Gedachtestreepje

aanhalingstekens „ ” “ ” " " ‘ ’ ' '
accolade { }
afbreekteken -
apostrof
beletselteken
dubbelepunt :
gedachtestreepje of
kastlijntje
guillemets « »
haakjes ( ) [ ] ⟨ ⟩
komma ,
koppelteken -
liggend streepje - _
omgekeerd uitroepteken ¡
omgekeerd vraagteken ¿
punt .
puntkomma ;
schuine streep /
uitroepteken !
vraagteken ?
weglatingsstreepje -
Woordscheiding
hoge punt ·
spatie  
ampersand &
apenstaartje @
asterisk *
backslash \
bullet
accent
caret/dakje ^
emoticon :-)
gelijkteken =
graad °
hekje #
munteenheidsteken ¤
obelisk
paragraafsymbool §
alineateken
procentteken %
promille
tilde ~
trema ¨
umlaut ¨
laag streepje/underscore _
sluisteken | ¦
Ongebruikelijke typografie
asterisme
lozenge
interrobang
ironieteken
referentieteken
dusteken
zero-width space ​ ​

Het gedachtestreepje of aandachtsstreepje (–) is een leesteken dat de vorm heeft van een liggend streepje. Het gedachtestreepje / aandachtstreepje markeert een korte zin (of zinsnede) die een lopende zin onderbreekt, het geeft een 'gedachtebreuk' of inhoudelijke wending aan, die als een losse toevoeging, een ’terzijde’, in de zin wordt gevlochten. Het heeft verschillende toepassingen, maar geeft steeds een tamelijk nadrukkelijk effect, zodat het spaarzaam dient te worden gehanteerd.[1] Naast het inleidend streepje wordt dan een afsluitend streepje gebruikt ter afscheiding van zo'n tussengevoegde zin of zinsdeel, of wordt het toegevoegde – indien aan het zinseinde geplaatst – afgesloten met een punt of komma.

In de Nederlandse taal kan het gedachtestreepje worden gebruikt:

  • ter verduidelijking: dat wat na het liggend streepje komt, is een uitleg van het voorgaande
Toen ze ten slotte ter plaatse kwamen, vonden ze het vertrek leeg – de vogel was gevlogen.
  • als pauzeteken, iets sterker dan een komma
Jacqueline vertrok – zonder nog een woord te zeggen.
Maar toen nam Opa – die al nooit veel met Marianne had opgehad – het heft in handen.

In de typografie is het gebruikelijk om het gedachtestreepje, in Nederlandse tekst, weer te geven als een half kastlijntje, omgeven door spaties.

Gij – niet op mijn verzoek – ontwoekerd aan de zee

Soms wordt een heel kastlijntje gebruikt.

Gij — niet op mijn verzoek — ontwoekerd aan de zee

In Engelse tekst is een heel kastlijntje zonder spaties gebruikelijk. Daarbij moet aangemerkt worden dat deze in goede lettertypes is omgeven door een minimale witruimte.

He was running, Watson—running desperately.

Indien de tekstverwerker geen half kastlijntje kan produceren, kan de divisie (het kortste liggende streepje) worden gebruikt als gedachtestreepje.