Metilfenidat - Vikipedi
![]() | |
Klinik verisi | |
---|---|
Uygulama yolu | Oral, Transdermal, IV, Nasal |
Hukuki durum | |
Hukuki durum |
|
Farmakokinetik veri | |
Biyoyararlanım | %11-52 |
Protein bağlanma | %30 |
Metabolizma | Karaciğer |
Eliminasyon yarı ömrü | 3-4 saat |
Boşaltım | İdrar |
Tanımlayıcılar | |
| |
CAS Numarası | |
PubChem CID | |
DrugBank | |
CompTox Bilgi Paneli (EPA) | |
ECHA Bilgi Kartı | 100.003.662 |
Kimyasal ve fiziksel veriler | |
Formül | C14H19NO2 |
Mol kütlesi | 233.31 g/mol |
Erime noktası | 74 °C ([dönüştürme: bilinmeyen birim])* |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Ritalin_10_mg_tbl_-_2.jpg/299px-Ritalin_10_mg_tbl_-_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Concerta18mg.jpg/300px-Concerta18mg.jpg)
Metilfenidat (MPH) (ticari isimleri: Concerta, Methylin, Ritalin, Equasym XL, Quillivant XR, Medikinet Retard, Konsenidat) dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve narkolepsi gibi nörolojik durumların tedavisinde kullanılan bir psikostimülan ilaçtır. İlaç, özellikle dopamin ve norepinefrin gibi nörotransmitterlerin seviyelerini artırarak merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri ile bilinir. Metilfenidat, fenetilamin grubuna ait, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB), narkolepsi ve kronik yorgunluk sendromu tedavisinde sıklıkla reçete edilen merkezi sinir sistemi (MSS) uyaranıdır.
Çalışma Mekanizması
[değiştir | kaynağı değiştir]DEHB ve diğer benzer durumlar, öz-düzenleme fonksiyonlarından (örn. inhibisyon, motivasyon ve hafıza) sorumlu olan prefrontal korteks başta olmak üzere beyindeki dopamin ve norepinefrin fonksiyonlarının az çalışmasıyla alakalıdır. Metilfenidatın hareket mekanizması öncelikle dopamin geri alınım inhibitörü olarak katekolamin geri alınımını inhibe etmeyi içerir. Metilfenidat dopamin taşıyıcıları, norepinefrin taşıyıcıları engelleyerek ve salınımını artırarak sinaptik boşlukta bu maddelerin miktarının artmasını sağlar. Bu mekanizma, özellikle dopamin ve norepinefrin düzeylerinde bir artışa neden olarak, sinirsel iletimi düzenleyebilir.[1]
Farmakokinetik
[değiştir | kaynağı değiştir]Ağızdan alınan metilfenidat, anında salım için yaklaşık 2-4 saat (yani Ritalin), sürekli salım için 3-8 saat (yani Ritalin SR) ve uzun süreli salım için 8-12 saat (yani Concerta) ile %11-52'lik bir biyoyararlanıma sahiptir. Metilfenidatın yarı ömrü, kişiye bağlı olarak 2-3 saattir. En yüksek plazma süresi yaklaşık 2 saatte elde edilir. Metilfenidat, %10-33'lük düşük bir plazma proteini bağlanmasına ve 2.65 L/kg'lık bir dağılım hacmine sahiptir.[2]
Dekstrometilfenidat, oral yoldan uygulandığında levometilfenidattan çok daha fazla biyoyararlanımdır ve öncelikle rasemik metilfenidatın psikoaktivitesinden sorumludur.[3]
Anında salınan metilfenidat için oral biyoyararlanım ve emilim hızı, bir yemekle birlikte uygulandığında artar. Yüksek yağlı bir öğünün gözlenen C/max üzerindeki etkileri, bazı uzun süreli salimli formülasyonlar arasında farklılık gösterir ve kombine IR / ER ve OROS formülasyonları azaltılmış C/max seviyeleri gösterir Bazı araştırmacılara göre, sıvı bazlı uzun süreli salimli formülasyonlar, yüksek yağlı bir yemekle birlikte uygulandığında C/max seviyelerinin arttığını gösterdi. Bununla birlikte, 2003 yılında yapılan bir çalışmada, yüksek yağlı bir yemek uygulaması ile oral metilfenidatın aç karna uygulanması arasında hiçbir fark gösterilmemiştir.[4]
Metilfenidat, karaciğerdeki CES1A1 enzimleri tarafından ritalinik aside metabolize edilir. Dekstrometilfenidat, levometilfenidattan daha yavaş bir oranda seçici olarak metabolize edilir. Metabolize edilen ilacın %97'si idrarla atılır ve %1 ila %3'ü dışkı ile atılır. İlacın küçük bir miktarı,% 1'den azı değişmeden idrarla atılır.[5]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Metilfenidat 50 yılı aşkın süredir çalışılmakta ve araştırılmaktadır, DEHB tedavisinde oldukça iyi bir tesir ve güvenlik kaydı bulunmaktadır.[6] Orijinal patenti CIBA'ya aittir fakat şu anda Novartis bu patente sahiptir. İlk olarak U.S. Food and Drug Administration (FDA) tarafından 1955 yılında hiperaktivite tedavisi için lisanslandırılmıştır. 1960'ların başlarında reçetelendirilmeye başlanan ilaç 1990'larda DEHB tanısının çok daha geniş çevrelerce kabul edilmesiyle aşırı miktarda reçetelendirilmiştir.[7]
Kullanım Alanları ve Endikasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB): Metilfenidat, DEHB'nin belirtilerini kontrol altına almak amacıyla yaygın olarak kullanılır. Özellikle çocuklarda ve gençlerde dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerini azaltabilir.
- Narkolepsi: Metilfenidat, narkolepsi hastalarında aşırı uyku hali ve ani uykulu durumların kontrol altına alınmasında etkili olabilir.[1]
- Kronik yorgunluk sendromuna yardımcı olabilir.[8]
Yan Etkiler ve Kontrendikasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Metilfenidat kullanımı bazı yan etkilere neden olabilir, bunlar arasında iştah kaybı, uykusuzluk, sinirlilik ve baş ağrısı bulunabilir. Hamilelik, emzirme dönemi ve belirli sağlık sorunları olan bireylerde kullanımı öncesinde doktora danışılmalıdır.[9]
Kontrendikasyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Yan etkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Baş ağrısı
- Mide bulantısı
- İştahsızlık
- Uykusuzluk
- Anksiyete
- Depresyon
- Sinirlilik
- Diş gıcırdatma
- Hipertansiyon
- Kalp ritim bozuklukları[10]
Güvenlik ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
[değiştir | kaynağı değiştir]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Ritalin.jpg/310px-Ritalin.jpg)
Metilfenidat kullanımı sırasında, bireyin sağlık durumu, diğer ilaçlarla etkileşimleri ve potansiyel yan etkiler konusunda dikkat edilmesi önemlidir. Özellikle kalp sorunları, tansiyon problemleri ve psikiyatrik rahatsızlıkları olan bireylerin bu ilacı kullanmadan önce bir uzmana danışmaları gerekmektedir.[11]
Performansı artırma ve Suistimali
[değiştir | kaynağı değiştir]Metilfenidatın atletik performans arttırıcı, bilişsel arttırıcı, afrodizyak ve öfori olarak etkinliği araştırmalarla desteklenmektedir. Bununla birlikte, metilfenidatın bu amaçlar için kullanılma şekli (yüksek dozlar, alternatif uygulama yolları, uyku yoksunluğu sırasında, vb.) istenmeyen ciddi yan etkilere neden olabilir.[12] 2015 yılında yapılan bir inceleme, amfetamin ve metilfenidatın terapötik dozlarının, normal sağlıklı yetişkinlerde çalışma belleği, epizodik bellek ve inhibitör kontrol dahil olmak üzere bilişte mütevazı gelişmelere yol açtığını buldu; Bu ilaçların biliş arttırıcı etkilerinin, prefrontal kortekste hem dopamin reseptörü D1 hem de adrenoseptör α2'nin dolaylı aktivasyonu yoluyla ortaya çıktığı bilinmektedir.[13]
Metilfenidat ve diğer DEHB uyarıcıları da görev belirginliğini artırır ve uyarılmayı artırır[14]. Amfetamin ve metilfenidat gibi uyarıcılar, zor ve sıkıcı görevlerde performansı artırabilir ve bazı öğrenciler tarafından çalışma ve sınava girme yardımı olarak kullanılır. Kendi bildirdiği yasadışı uyarıcı kullanımına ilişkin çalışmalara dayanarak, eğlence amaçlı uyuşturucu olarak kullanmak yerine performans arttırıcı kullanım, öğrencilerin uyarıcı kullanmasının başlıca nedenidir.[15]
Uyarılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Metilfenidat, reçetesiz satılmayan bir ilaçtır.
- Metilfenidat, yalnızca doktor tavsiyesi ile kullanılmalıdır.
- Metilfenidat, hamilelik ve emzirme döneminde kullanılmamalıdır.
- Metilfenidat, alkol ve diğer uyarıcılarla birlikte kullanılmamalıdır.[16]
Araştırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Metilfenidat, Alzheimer hastalığında ilgisizlik, motivasyon eksikliği ve sürdürülebilir aktivitelerin tedavisi için etkili olabilir.[17]
Yerine koyma terapisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Metilfenidat, metamfetamin bağımlısı ve bağımlısı olan bireyler için bir replasman tedavisi olarak bazı faydalar göstermiştir. Metilfenidat ve amfetamin, kokain bağımlılığının tedavisi için kimyasal bir ikame olarak araştırılmıştır.[17][18] Kokain, psikostimülan bağımlılığı veya psikolojik bağımlılık tedavisinde etkinliği kanıtlanmamıştır.[19]
Yasal statü
[değiştir | kaynağı değiştir]Uluslararası olarak, metilfenidat, Psikotrop Maddeler Sözleşmesi kapsamında bir Çizelge II ilacıdır.[20]
Ülke/Bölge | Durum | Notlar | |
---|---|---|---|
![]() | "Çizelge 8" kontrollü madde. Bu tür ilaçlar dağıtılana kadar kilitlenebilir bir kasada tutulmalıdır ve reçetesiz bulundurmak para cezası ve hapis cezası ile cezalandırılır. | [21] | |
![]() | Kontrollü İlaçlar ve Maddeler Yasası'nın III. Çizelgesi ve reçetesiz bulundurmak yasa dışıdır, yasadışı bulundurma üç yıla kadar hapis cezası veya (özet mahkûmiyet yoluyla) bir yıla kadar hapis ve/veya iki bin dolara kadar para cezası ile cezalandırılabilir. İnsan ticareti amacıyla yasa dışı bulundurma, on yıla kadar hapis veya (özet mahkûmiyet yoluyla) on sekiz aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır. | [22] | |
![]() | Çizelge 1 Yasadışı Uyuşturucu Kontrol Yasası 2004 kapsamında Yasadışı Uyuşturucu | [23] | |
![]() | "Narkotik" programı kapsamında, reçete ve dağıtım koşulları, ilk tedavi ve yıllık konsültasyonlar için yalnızca hastane veya şehir uzmanı (çocuklar için çocuk doktoru, yetişkinler için psikiyatrist veya nörolog) reçetesi ile sınırlıdır. | [24] | |
![]() | Tehlikeli İlaçlar Yönetmeliği'nin 1. programı kapsamında kontrol edilir (kap. 134). | [25] | |
![]() | Metilfenidat bir program X ilacıdır ve 1945 tarihli İlaçlar ve Kozmetik Kuralları tarafından kontrol edilir. Sadece doktor reçetesi ile verilir. Yasal olarak, 2 gram metilfenidat küçük bir miktar ve 50 gram büyük veya ticari bir miktar olarak sınıflandırılır. | [26] | |
![]() | Yeni Zelanda'da metilfenidat, 'B2 sınıfı kontrollü bir maddedir'. Yasadışı bulundurma altı ay hapis cezası ile cezalandırılır ve 14 yıl hapis cezası ile dağıtılır. | [27] | |
![]() | Liste I, tıbbi değeri bilinmeyen psikotrop maddeyi kontrol etti. Rusya Sağlık Bakanlığı Uyuşturucu Kontrol Daimi Komitesi, metilfenidat ve türevlerini Ulusal Narkotik, Psikotrop Maddeler ve Öncülleri Listesi'ne koydu ve Hükûmet, 25 Ekim 2014'te metilfenidatın herhangi bir şekilde kullanılmasını yasakladı. | [28] | |
![]() | Tanınmış tıbbi değere sahip Liste II kontrollü madde. Reçetesiz bulundurmak üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. | [29] | |
![]() | Kontrollü 'B Sınıfı' madde. Zamanaşımı olmadan bulundurmak, 5 yıla kadar hapis cezası veya sınırsız para cezası veya her ikisini birden içerir; Metilfenidat tedariki 14 yıl veya sınırsız para cezası veya her ikisidir. | [30] | |
![]() | Çizelge II kontrollü bir madde olarak sınıflandırılan, tanınmış bir tıbbi değere sahip olan ancak kötüye kullanım için yüksek bir potansiyel sunan maddeler için kullanılan tanım. | [8] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Sakon, John J.; Naya, Yuji; Wirth, Sylvia; Suzuki, Wendy A. (8 Aralık 2014). "Context-dependent incremental timing cells in the primate hippocampus". Proceedings of the National Academy of Sciences. 111 (51): 18351-18356. doi:10.1073/pnas.1417827111. ISSN 0027-8424.
- ^ "DailyMed - RITALIN LA- methylphenidate hydrochloride capsule, extended release". web.archive.org. 26 Mart 2017. 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ &NA; (1 Temmuz 2006). "Shire's methylphenidate transdermal system [Daytrana] is now available in US pharmacies". Inpharma Weekly. &NA; (1545): 22. doi:10.2165/00128413-200615450-00059. ISSN 1173-8324.
- ^ Kimko, Hui C.; Cross, James T.; Abernethy, Darrell R. (1999). "Pharmacokinetics and Clinical Effectiveness of Methylphenidate:". Clinical Pharmacokinetics (İngilizce). 37 (6): 457-470. doi:10.2165/00003088-199937060-00002. ISSN 0312-5963.
- ^ Arnsten, Amy F.T.; Li, Bao-Ming (1 Haziran 2005). "Neurobiology of Executive Functions: Catecholamine Influences on Prefrontal Cortical Functions". Biological Psychiatry (İngilizce). 57 (11): 1377-1384. doi:10.1016/j.biopsych.2004.08.019. 3 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Wenthur, Cody J. (17 Ağustos 2016). "Classics in Chemical Neuroscience: Methylphenidate". ACS Chemical Neuroscience (İngilizce). 7 (8): 1030-1040. doi:10.1021/acschemneuro.6b00199. ISSN 1948-7193. 21 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Lange, Klaus W.; Reichl, Susanne; Lange, Katharina M.; Tucha, Lara; Tucha, Oliver (1 Aralık 2010). "The history of attention deficit hyperactivity disorder". ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders (İngilizce). 2 (4): 241-255. doi:10.1007/s12402-010-0045-8. ISSN 1866-6116.
- ^ a b Wilens, Timothy E.; Faraone, Stephen V.; Biederman, Joseph; Gunawardene, Samantha (1 Ocak 2003). "Does Stimulant Therapy of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Beget Later Substance Abuse? A Meta-analytic Review of the Literature". Pediatrics (İngilizce). 111 (1): 179-185. doi:10.1542/peds.111.1.179. ISSN 0031-4005. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Spiller, Henry A.; Hays, Hannah L.; Aleguas, Alfred (Temmuz 2013). "Overdose of Drugs for Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: Clinical Presentation, Mechanisms of Toxicity, and Management". CNS Drugs (İngilizce). 27 (7): 531-543. doi:10.1007/s40263-013-0084-8. ISSN 1172-7047.
- ^ Bruggisser, M; Bodmer, M; Liechti, M (9 Ekim 2011). "Severe toxicity due to injected but not oral or nasal abuse of methylphenidate tablets". Swiss Medical Weekly (İngilizce). doi:10.4414/smw.2011.13267. ISSN 1424-7860. 21 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ "National Library of Medicine Launches Mobile MedlinePlus". Oncology Times. 32 (4): 37. 25 Şubat 2010. doi:10.1097/01.cot.0000368861.75812.25. ISSN 0276-2234.
- ^ "Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) - Treatment". nhs.uk (İngilizce). 1 Haziran 2018. 10 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Paolo Busardò, Francesco; Kyriakou, Chrystalla; Cipolloni, Luigi; Zaami, Simona; Frati, Paola (22 Ocak 2016). "From Clinical Application to Cognitive Enhancement: The Example of Methylphenidate". Current Neuropharmacology (İngilizce). 14 (1): 17-27. doi:10.2174/1570159X13666150407225902. 11 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ "New Research Helps Explain Ritalins Low Abuse Potential When Taken As Prescribed". PsycEXTRA Dataset. 1998. 21 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Ilieva, Irena P.; Hook, Cayce J.; Farah, Martha J. (1 Haziran 2015). "Prescription Stimulants' Effects on Healthy Inhibitory Control, Working Memory, and Episodic Memory: A Meta-analysis". Journal of Cognitive Neuroscience. 27 (6): 1069-1089. doi:10.1162/jocn_a_00776. ISSN 0898-929X.
- ^ Linssen, A.M.W.; Sambeth, A.; Vuurman, E.F.P.M.; Riedel, W.J. (1 Şubat 2014). "Cognitive effects of methylphenidate and levodopa in healthy volunteers". European Neuropsychopharmacology. 24 (2): 200-206. doi:10.1016/j.euroneuro.2013.09.009. ISSN 0924-977X.
- ^ a b Theleritis, Christos; Siarkos, Kostas; Katirtzoglou, Everina; Politis, Antonios (1 Ocak 2017). "Pharmacological and Nonpharmacological Treatment for Apathy in Alzheimer Disease: A Systematic Review Across Modalities". Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology (İngilizce). 30 (1): 26-49. doi:10.1177/0891988716678684. ISSN 0891-9887. 26 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Elkashef, Ahmed; Vocci, Frank; Hanson, Glen; White, Jason; Wickes, Wendy; Tiihonen, Jari (1 Ağustos 2008). "Pharmacotherapy of Methamphetamine Addiction: An Update". Substance Abuse (İngilizce). 29 (3): 31-49. doi:10.1080/08897070802218554. ISSN 0889-7077.
- ^ Grabowski, John; Roache, John D.; Schmitz, Joy M.; Rhoades, Howard; Creson, Daniel; Korszun, Ania (1 Aralık 1997). "Replacement Medication for Cocaine Dependence: Methylphenidate". Journal of Clinical Psychopharmacology (İngilizce). 17 (6): 485-488. doi:10.1097/00004714-199712000-00008. ISSN 0271-0749.
- ^ Green List: Annex to the annual statistical report on psychotropic substances (form P) (PDF) (23.23yer=Vienna International Centre, Austria bas.). International Narcotics Board. August 2003. (1.63 MB). 31 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2006.
- ^ "Controlled Drugs and Substances Act". 21 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Taylor, April (19 Nisan 2017). "Ocean Shipping Container Availability Report, April 19, 2017".
- ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 13 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ "TDAH : la prescription de méthylphénidate peut désormais être initiée en villexxxxxxxxx". VIDAL (Fransızca). 19 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ "Hong Kong e-Legislation". web.archive.org. 28 Ağustos 2021. 28 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ Heal, David J; Pierce, David M (2006). "Methylphenidate and its Isomers: Their Role in the Treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder Using a Transdermal Delivery System". CNS Drugs (İngilizce). 20 (9): 713-738. doi:10.2165/00023210-200620090-00002. ISSN 1172-7047.
- ^ International narcotics control strategy report : Southwest Asia : Afghanistan / released by the Bureau for International Narcotics and Law Enforcement Affairs. University of Arizona Libraries. 2005.
- ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 26 Mart 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.
- ^ "CHLORAL HYDRATE POISONING". Anesthesiology. 29 (1): 64-64. 1 Ocak 1968. doi:10.1097/00000542-196801000-00020. ISSN 0003-3022.
- ^ Schoenfelder, Erin N.; Faraone, Stephen V.; Kollins, Scott H. (1 Haziran 2014). "Stimulant Treatment of ADHD and Cigarette Smoking: A Meta-Analysis". Pediatrics (İngilizce). 133 (6): 1070-1080. doi:10.1542/peds.2014-0179. ISSN 0031-4005. 21 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024.