini diğer dialektlerin çoğunda дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ] ve кӀ [t͡ʃʼ] alır.[2]
- Besleneycedeki гь [ɡʲ] diğer dialektlerde дж [d͡ʒ] olur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
tavuk | гьэд | ɡʲad | чэты | t͡ʃatə | джэд | d͡ʒad |
kedi | гьэду | ɡʲadəw | чэтыу | t͡ʃatəw | джэду | d͡ʒadəw |
gömlek | гьанэ | ɡʲaːna | джанэ | dʒaːna | джанэ | dʒaːna |
okumak | егьэн | jaɡʲan | еджэн | jadʒan | еджэн | jadʒan |
cam | абгь | ʔaːbgʲ | апч | ʔaːpt͡ʃ | абдж | ʔaːbd͡ʒ |
oyun | гьэгу | ɡʲagʷ | джэгу | d͡ʒagʷ | джэгу | d͡ʒagʷ |
acı | дыгь | dəɡʲ | дыджы | dəd͡ʒə | дыдж | dəd͡ʒ |
hasta | сымагьэ | səmaːɡʲa | сымаджэ | səmaːd͡ʒa | сымаджэ | səmaːd͡ʒa |
şeytan | бзагьэ | bzaːɡʲa | бзаджэ | bzaːd͡ʒa | бзаджэ | bzaːd͡ʒa |
vadi | къуэлагьэ | qʷalaːɡʲa | къоладжэ | qʷalaːd͡ʒa | къуэладжэ | qʷalaːd͡ʒa |
öğle | щэгьагъуэ | ɕaɡʲaːʁʷa | щэджагъо | ɕad͡ʒaːʁʷa | шэджагъуэ | ʃad͡ʒaːʁʷa |
gavur | гьаур | ɡʲaːwər | джаур | d͡ʒaːwər | джаур | d͡ʒaːwər |
- Besleneycedeki кь [kʲ] diğer dialektlerde ч [t͡ʃ] olur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
boğaz | кьий | kʲəj | чый | t͡ʃəj | чий | t͡ʃəj |
dalak | кьэ | kʲa | чэ | t͡ʃa | чэ | t͡ʃa |
öksürmek | пскьэн | pskʲan | псчэн | pst͡ʃan | псчэн | pst͡ʃan |
- Besleneycedeki кӏь [kʲʼ] diğer dialektlerde кӏ [t͡ʃʼ] olur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
yumurta | кӏьэнкӏьэ | kʲʼankʲʼa | кӏэнкӏэ | t͡ʃʼant͡ʃʼa | кӏэнкӏэ | t͡ʃʼant͡ʃʼa |
tavan | кӏьафэ | kʲʼaːfa | кӏашъо | t͡ʃʼaːʃʷa | кӏафэ | t͡ʃʼaːfa |
ip | кӏьапсэ | kʲʼaːpsa | кӏапсэ | t͡ʃʼaːpsa | кӏапсэ | t͡ʃʼaːpsa |
tabanca | кӏьэрахъуэ | kʲʼaraːχʷa | кӏэрахъо | t͡ʃʼaraːχʷa | кӏэрахъуэ | t͡ʃʼaraːχʷa |
uzun | кӏьыхь | kʲʼəħ | кӏыхьэ | t͡ʃʼəħa | кӏыхь | t͡ʃʼəħ |
öldürmek | укӏьын | wkʲʼən | укӏын | wt͡ʃʼən | укӏын | wt͡ʃʼən |
uzaklaşmak | ӏукӏьын | ʔʷəkʲʼən | ӏукӏын | ʔʷət͡ʃʼən | ӏукӏын | ʔʷət͡ʃʼən |
anahtar | ӏункӏьыбзэ | ʔʷənkʲʼəbza | ӏункӏыбзэ | ʔʷənt͡ʃʼəbza | ӏункӏыбз | ʔʷənt͡ʃʼəbz |
sakal | жьакӏьэ | ʑaːkʲʼa | жакӏэ | ʒaːt͡ʃʼa | жьакӏэ | ʑaːt͡ʃʼa |
fakir | тхьэмыщкӏь | tħaməɕkʲʼ | тхьамыкӏ | tħaːmət͡ʃʼ | тхьэмыщкӏэ | tħaməɕt͡ʃʼa |
utanmak | укӏьытэн | wəkʲʼətan | укӏытэн | wət͡ʃʼətan | укӏытэн | wət͡ʃʼətan |
- Batıdaki ч [t͡ʃ]; Besleneycede дж [d͡ʒ], Kabardeycede ж [ʒ] olur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
inek | джэм | d͡ʒam | чэм | t͡ʃam | жэм | ʒam |
mızrak | бджы | bd͡ʒə | пчы | pt͡ʃə | бжы | bʒə |
keçi | бджэн | bd͡ʒan | пчэн | pt͡ʃan | бжэн | bʒan |
köy | джылэ | d͡ʒəla | чылэ | t͡ʃəɮa | жылэ | ʒəɮa |
gece | джэщ | d͡ʒam | чэщы | t͡ʃaɕə | жэщ | ʒam |
çil keklik | адэджынэ | a:dad͡ʒəna | адэжынэ | a:daʒəna |
- Batıdaki кӏ [t͡ʃʼ] Besleneycede korunmuş, Kabardeycede щӏ [ɕʼ] olmuştur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
oğlan | кӏалэ | t͡ʃʼaːla | кӏалэ | t͡ʃʼaːɮa | щӏалэ | ɕʼaːla |
yeni | кӏэ | t͡ʃʼa | кӏэ | t͡ʃʼa | щӏэ | ɕʼa |
misafir | хьакӏэ | ħaːt͡ʃʼa | хьакӏэ | ħaːt͡ʃʼa | хьащӏэ | ħaːɕʼa |
- Batıdaki чъ [ʈʂ]; Besleneycede дж [d͡ʒ] Kabardeycede ж [ʒ] olur.
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
ağaç | джыг | d͡ʒəɣ | чъыгы | ʈʂəɣə | жыг | ʒəɣ |
uyumak | джейн | d͡ʒajn | чъыен | ʈʂəjan | жейн | ʒajn |
koşmak | джэн | d͡ʒan | чъэн | ʈʂan | жэн | ʒan |
aşağı akmak | еджэхын | jad͡ʒaxən | ечъэхын | jaʈʂaxən | ежэхын | jaʒaxən |
keçi | аджэ | aːd͡ʒa | ачъэ | aːʈʂa | ажэ | aːʒa |
kapı | бджэ | bd͡ʒa | пчъэ | pʈʂa | бжэ | bʒa |
- Besleneycede чъ [t͡ʂ] diğer dialektlerde ш [ʃ] olur:
Türkçe | Besleneyce | Adigece | Kabardeyce |
Kiril | IPA | Kiril | IPA | Kiril | IPA |
at | чъы | t͡ʂə | шы | ʃə | шы | ʃə |
kız kardeş | чъыпхъу | t͡ʂəpχʷ | шыпхъу | ʃəpχʷ | шыпхъу | ʃəpχʷ |
evlenmek | нысачъэ | nəsaːt͡ʂa | нысашэ | nəsaːʃa | нысашэ | nəsaːʃa |
Kabardeycedeki -щ soneki Besleneycede kullanılmaz.