Aleksandr Radiszczew – Wikipedia, wolna encyklopedia
Aleksandr Nikołajewicz Radiszczew (ros. Алекса́ндр Никола́евич Ради́щев; ur. 20 sierpnia?/31 sierpnia 1749 we wsi Wierchnieje Obliazowo, obecnie Radiszczewo, zm. 12 września?/24 września 1802) – rosyjski pisarz, filozof, myśliciel społeczny, przedstawiciel oświecenia, walczący z despotyzmem i domagający się zniesienia pańszczyzny[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z zamożnej szlachty, przez siedem pierwszych lat życia mieszkał z rodzicami, po czym został oddany pod opiekę stryjecznego brata matki. W 1762 r. został przyjęty do petersburskiego Korpusu Paziów. W 1766 roku został skierowany na Uniwersytet Lipski, gdzie zapoznał się z prawem, filozofią, historią, literaturą i językami obcymi.
Po powrocie do kraju, w 1771 roku został protokolantem w Senacie, a następnie prokuratorem wojskowym. W 1775 porzucił służbę wojskową, ożenił się. W tym czasie napisał szkic psychologiczny Dziennik jednego tygodnia, następnie odę Wolność oraz List do przyjaciela zamieszkałego w Tobolsku. Wstąpił do Towarzystwa Miłośników Literatury. Wydał Żywot Fiodora Wasiljewicza Uszakowa oraz Dyskurs o tym, czym jest syn ojczyzny. W roku 1790 wydał anonimowo Podróż z Petersburga do Moskwy[2], powieść traktującą o konieczności zniesienia poddaństwa chłopów oraz likwidacji rządów despotycznych. Po jej opublikowaniu, w niewielkim nakładzie, został uwięziony i osadzony w twierdzy Pietropawłowskiej, a następnie skazany na karę śmierci, zamienioną przez Katarzynę II na dziesięcioletnie zesłanie do Ilimska. Napisał tam traktat filozoficzny O człowieku, jego śmiertelności i nieśmiertelności, gdzie zbliżył się do monizmu materialistycznego; List o targu chińskim oraz Krótką opowieść o zdobyciu Syberii.
Gdy w roku 1796 zmarła Katarzyna II, Radiszczew został uwolniony przez Pawła I[3], otrzymał pozwolenie na powrót i zamieszkał, pod nadzorem policji, w majątku ojca Niemcowo. W 1799 pozwolono mu odwiedzić ojca we wsi Wierchnieje Oblazowo, w tym roku napisał poemat Bowa. W 1801 roku Po wstąpieniu Aleksandra I na tron uzyskał całkowite ułaskawienie oraz został powołany do udziału w pracach przygotowujących reformę ustawodawczą. Znalazłszy zatrudnienie w Komisji Kodyfikacji Prawa, opracował szereg projektów aktów ustawodawczych mających na celu ulżenie losowi chłopów poddanych i ludzi pracy w ogóle[4]. Początkowo myślał, że komisja przychyli się do jego wniosków, jednak tak się nie stało. Rozżalony napisał antydespotyczny poemat pt. Pieśń historyczna. Projekty Radiszczewa spotkały się z wrogim przyjęciem wśród obrońców poddaństwa i autorowi ich zagrożono nowym zesłaniem na Sybir[4]. Obawiając się ponownego zesłania, 24 września 1802 popełnił samobójstwo, zażywając truciznę.
Literatura o Radiszczewie
[edytuj | edytuj kod]Radzieckie opracowania filozofii Radiszczewa są niestety przykładem bardzo daleko idącej tendencyjności i symplifikacji; obiektywnie i życzliwie ocenił natomiast Radiszczewa emigracyjny historyk filozofii rosyjskiej Wasilij Zieńkowski w książce Historia filozofii rosyjskiej[5]. Szczegółowy rozdział o Radiszczewie zawiera rozprawa Andrzeja Walickiego[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Praca zbiorowa Dzieje świata. Chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń., Warszawa 1990, s.183.
- ↑ Aleksander Radiszczew , Podróż z Petersburga do Moskwy, Wiktor Jakubowski (red.), Seweryn Pollak (tłum.), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1954 (pol.).
- ↑ Łosski 2000 ↓, s. 7..
- ↑ a b Szczipanow 1969 ↓, s. 236.
- ↑ Walicki 2005 ↓, s. 71..
- ↑ Walicki 2005 ↓, s. 71-88..
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mikołaj Łosski: Historia filozofii rosyjskiej. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2000. ISBN 83-88524-00-3.
- Iwan Szczipanow: Poglądy filozoficzne A. N. Radiszczewa. W: Krótki zarys historii filozofii. Pod redakcją M.T. Jowczuka, T.I. Ojzermana, I.J. Szczipanowa. Przeł. Marian Drużkowski i in. Wyd. II, poprawione i uzupełnione. Warszawa: Książka i Wiedza, listopad 1969, s. 235–241. (pol.).
- Andrzej Walicki: Zarys myśli rosyjskiej: Od Oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005. ISBN 83-233-1999-5.
- ISNI: 0000000122769978
- VIAF: 17252249
- LCCN: n80131447
- GND: 118743481
- NDL: 00525384
- LIBRIS: qn241fk81wtsmrw
- BnF: 12101893w
- SUDOC: 029379555
- SBN: CFIV082068
- NKC: js20020925030
- RSL: 000080381
- BNE: XX4686203
- NTA: 070976244
- BIBSYS: 90075909
- CiNii: DA01860875
- Open Library: OL606806A
- PLWABN: 9810594755005606
- NUKAT: n97058296
- J9U: 987007306455205171
- LNB: 000014737
- NSK: 000104690
- KRNLK: KAC201714466
- LIH: LNB:V*288673;=BU