Anna Wazówna – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() Herb Wazów | |
królewna szwedzka | |
Dynastia | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec | |
Matka | |
Rodzeństwo | Zygmunt III Waza (brat) Izabella Wazówna (siostra) |
Anna Wazówna (ur. 17 maja 1568 w Eskilstunie, zm. 6 lutego 1625[1][2] w Brodnicy) – szwedzka królewna, siostra króla Zygmunta III Wazy[2], starosta brodnicki i golubski.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Była najmłodszą córką Jana III Wazy (luteranin) i Katarzyny Jagiellonki (katoliczka), dorastającą w początkach swojego życia w Szwecji[2]. Matka wychowywała ją w wierze katolickiej, ale Anna, około 1580 wybrała luteranizm[3].
Od śmierci matki w 1583, była dla brata Zygmunta najbliższą mu osobą[4]. I kiedy jej brat obrany został królem Polski, przyjechała do niej wraz z nim w 1587. Jednak w związku z niechęcią polskiego dworu (uważano, że Anna ma zbyt duży wpływ na króla), po dwóch latach, w 1589 wróciła do Szwecji.
Do Polski przyjechała ponownie w 1592, a od 1598 została w niej na stałe. Ze względu na swoje wyznanie, oraz konflikty religijne, w dalszym ciągu nie mogła przebywać na królewskim dworze. W 1604 roku otrzymała starostwo w Brodnicy, a w 1611 w Golubiu, gdzie przebudowała dawny gotycki golubski zamek na swoją rezydencję, m.in. ozdabiając go attyką.
Anna Wazówna otrzymała staranne wykształcenie i Zygmunt III bardzo liczył się z jej zdaniem, tym bardziej że była od niego zdolniejsza[5]. Oprócz posługiwania się językiem szwedzkim i polskim, władała także językiem włoskim, niemieckim i francuskim. Podczas pobytu w Polsce sprawowała mecenat nad wieloma artystami[4]. Interesowała ją religia, botanika, teologia i historia[6]. Prowadziła korespondencję z uczonymi. Profesor Akademii Krakowskiej Szymon Syreniusz zadedykował jej pierwszy polski zielnik, który wydany został w 1613, przy finansowym wsparciu Anny Wazówny[4]. Natomiast Samuel Światopełk Bolestraszycki zadedykował jej swój przekład książki Heraklit.
Śmierć i miejsce pochówku
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Armband_-_Livrustkammaren_-_56458.tif/lossy-page1-240px-Armband_-_Livrustkammaren_-_56458.tif.jpg)
Anna Wazówna zmarła w 1625 w Brodnicy, najprawdopodobniej na zamku[8]. Jako członkini rodziny królewskiej powinna spocząć w katedrze wawelskiej, nie było to jednak możliwe z powodu papieskiego zakazu chowania protestantów na poświęconych katolickich cmentarzach. Jej ciało przez kilka lat spoczywało w jednym z pomieszczeń zamku w Brodnicy. Dopiero w 1636, jej bratanek, król Polski Władysław IV Waza, zdecydował o pochowaniu Anny w pobliskim Toruniu, w specjalnie w tym celu dobudowanym w 1626 barokowym mauzoleum przy kościele Najświętszej Marii Panny, ówcześnie świątyni protestanckiej. Mauzoleum ma formę półkolistej absydy, do której prowadzi barokowy portal, i mieści nagrobek w formie cokołu, na którym wspiera się otwarty sarkofag z umieszczoną na nim, wyrzeźbioną w alabastrze, leżącą postacią królewny.
W latach 90. XX wieku, naukowcy z toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przeprowadzili prace konserwacyjne mauzoleum Anny Wazówny. Przy okazji ekshumowano i zbadano szczątki królewny. Potwierdzono autentyczność zachowanych pozostałości. W 1995 odbył się powtórny pogrzeb o charakterze ekumenicznym.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]- Portret Anny Wazówny
- Pomnik Anny Wazówny przed pałacem w Brodnicy
- Zamek w Brodnicy i miasto Brodnica w latach 1738–1745
- Zamek w Golubiu z attyką z czasów Anny Wazówny
- Mauzoleum Anny Wazówny, kościół Wniebowzięcia NMP w Toruniu
- Mural Anny Wazówny w Brodnicy
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Słownik biograficzny regionu brodnickiego. Brodnica, Toruń: 1991.
- ↑ a b c Anna Wazówna, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-05-06] .
- ↑ Iwona Kienzler, Polki na tronach Europy. Warszawa 2014, s.225.
- ↑ a b c S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 209.
- ↑ S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 209, 217.
- ↑ Iwona Kienzler, Polki na tronach Europy. Warszawa 2014, s.225-126.
- ↑ H. Bobińska, G. Ojcewicz, A. Saar-Kozłowska, Nie tylko brodnickie tajemnice Anny Wazówny, Szczytno 2018, s. 48.
- ↑ H. Bobińska, G. Ojcewicz, A. Saar-Kozłowska, Nie tylko brodnickie tajemnice Anny Wazówny, Szczytno 2018, s. 69.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- A. Saar-Kozłowska, Infantka Szwecji i Polski. Anna Wazówna 1568-1625. Legenda i rzeczywistość, Toruń 1995.
- A. Saar-Kozłowska, Śmierć i problemy pochówku Anny Wazówny w Brodnicy, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo XXVII. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1996, z. 298, s. 45–94.
- A. Saar-Kozłowska, Toruńskie obchody Międzynarodowego Roku Tolerancji w 1995 roku. Colloquium Charitativum i pochówek Anny Wazówny, „Przegląd Regionalny” 1996 (1997), R. I, nr 1, s. 99–155.
- A. Saar-Kozłowska, Polskie lata Anny Wazówny. Przyczynek do badań nad osobowością postaci w świetle nowo poznanych źródeł, „Almanach Historyczny” 2001, t. 3, s. 40–71.
- G. Kurkowska, Ana Wazówna 1568-1625. Polskie losy szwedzkiej królewny, Toruń 1995.
- S. Ochmann-Staniszewska, Dynastia Wazów w Polsce, Warszawa 2007.
- H. Bobińska, G. Ojcewicz, A. Saar-Kozłowska, Nie tylko brodnickie tajemnice Anny Wazówny, Szczytno 2018.
- G. Ojcewicz, Pamflet na szwedzką królewnę jako źródło wiedzy o „szpetnej czarownicy”, czyli o Annie Wazównie, „Acta Neophilologica” 2013, nr XV, vol. 1, s. 299–322.
- H. Linqvist, Wazowie. Historia burzliwa i brutalna, tłum. E. Fabisiak, Warszawa 2018.
Portrety literackie Anny Wazówny
[edytuj | edytuj kod]- T. Bojarska, Byłam królewną, Gdańsk-Bydgoszcz 1977.
- R. Przybylski, Ekumeniczny pochówek królewny w Toruniu w 1995 roku, Brodnica 2003.
- R. Przybylski, Anna Wazówna. Królewna z białą chryzantemą, Brodnica 2005.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wilhelmina Stålberg, P.G. Berg: Anna, dotter till Carl VIII Knutsson. [w:] Anteckningar om svenska qvinnor [on-line]. 1864-1866. [dostęp 2009-12-10]. (szw.).
- Terho Paulsson: Anna Vasas brev efter slaget vid Kirkholm. webb- Bulletinen, 04.2004. [dostęp 2009-12-10]. (szw.).
- Zielnik Szymona Syreniusza w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie
- O obchodach Roku Anny Wazówny rozmowa z Alicją Saar-Kozłowską (TV Toruń)