Bajończycy – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Ochotnicy polscy w Bayonne wraz z Maxem Doumicem (1914) | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 1914 |
Rozformowanie | 1915 |
Działania zbrojne | |
I wojna światowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Odznaczenia | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Wojsko_polskie_Francja.png/250px-Wojsko_polskie_Francja.png)
![Sztandar Legionu Bajończyków na posiedzeniu Komitetu Wolontariuszy Polskich do służby w Armii Francuskiej (Le Comité des Volontaires pour le Service dans l’Armée Francaise). Sztandar przekazano do Komitetu 28 lipca 1915 po rozwiązaniu Legionu](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Legion_bajo%C5%84czyk%C3%B3w_1914.jpg/240px-Legion_bajo%C5%84czyk%C3%B3w_1914.jpg)
Bajończycy – potoczna nazwa pododdziału piechoty Legii Cudzoziemskiej złożonego z polskich ochotników[1].
Historia oddziału
[edytuj | edytuj kod]Zamiast planowanego legionu (Legion Bajończyków) ze zwerbowanych w Paryżu w sierpniu 1914 ochotników polskich sformowano dwa oddziały: ok. 200 żołnierzy wysłano na przeszkolenie do Bayonne, stąd zwano ich bajończykami, a ok. 250 żołnierzy skierowano do Rueil, stąd ich nazwa – rueilczycy. O ile bajończycy pozostali zwartym oddziałem w sile jednej kompanii, to rueilczyków rozproszono po różnych jednostkach 3 Pułku Marszowego Legii Cudzoziemskiej[2]. Dalszy werbunek został wstrzymany po proteście ambasady rosyjskiej, która obawiała się, że legion będzie walczył o niepodległość Polski.
Ostatecznie bajończycy zostali wcieleni do 2 Pułku Marszowego (dowódca pułkownik Louis Pein) w ramach 1 Pułku Cudzoziemskiego[3] – jako 2 kompania Batalionu C (dowódca batalionu – mjr Gustave Alfred Noiré[4]). Wśród ochotników był syn znanego historyka Józefa Szujskiego – Władysław. Bajończykiem był początkowo również Xawery Dunikowski, który wspólnie z Janem Żyznowskim zaprojektował sztandar kompanii, wręczony Polakom 21 września 1914 przez mera miasta Josepha Garat[5]. Pozostałe kompanie tego batalionu były złożone z Czechów (1), Belgów (3) i Włochów (4). Początkowo kompanią bajończyków dowodził por. rez. Julien Maxime Stephen „Max” Doumic (zginął 11 listopada 1914 pod Sillery w departamencie Marna), a po nim kpt. Juvénal Osmont d’Amilly[6] (zginął 9 maja 1915 pod Neuville-Saint-Vaast w departamencie Pas-de-Calais[7]).
Umundurowanie bajończyków składało się z czerwonych spodni i czerwonej czapki, granatowej bluzy i niebieskiego płaszcza[8]. Sztandar oddziału przedstawiał białego orła bez korony na czerwonym tle[9]. Funkcję chorążego bajończyków pełnił Władysław Szujski[9].
Kompanię skierowano 22 października 1914 na front. Bajończycy walczyli przeciwko Niemcom na froncie zachodnim w Szampanii w latach 1914–1915. Pełnili służbę w okolicach Sillery od listopada 1914 do kwietnia 1915. Potem zostali skierowani w okolice miasta Arras, gdzie 9 maja uczestniczyli w natarciu na wzgórza Vimy w pobliżu Neuville-Saint-Vaast. Opanowali niemieckie pozycje, okupiwszy sukces ciężkimi stratami wynoszącymi 3/4 stanu kompanii.
Po tym okresie, przy życiu pozostało tylko ok. 50 bajończyków, których po odpoczynku skierowano 16 czerwca na niemieckie pozycje na cmentarzu w Souchez, gdzie śmierć ponieśli kolejni żołnierze, i dlatego latem 1915 oddział rozwiązano. Ich bohaterstwo dokumentuje do dziś sztandar kompanii ze śladami 34 przestrzelin, który jest przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Część byłych bajończyków zaciągnęła się do jednostek francuskich lub wyjechała do Rosji, aby walczyć w oddziałach polskich. Zdecydowana większość wstąpiła do organizowanej od 1917 Armii Polskiej we Francji.
10 czerwca 1922 minister spraw wojskowych nadał po raz pierwszy Krzyż Walecznych „za męstwo i odwagę wykazane w walkach z nieprzyjacielem Ojczyzny” ś.p. majorowi armii francuskiej Noiret (Noiré), ś.p. kapitanowi armii francuskiej Ossmanowi (Osmont d’Amilly) oraz trzem oficerom, dziesięciu podoficerom i trzynastu szeregowym – żołnierzom byłego I Oddziału Polskiego „Bajończyków”[10].
27 września 1922 Naczelny Wódz i Naczelnik Państwa Józef Piłsudski nadał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 6155 chorągwi „byłego I Oddziału Polskiego we Francji (Bajończyków)” oraz odznaczył orderem tej samej klasy 18 byłych żołnierzy Legionu, w tym 6 oficerów i 12 szeregowców[11].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/M%C3%A9morial_aux_Volontaires_Polonais.jpg/240px-M%C3%A9morial_aux_Volontaires_Polonais.jpg)
Staraniem Polonii francuskiej na miejscu bitwy pod Arras w La Targette 21 maja 1933 odsłonięto pomnik bajończyków. W Bajonnie 15 lipca 1934 odsłonięto tablicę „Aux Volontaires Polonaises”, a na nekropolii Notre-Dame de Lorette podobną tablicę „Ku czci ochotników polskich” ufundowaną przez Kongres Polonii Francuskiej w 1978. Szereg nazwisk bajończyków wyryto na pomniku „L’Anneau de la Mémoire” odsłoniętym 11 listopada 2014 obok ww. cmentarza[12]. W Polsce bajończyków upamiętniono napisem „Arras 9 V 1915” na tablicy Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie. 5 kwietnia 1929 Minister Spraw Wojskowych nadał 43 pułkowi piechoty nazwę „43 pułk piechoty Legionu Bajończyków”[13], a 25 lipca 1939 zmienił ją na „43 pułk strzelców Legionu Bajończyków”[14]. Oprócz nagrobków i nazwisk nielicznych bajończyków upamiętnionych na cmentarzach we Francji i w Polsce jedyny poza cmentarzem pomnik bajończyka ppor. Lucjana Malcza znajduje się w jego miejscu urodzin we wsi Olszowa.
Kawalerowie Virtuti Militari
[edytuj | edytuj kod]- ś.p. st. szer. Władysław Szujski (Szuyski) nr 5709
- kpt. Jerzy Kijewski nr 5710
- szer. Daniel Bulkiewicz nr 5711
- ś.p. ppor. Lucjan Malcz nr 5712
- rtm. Jan Sobański nr 5713
- ppłk Władysław Michalski nr 5714
- ppor. Jan Rotwand nr 5715
- szer. Szczepan Żbikowski nr 5716
- szer. Szczepan Osowski nr 5717
- st. szer. Ludgard Morgiewicz nr 5718
- st. szer. Jerzy Szurig nr 5719
- st. szer. Jerzy Rządkowski nr 5720
- kpr. Stanisław Kulongowski nr 5721
- szer. Jerzy Osecki nr 5722
- st. szer. Adam Lumbe nr 5723
- szer. Władysław Kulongowski nr 5724
- szer. Leon Szymański nr 5725
- ppor. Włodzimierz Szaniawski nr 5726
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Krupa (red.) 2007 ↓, s. 64–65.
- ↑ Krzysztof Menel „Bajończycy i Rueilczycy 1914-1915.Fakty i mity” w: „BAJOŃCZYCY I INNI... Szkice z dziejów polskiej irredenty”, Ujazd, 2020, ISBN 978-83-942655-3-3, s. 11–27.
- ↑ Pułkiem dowodził mjr (od 22 lutego 1915 – podpułkownik) Jean Baptiste Philippe Theveney.
- ↑ Zginął 9 maja 1915 pod Neuville-Saint-Vaast, odznaczony pośmiertnie polskim Krzyżem Walecznych. W rozporządzeniu Ministra Spraw Wojskowych wpisano błędnie nazwisko – Noiret. Zob. Dziennik Personalny MSWojsk 1922, 10 czerwca, nr 14, s. 407.
- ↑ Janusz Cisek, Marek Cisek Do niepodległości s. 265.
- ↑ W polskich opracowaniach historycznych błędnie podaje się, że dowódcą bajończyków był mjr Osmonde.
- ↑ Pośmiertnie odznaczony Legią Honorową (Légion d’Honneur) i Krzyżem Wojennym z palmą (Croix de Guerre avec palme), a w 1922 – polskim Krzyżem Walecznych (W rozporządzeniu Ministra Spraw Wojskowych wpisano błędnie nazwisko – Ossman. Zob. Dziennik Personalny MSWojsk 1922, 10 czerwca, nr 14, s. 407.). Szczątki kapitana zostały odnalezione dopiero w sierpniu 1923 u podnóża wzgórza Vimy. Pochowano je w grobie rodzinnym w Auxerre.
- ↑ Marek Gałęzowski , Bajończycy, [Warszawa]: Instytut Pamięci Narodowej, 2020, s. 13, ISBN 978-83-8229-051-6, OCLC 1243005273 [dostęp 2022-03-21] .
- ↑ a b Marek Gałęzowski , Bajończycy, [Warszawa]: Instytut Pamięci Narodowej, 2020, s. 7, ISBN 978-83-8229-051-6, OCLC 1243005273 [dostęp 2022-03-21] .
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 10 czerwca 1922 roku, s. 407.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 27 października 1922 roku, s. 804.
- ↑ Gabriel Garçon, BAJOŃCZYCY – LES BAYONNAIS Volontaires Polonais dans la Légion Etrangère 1914-1915, Bouvignies 2017, s. 166-170.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 5 kwietnia 1929 roku, poz. 104.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 1939 r., poz. 91.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-09-07].
- Andrzej Krupa (red.): Encyklopedia wojskowa: dowódcy i ich armie, historia wojen i bitew, technika wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-15175-1.
- Wacław Lipiński, Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1990, ISBN 83-85218-00-9.
- Mieczysław Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914–1918, Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1990, ISBN 83-214-0724-2.
- Janusz Cisek, Marek Cisek, Do niepodległości, Warszawa: Świat Książki, 2008, ISBN 978-83-247-1135-2, OCLC 297700425 .
- Gabriel Garçon, BAJOŃCZYCY – LES BAYONNAIS Volontaires Polonais dans la Légion Etrangère 1914-1915, Bouvignies 2017, ISBN 978-2-36790-083-4.
- Marek Gałęzowski, Bajończycy (1914–1915), Warszawa 2020, ISBN 978-83-8229-052-3.