Yomtov Garti - Vikipedi
Yomtov Garti | |
---|---|
Doğum | 2 Eylül 1915 Kadıköy, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
Ölüm | 21 Şubat 2011 (95 yaşında) Kadıköy, İstanbul, Türkiye |
Meslek | Matematik ve fizik öğretmeni |
Yomtov Bonjour Garti (2 Eylül 1915 - 21 Şubat 2011) Türk matematikçi ve İstanbul'da bir matematik, fizik ve kozmografi öğretmeniydi.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Yomtov Garti, Osmanlı İmparatorluğu zamanında İstanbul'un Asya yakasında, Kadıköy'de doğdu. Veteriner hekim olan babası Maer Garti, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Ordusu'nda görev yaparken tifüs salgınında hayatını kaybetti. Yomtov Garti, İstanbul'daki Fransız Lisesi Lycée Saint-Joseph'te eğitim gördü. İstanbul Üniversitesi Matematik ve Fizik Bölümü'nden mezun olduktan sonra, o sırada İstanbul'da[1] bulunan ve kendisine doktora pozisyonu öneren ünlü matematikçi Richard Edler von Mises ile görüştü. Garti'nin doktora çalışması, Richard Edler von Mises ve William Prager danışmanlığında istatistik ve olasılık teorisi üzerine yapılmıştır.[2] Yomtov Garti, von Mises'in ilk, Türkiye'nin ise üçüncü doktora öğrencisi olarak 1939 yılında doktorasını aldı. Daha sonra bulgularını bir makalede yayınladı (Garti, 1940),[3] bu makale başlangıç dağılımlarının boyuta genelleştirilmesidir.[4] ([5] kaynağında alıntılanmıştır.) Garti, bir yaz boyunca İstanbul'daki Uygulamalı Fizik Enstitüsü'nde profesör olan Harry Dember'in asistanlığını yaptı. 1939'da doktora derecesini aldıktan sonra İstanbul'un ünlü liselerinde öğretmenlik yapmaya başladı. 1954 yılında Richard von Mises'in onuruna yayınlanan bir kitapta hakkında bir makale sundu.[6] Yomtov Garti, 92 yaşına kadar öğretmenlik yapmaya devam etti. 2011'de 96 yaşında öldü. Türkiye'nin tüm büyük gazeteleri "Öğretmenlerin öğretmeni"nin vefatını duyurdu.[7][8][9] Cenazesine katılan birkaç kuşak öğrencisi İstanbul Kadıköy'deki Hemdat İsrael Sinagogu'nu doldurdu.
Kariyeri
[değiştir | kaynağı değiştir]Yomtov Garti, İstanbul'da tanınmış bir matematik öğretmeni oldu. Altmış yıl boyunca Galatasaray Lisesi,[10][11][12][13] Haydarpaşa Lisesi, İstanbul Saint-Joseph Lisesi[14] ve Notre Dame de Sion Lisesi[15] gibi birçok ünlü okulda binlerce öğrenciye matematik ve fizik dersleri verdi. Musevi Lisesi[16] ve Boğaziçi Üniversitesi'nde de öğrencilerine dersler verdi.
Yomtov Garti, Türkiye'deki Fransız okullarında yaptığı eğitim çalışmaları nedeniyle Fransız Hükümeti tarafından “Chevalier” of “Ordre des Palmes Académiques” unvanıyla ödüllendirildi.
Yayınları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Garti, Y., 1940. Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques (cas de collectifs à plusieurs dimensions). Revue Mathématique de l’Union Interbalkanique 3, 21–39.
- Garti Y, Consoli T. 1954. Sur la densite de probabilite du produit de variables aleatoires de Pearson du type III. In: Studies in mathematics and mechanics presented to Richard von Mises. Academic Press, New York. pp 301–309.
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Eden & Irzik, 2012. German mathematicians in exile in Turkey: Richard von Mises, William Prager, Hilda Geiringer, and their impact on Turkish mathematics. Historia Mathematica 2012, 29 (4): 432-459. https://doi.org/10.1016/j.hm.2012.07.002
- ^ Mathematics Genealogy Project'te Yomtov Garti
- ^ Garti, 1940, Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques (cas de collectifs à plusieurs dimensions). Revue Mathématique de l’Union Interbalkanique 3, 21–39.
- ^ Misés, R. de (1936), "Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques", Annales de l'institut Henri Poincaré, 6 (3-4), ss. 185-212, 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 23 Mart 2023
- ^ Mises, 1964. Mathematical theory of probability and statistics. Eited by Hilda Geiringer. Academic Press New York and London. Citing Y. Garti in chapter C.5. page 651.
- ^ Garti Y, Consoli T. 1954. Sur la densite de probabilite du produit de variables aleatoires de Pearson du type III. In: Studies in mathematics and mechanics presented to Richard von Mises. Academic Press, New York. pp 301-309
- ^ "Efsane Hoca Dr. Yomtov Garti'yi kaybettik". 23 Şubat 2011. 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2023.
- ^ "Efsane hoca Dr. Yomtov Garti toprağa verildi". 10 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "'Efsane öğretmen' vefat etti". 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2023.
- ^ Bitmeyen Mektep (PDF), s. 10, 24 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023
- ^ 1955'lilerin 50. yılı 1955/2005 GS Lisesi (PDF), 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023
- ^ "Yomtov Garti'yi Kaybettik". 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2023.
- ^ "Galatasaray Lisesi'nin Efsane Öğretmeni Yomtov Garti Vefat Etti". 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2023.
- ^ "Eski Çalışanlar - Yomtov GARTİ". 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2023.
- ^ Notre Dame De Sion’lular Derneği (PDF), s. 1, 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023
- ^ Kadıköy Kent Rehberi (PDF), s. 17, 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Eden A, Irzik G. (2012), "German mathematicians in exile in Turkey: Richard von Mises, William Prager, Hilda Geiringer, and their impact on Turkish mathematics." (PDF), Historia Mathematica, 29 (4), ss. 432-459, doi:10.1016/j.hm.2012.07.002, 9 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023
- Garti, Y., 1940. Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques (cas de collectifs à plusieurs dimensions). Revue Mathématique de l’Union Interbalkanique 3, 21–39.
- Garti Y, Consoli T. 1954. Sur la densite de probabilite du produit de variables aleatoires de Pearson du type III. In: Studies in mathematics and mechanics presented to Richard von Mises. Academic Press, New York. pp 301–309.
- Mises R. (1936), "Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques.", Ann. Inst. Henri Poincare., cilt 6, ss. 185-212, 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 23 Mart 2023
- Mises R. 1964. Mathematical theory of probability and statistics. Eited by Hilda Geiringer. Academic Press New York and London. Citing Y. Garti in chapter C.5. page 651.
- Aslıhan Cengiz Altunbaş (2015), Türkiye’de Uygulamalı Matematik Araştırmalarının Başlangıcı ve Gelişimi (1923-1963) (PDF), İstanbul Üniversitesi, s. 109, 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 23 Mart 2023,
Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilim Tarihi Anabilim Dalı Doktora Tezi, Danışman: Feza Günergun
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Misés, R. de (1936). "Les lois de probabilité pour les fonctions statistiques". Annales de l'institut Henri Poincaré (İngilizce). ss. 185-212. 18 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2020.
- "Aramızdan Ayrılanlar - Yomtov Garti (1915-2011)" (PDF), Matematik Dünyası, I, ss. 59-60, 2011, 28 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi