Harmonia pedałowa – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Polish_button_3-rows_accordion_and_pedal_3-rows_accordion.jpg/220px-Polish_button_3-rows_accordion_and_pedal_3-rows_accordion.jpg)
Harmonia pedałowa (gwar. „pedałówka”[1]) – polski ludowy instrument muzyczny. Odmiana ta występuje w Polsce[2]. Instrument ten powstał w wyniku połączenia elementów konstrukcyjnych harmonii oraz fisharmonii lub według innych teorii eoliny[3].
Budowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/Harmonia_Mielnicki_2.jpg)
- 2 miechy nożne (pedały)
- rura metalowa lub mosiężna rura, śr. 35 mm, łącząca pedały z korpusem
- instrument właściwy – najczęściej 24 basy, skala melodyczna: g-c3
Zastosowanie miechów nożnych powoduje prawie całkowite wyłączenie pracy rąk przy rozciąganiu miechów. Najczęściej miechy w górnej części instrumentu są tylko atrapą lub spełniają tylko funkcję pomocniczą przy zaznaczaniu akcentów muzycznych. Cechą charakterystyczną harmonii pedałowej jest małe zróżnicowanie dynamiczne, gra nonlegato. Gra się wyłącznie w pozycji siedzącej[4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze polskie harmonie pedałowe budowano w warszawskiej pracowni Piotra Stamirowskiego od 1900 roku[4]. Później te instrumenty produkował zakład Józefa Boruckiego, Adolf i Władysław Leonard oraz inni twórcy z mniejszych manufaktur warszawskich, radomskich i dęblińskich. Najczęściej "pedałówki" mają 24 basy w trybie durowym, co znacząco wpływa na lekkość instrumentu. Zdarzają się jednak egzemplarze 64-basowe, ze zmianami akordów durowych, molowych, septymowych[5].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Harmonie pedałowe cieszą się do dziś popularnością wśród kapel ludowych. Stanowią nieodłączny element kapel z regionów: radomskiego, świętokrzyskiego oraz Kurpi Zielonych. Najbardziej typowy skład kapeli w tych regionach to: harmonia pedałowa, skrzypce, bębenek ręczny (lub baraban).
Kapele
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Harmonia_peda%C5%82owa.jpg/186px-Harmonia_peda%C5%82owa.jpg)
Współcześnie działające kapele z harmonią pedałową (2007):
- Kapela Mariana Pełki (radomskie)
- Kapela Kołazińskich (radomskie)
- Kapela Siwaka z Chustek (świętokrzyskie)
- Kapela Ryszarda Maniurskiego z Kadzidła (Kurpie Zielone)[6][7][8]
- Kapela Kurpiowskiego Zespołu Pod Borem z Zawad (Kurpie Zielone)[9][10]
- Kapela Drężków z Myszyńca (Kurpie Zielone)
- Kapela Wiesławy Gromadzkiej (radomskie)
- Kapela Bursów (radomskie)
- Kapela Jana Kani ( Kurpie Zielone)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ harmonia pedałowa. [w:] Polskie Instrumenty Ludowe [on-line]. Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. [dostęp 2024-02-12].
- ↑ Jolanta Woźniak , Polski Folklor Muzyczny, Gdańsk: Akademia Muzyczna Gdańsk, 1995, ISSN 0239-7080 .
- ↑ Encyklopedia Muzyki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995. ISBN 83-01-11390-1.
- ↑ a b Andrzej Chodkiewicz , Encyklopedia muzyki, Warszawa: Wydawn. Naukowe PWN, 1995, s. 353, ISBN 83-01-11390-1, OCLC 34128613 [dostęp 2022-08-13] .
- ↑ W harmonii, z harmonią [online], PolskieRadio.pl [dostęp 2022-08-13] .
- ↑ Milena Jaroszewska , Reprezentanci Kurpi nagrodzeni na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym [online], Ostrołęka Nasze Miasto, 29 czerwca 2022 [dostęp 2022-08-13] (pol.).
- ↑ Małgorzata Horoś , Relacja z imprezy - "Kolęda Kurpiowska" - Centralna Biblioteka Rolnicza im. Michała Oczapowskiego [online], cbr.gov.pl [dostęp 2022-08-13] (pol.).
- ↑ Wygrani 56. Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych [online], muzykatradycyjna.pl [dostęp 2022-08-13] (pol.).
- ↑ Kurpiowski Zespół "Pod Borem" z Zawad » Portal ZespolyLudowe.pl [online], Portal ZespolyLudowe.pl [dostęp 2022-08-13] (pol.).
- ↑ Zespół Pod Borem z Zawad świętować będzie 90-lecie. Apel do byłych członków [online], TerazOstroleka.pl, 10 lutego 2020 [dostęp 2022-08-13] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- harmonia pedałowa [w:] Polskie Instrumenty Ludowe. Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.