Physalis - Vikipedi
Physalis | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||||
![]() | |||||||||||||
Korunma durumu | |||||||||||||
Değerlendirilmedi (IUCN 3.1) | |||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma ![]() | |||||||||||||
|
Physalis, Solanaceae familyasına bağlı bir bitki cinsidir.[2]
Özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaklaşık olarak 30 cm (12 in)-40 cm (16 in) yüksekliğe erişen bitkinin meyveleri bilye büyüklüğünde ve turuncumsudur.[3] Dokusu domatesi andırır. Meyvesi kağıdımsı bir kabuğa sarılıdır. Güneşe ve sıcaklığa ihtiyaç duyar. Bazı türleri soğuğa karşı hassas olmasına karşın bazı türleri soğuğa dayanabilir.
Sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Physalis sözcüğü, Yunanca φυσαλλίς: phusallis[4] (idrar kesesi) kelimesinden gelir.
Taksonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Physalis cinsine bağlı türler (2024):
- Physalis acutifolia
- Physalis aggregata
- Physalis ampla
- Physalis angulata - L.
- Physalis angustifolia - Nutt.
- Physalis angustiloba
- Physalis angustior
- Physalis angustiphysa
- Physalis arborescens
- Physalis arenicola - Kearney
- Physalis breviloba
- Physalis campanula
- Physalis campechiana
- Physalis carnosa
- Physalis carpenteri - Riddell ex Rydb.
- Physalis caudella - Standl.
- Physalis chamaesarchoides
- Physalis cinerascens - (Dunal) Hitchc.
- Physalis cordata - Mill.
- Physalis coztomatl
- Physalis coztomtl
- Physalis crassifolia - Benth.
- Physalis eggersii
- Physalis filipendula
- Physalis fuscomaculata
- Physalis glabra
- Physalis glutinosa
- Physalis gracilis
- Physalis greenmanii
- Physalis grisea - (Waterf.) M. Martiñez
- Physalis hastatula
- Physalis hederaefolia
- Physalis hederifolia - A. Gray
- Physalis heterophylla - Nees
- Physalis hintonii
- Physalis hunzikeriana
- Physalis ignota
- Physalis ingrata
- Physalis integrifolia
- Physalis jalicensis
- Physalis lagascae
- Physalis lanceolata - Michx.
- Physalis lassa
- Physalis latecorollata
- Physalis laterocorollata
- Physalis lathyroides
- Physalis latiphylla
- Physalis latiphysa - Waterf.
- Physalis leptophylla
- Physalis lignescens
- Physalis longicaulis
- Physalis longifolia - Nutt.
- Physalis longiloba
- Physalis longipedicellata
- Physalis macvaughii
- Physalis mcvaughii
- Physalis melanocystis
- Physalis microcarpa
- Physalis microphysa
- Physalis minimaculata
- Physalis minuta
- Physalis missouriensis - Mack. & Bush
- Physalis mollis - Nutt.
- Physalis muelleri
- Physalis neomexicana - Rydb.
- Physalis nicandroides
- Physalis oregonensis
- Physalis orizabae
- Physalis parvianthera
- Physalis patula - Mill.
- Physalis pennellii
- Physalis peruviana - L.
- Physalis philadelphica - Lam.
- Physalis philippensis
- Physalis porrecta
- Physalis pringlei
- Physalis pruinosa
- Physalis pubescens - L.
- Physalis pumila - Nutt.
- Physalis purpurea
- Physalis quillabambensis
- Physalis rydbergii
- Physalis saadei
- Physalis sancti-josephi
- Physalis solanacea
- Physalis sordida
- Physalis spathulifolia
- Physalis stapelioides
- Physalis subilsiana
- Physalis subrepens
- Physalis sulphurea
- Physalis tamayoi
- Physalis tehuacanensis
- Physalis turbinata
- Physalis vestita
- Physalis victoriana
- Physalis virginiana - Mill.
- Physalis viscida
- Physalis viscosa - L.
- Physalis volubilis
- Physalis walteri - Nutt.
- Physalis waterfallii
- Soyu tükenen türler
Dağılım ve habitat
[değiştir | kaynağı değiştir]Sıcak ve subtropik bölgelere özgü, Amerika ve Avustralasya'da doğal olarak yetişen bir bitkidir. Birçok türü ise Meksika'ya endemiktir.[5] Melezleme olarak dünya çapında birçok ülkeye tanıtılmıştır.
Kullanımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Arkeolojik olarak geçmiş tarihlerde Kuzey Meksika ve Amerikan yerli halkı tarafından yiyecek olarak kullanıldığı bilinmektedir.[6][7][8][9][10]
Meyveleri β-Cryptoxanthin açısından zengindir. Domatesin kullanıldığı gibi kullanılabilir. Dış kabuğundan ayrıldıktan sonra içindeki meyve yenebilir[11] veya salatalarda kullanılabilir.
Physalis peruviana veya Altın çilek adı altında ticareti yapılan meyvesi içeriğinde lifler barındırır. Özellikle zayıflamada etkili olduğu yönünde tanıtımı yapılan “Altın Çilek” meyvesinin hapı piyasaya çıkarılmış olsa da Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Türk Eczacılar Birliği bu konuda önemli açıklamalarda bulunmaktadır.[12]
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Açık durumda bir Physalis peruviana
- Physalis peruviana
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Wikimedia Commons'ta Physalis ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Vikitür'de Physalis ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Genus: Physalis L". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 1 Eylül 2009. 29 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2010.
- ^ "ITIS". 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2022.
- ^ Morton JF (1987). "Cape gooseberry, Physalis peruviana L. in Fruits of Warm Climates". Purdue University, Center for New Crops & Plant Products. 18 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2024.
- ^ "Physalis [[:Şablon:Pipe]] Definition of physalis in English by Oxford Dictionaries". 22 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. URL–vikibağı karışıklığı (yardım)
- ^ Vargas, O. (2001). "Two new species of Physalis (Solanaceae) endemic to Jalisco, Mexico". Brittonia. 53 (4): 505-10. doi:10.1007/bf02809650.
- ^ Vargas-Ponce, Ofelia; Sánchez Martínez, José; Zamora Tavares, María del Pilar; Valdivia Mares, Luis Enrique (1 Aralık 2016). "Traditional management of a small-scale crop of Physalis angulata in Western Mexico". Genetic Resources and Crop Evolution (İngilizce). 63 (8): 1383-1395. doi:10.1007/s10722-015-0326-3. ISSN 1573-5109.
- ^ Jennings, Jesse D. (April 1970). "The Prehistory of the Tehuacan Valley, Vol. 1: Environment and Subsistence. Edited by Douglas S. Byers. University of Texas Press, Austin, 1967. - The Prehistory of the Tehuacan Valley, Vol. 2: The Non-Ceramic Artifacts. Richard S. MACNEISH, Antoinette Nelken-Terner, and Irmgard W. Johnson. University of Texas, Austin, 1967". American Antiquity. 35 (2): 234-236. doi:10.2307/278167. ISSN 0002-7316. JSTOR 278167.
- ^ Ruz Sosa, Mario Humberto (15 Şubat 2013). "El añil en el Yucatán del siglo XVI". Estudios de Cultura Maya. 12. doi:10.19130/iifl.ecm.1979.12.525
. ISSN 2448-5179.
- ^ Le Paige, Gustavo (1977). "Recientes descubrimientos arqueológicos en la zona de San Pedro de Atacama". Estudios Atacameños (5): 111-126. doi:10.22199/s07181043.1977.0005.00008
. ISSN 0716-0925.
- ^ McClung de Tapia, Emily; Martínez Yrízar, Diana; Ibarra Morales, Emilio; Adriano Morán, Carmen Cristina (January 2014). "Los orígenes prehispánicos de una tradición alimentaria en la cuenca de méxico". Anales de Antropología. 48 (1): 97-121. doi:10.1016/s0185-1225(14)70491-6
. ISSN 0185-1225.
- ^ Angier, Bradford (1974). Field Guide to Edible Wild Plants. Harrisburg, PA: Stackpole Books. s. 90. ISBN 0-8117-0616-8. OCLC 799792.
- ^ "Altın çilek zayıflatmıyor". www.haberdar.com. 9 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2011.