Dąbrowa Miejska – Wikipedia, wolna encyklopedia
Część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska | |
![]() Dąbrowa Miejska (las) z lotu ptaka, z lewej staw Brandka, z prawej Miechowice | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miasto | |
Wysokość | 297[1] m n.p.m. |
Położenie na mapie Bytomia ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Dombrowa_Dabrowa_Miejska_Waldschloss_1908_Beuthen_Bytom.jpg/220px-Dombrowa_Dabrowa_Miejska_Waldschloss_1908_Beuthen_Bytom.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Bytom_-_Saint_Joseph_church_01.jpg/220px-Bytom_-_Saint_Joseph_church_01.jpg)
Dąbrowa Miejska (dawniej Dąbrowa[2] , niem. Städtisch-Dombrowa[1][3][4] , Beuthen-Dombrowa[5], od 1936 roku Beuthen Stadtwald[6][7] ) – dawna dzielnica Bytomia[8] , obecnie część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska, a także nazwa ulicy łączącej bytomskie Śródmieście ze Stolarzowicami[9].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Większość zabudowań dawnej Dąbrowy Miejskiej obejmowała rejon obecnych ulic: Strzelców Bytomskich (niem. Tarnowitzer Chaussee), Celnej, Węglowej i Leśnej[10] .
Historia
[edytuj | edytuj kod]Obszar lasu zwanego Dąbrową co najmniej od 1459 roku należał do Bytomia[7][11] , służąc jako źródło drewna dla mieszkańców miasta i okolicy[10] oraz częściowo do wypasu zwierząt gospodarskich[11] . Las miejski (niem. Stadtwald[12] ) jako nazwa kompleksu leśnego Dąbrowa był wzmiankowany w 1645 roku[13]. Na początku XIX wieku miejscowi chłopi wydobywali ze swoich pól rudę żelaza, co zaowocowało żądaniami opłat ze strony miasta. Eksploatacja rudy ze względu na koszty przekraczała jednak możliwości pojedynczych chłopów, co w konsekwencji poskutkowało przekazaniem praw wydobycia w 1831 roku w ręce Szymona Friedländera, założyciela kopalni „Magdalena”[11] .
Rozwój dzielnicy był związany z industrializacją Górnego Śląska[10] – w połowie XIX wieku z inicjatywy Maurycego Friedländera[12] na terenie dzielnicy powstało kilka kopalni cynku i galmanu[3]. Jedną z nich była kopalnia galmanu „Magdalena”[7] , która dała również początek kolonii Magdalena[10] oraz kopalnia „Minerva”, którą wykupił koncern Georg von Giesches Erben[14] .
W 1830 roku powstała główna szosa prowadząca z Bytomia do Tarnowskich Gór (niem. Tarnowitzer Chaussee, późniejsza ulica Strzelców Bytomskich), wokół niej budowano domy zaliczane do Dąbrowy Miejskiej[7] . W 1859 roku Stadtwald był zamieszkały przez 1679 osób, znajdowały się na jego terenie 54 prywatne domy i 5 zakładów przemysłowych[15]. Wyodrębniono leśnictwo Dąbrowa (niem. Forstanteil Dombrowa), którego powierzchnia w połowie XIX wieku wynosiła około 1762 mórg[15], zaś w obrębie Dąbrowy Miejskiej wyróżniono kolonię Dąbrowa (niem. Dombrowa), na którą około 1863 roku składały się 24 domy z 261 mieszkańcami[3]. W 1859 roku otwarto katolicką szkołę[7] , do której w II połowie XIX wieku uczęszczało 60 dzieci[3]. W 1881 roku założono w Dąbrowie kopalnię rud cynku i ołowiu „Nowy Dwór”[10] . Od 1873 roku funkcjonowała również w Dąbrowie kopalnia rud cynku i ołowiu „Nowa Wiktoria” (niem. Neue Victoria)[7][16], której obszar górniczy został włączony później do kopalni „Nowy Dwór”[17][1][10] . Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze kamienice czynszowe, później także biblioteka i poczta[10] , a kolonia przekształciła się w północne przedmieście Bytomia.
Na terenach leśnych Dąbrowy Miejskiej w 1913 roku urządzono park leśny (niem. Waldpark)[18] . Na jego terenie działała restauracja Waldschloss (Zameczek Leśny[7] )[1] , której właścicielem był Arthur Limmert[10] . Budynek restauracji został zburzony w latach 30. XX wieku na skutek szkód górniczych[7] . Zastąpiono go około 1935 roku nowym budynkiem, również wyburzonym z uwagi na szkody górnicze w latach 70. XX wieku[7] .
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Bytom_P%C3%B3%C5%82nocny.jpg/220px-Bytom_P%C3%B3%C5%82nocny.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Bytom_Dabrowa_Miejska.jpg/220px-Bytom_Dabrowa_Miejska.jpg)
W 1903 roku otworzono przystanek kolejowy w pobliżu Zameczku (późniejszy przystanek Bytom Północny)[7] . Od 1913 do 1968 roku kursowała linia tramwajowa (nr 33) z centrum Bytomia do Dąbrowy Miejskiej, która umożliwiała dotarcie do restauracji i parku[10][7] . W 1922 roku Dąbrowa Miejska pozostała w Niemczech[10] . Z tego okresu pochodziły zabudowania przy obecnej ulicy Celnej (niem. Zollstrasse), gdzie wzniesiono domy dla celników[10] . Również w 1922 roku powstała kolejna restauracja o nazwie Grenzbaude[10] . W północnej części dzielnicy funkcjonowała od 1928 roku Kopalnia Węgla Kamiennego „Bytom”[19] (niem. Beuthengrube) ze szkołą przemysłową[20] oraz tartakiem[21]. Przy kopalni wybudowano kolonię domów mieszkalnych o identycznej nazwie (niem. Beuthengrube, śl. Bojtnerka). W latach 1927–1928 w centrum Dąbrowy Miejskiej zbudowano kościół św. Józefa Robotnika według projektu Theodora Ehla[10][12][7] , wyburzony w 2016 roku. W 1936 roku dotychczasowa nazwa miejscowości i lasu Beuthen-Dombrowa została zmieniona na Beuthen Stadtwald[6] . W czasie II wojny światowej na terenie Dąbrowy Miejskiej działały dwa obozy jenieckie: jeden dla jeńców włoskich, drugi dla ukraińskich[10] . Po II wojnie światowej Waldpark został przemianowany na Park im. Ludwika Waryńskiego. Jego powierzchnia wynosiła wówczas około 600 hektarów[22] . Na terenie parku znajdowała się murowana kapliczka Maria im Walde[23] .
Współczesność
[edytuj | edytuj kod]Większość zabudowań Dąbrowy Miejskiej w latach 80. i 90. XX wieku została wyburzona na skutek szkód górniczych[7] . Na terenie dzielnicy doszło do największego w Bytomiu obniżenia terenu na skutek robót górniczych – blisko 37 metrów poniżej pierwotnego poziomu[24] . Jednym z ostatnich istotnych zlikwidowanych budynków była szkoła[8] . W 2016 roku również z powodu szkód górniczych wyburzono parafialny kościół św. Józefa Robotnika w Bytomiu[25] .
Obecnie w Dąbrowie Miejskiej znajduje się hostel i kilka firm usługowo-handlowych[7] , a dawny las od 2012 roku przecina Autostrada A1[10] .
W nazwach kilku przystanków (w większości na żądanie) autobusowych i tramwajowych Zarządu Transportu Metropolitalnego zlokalizowanych w dawnej dzielnicy występuje człon „Dąbrowa Miejska”. Są to: Dąbrowa Miejska Celna n/ż, Dąbrowa Miejska Centrum Handlowe, Dąbrowa Miejska Kościół n/ż, Dąbrowa Miejska Leśna, Dąbrowa Miejska n/ż oraz Dąbrowa Miejska Węglowa n/ż[26].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Mapa Bytom 1933 ↓.
- ↑ Drabina 2010 ↓.
- ↑ a b c d Gramer 1863 ↓, s. 230.
- ↑ Rymut 1997 ↓.
- ↑ Berg- und Hütten-Kalender für das Schaltjahr 1860, Essen: Druck und Verlag von G. D. Bädeker, 1859, s. 134 , Jg. V.
- ↑ a b Długoborski, Jaros 1979 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Krawczyk, Nadolski 2010 ↓.
- ↑ a b Kamiński 1995 ↓.
- ↑ www.jaki-kod.pl – Ulica Dąbrowa Miejska Bytom.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Dziembała ↓.
- ↑ a b c Bobek 2009 ↓.
- ↑ a b c Czerwiński ↓.
- ↑ Gramer 1863 ↓, s. 228.
- ↑ Sulik 1979 ↓.
- ↑ a b Gramer 1863 ↓, s. 229.
- ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 57.
- ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 63.
- ↑ Zeszyty Naukowe... 1993 ↓.
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 96.
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 10-b(78).
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 451.
- ↑ Jurkiewicz, Ziemba 1962 ↓.
- ↑ Gazeta Miechowic 2015 ↓.
- ↑ Solarski 2013 ↓.
- ↑ Mikrut-Majeranek 2016 ↓.
- ↑ Lista przystanków: Bytom. [w:] Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2023-02-14]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Czesław Czerwiński: Chronologiczny wykaz najważniejszych wydarzeń z dziejów Bytomia. Towarzystwo Miłośników Bytomia. [dostęp 2017-02-07].
- Jan Drabina: Historia Bytomia: od średniowiecza do współczesności: 1123-2010. Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2010, s. 167.
- Justyna Dziembała: Miejsce, którego nie ma. [w:] Mapa Miejsc Ciekawych [on-line]. Reflektor. [dostęp 2017-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-27)].
- Kaplica „Maria w lesie” (prawdopodobnie zwana św. Barbary) w Parku Leśnym Bytom Górny Śląsk [Dąbrowa Miejska]. Gazeta Miechowic, 2015. [dostęp 2017-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-24)].
- Franz Gramer: Chronik der Stadt Beuthen in Ober-Schlesien. Beuthen: Selbstverlage des Magistrats, 1863.
- Anna Jurkiewicz, Stanisław Ziemba: Województwo katowickie: przewodnik. Katowice: Sport i Turystyka, 1962, s. 130.
- Zbigniew Józef Kamiński: Urbanizacja wsi w obrzeżach miejsko-wiejskich: konferencja naukowa Katowice, 19-20.10.1995. Katowice: Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, 1995, s. 25. ISBN 978-83-902102-7-8.
- Jarosław Krawczyk, Przemysław Nadolski: Dzielnice Bytomia na starych pocztówkach i fotografiach. T. 1: Bobrek, Dąbrowa Miejska, Górniki, Karb, Łagiewniki. Bytom: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „Rococo”, 2010, s. 22. ISBN 978-83-86293-65-0.
- Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985.
- Mapa Bytom (Beuthen) Pas 47 – Słup 28 – D. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1933. [dostęp 2017-02-08].
- Magdalena Mikrut-Majeranek: W Bytomiu wyburzają kościół św. Józefa Robotnika. Dziennik Zachodni, 2016-10-05. [dostęp 2017-02-07].
- Przeszłość i dzień dzisiejszy bytomskich szkół. Łucja Bobek (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2009, s. 247–248. ISBN 978-83-908018-9-6.
- II Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski. Kazimierz Dąbrowski (red.). Łódź – Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Ingos, 1948.
- Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. T. II: C-D. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1997, s. 310. ISBN 978-83-85579-64-9.
- Maksymilian Solarski. Anthropogenic transformations of the Bytom area relief in the period of 1883-1994. „Environmental & Socio-economic Studies”, 2013. University of Silesia. DOI: 10.1515/environ-2015-0001. ISSN 2354-0079. (ang.).
- Wacław Długoborski, Jerzy Jaros: Walka z uciskiem narodowym i społecznym w latach 1922–1939. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 473. ISBN 83-01-00369-3.
- „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Architektura”. 20, s. 99, 1993. Dział Wydawniczy Politechniki Śląskiej.
- Alfred Sulik: Życie gospodarcze do 1921 roku. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 264. ISBN 83-01-00369-3.