Ion Creangă – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Wspomnienia z dzieciństwa (1892) | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/RO_IS_bojdeuca_lui_ion_creanga.jpeg/220px-RO_IS_bojdeuca_lui_ion_creanga.jpeg)
Ion Creangă (ur. 1 marca 1837 w Humulești, zm. 31 grudnia 1889 w Jassach) – rumuński twórca literatury dziecięcej i młodzieżowej i pamiętnikarz.
Ion Creangă urodził się jako pierwszy syn chłopskiej rodziny z północnej Mołdawii. Uczył się najpierw w lokalnej szkole w rodzinnym Humulești, następnie w Broşteni i wreszcie w Târgu Neamț, pod okiem Isaiaha Teodorescu, którego uwiecznił w opowiadaniu Ojciec Duhu. Matka Creangi chciała by został księdzem, więc kontynuował edukację w Fălticeni i szkole klasztoru Socola w Jassach. Swoje dzieciństwo, a następnie podróże za nauką stały się po latach podstawą jego najważniejszego dzieła: Wspomnień z dzieciństwa[1].
W 1858 zakończył studia w Socola i ożenił się, a następnie został wyświęcony na diakona. Sześć lat później znów rozpoczął naukę, chcąc zostać nauczycielem; już po roku studiów zaproponowano mu posadę asystenta nauczyciela w szkole przy cerkwi Trzech Świętych Hierarchów w Jassach; równocześnie współpracował przy tworzeniu podręczników do nauki pisania i czytania w szkołach podstawowych. Konflikt z przełożonymi parafii przy cerkwi dawnego monasteru Golia, do której był przypisany i nazbyt świeckie rozrywki (m.in. uczęszczał do teatru, a także zabawiał się strzelaniem do gawronów na klasztornym podwórcu) spowodowały, że został zawieszony w prawach diakona i nauczyciela. Kupił wtedy mały, chłopski dom na obrzeżach miasta (obecnie izba pamięci pisarza), gdzie (porzucony przez żonę) mieszkał z małym synem, a utrzymywał się ze sprzedaży tytoniu. Dzięki pomocy Titu Maiorescu w 1874 odzyskał posadę nauczycielską[1].
W 1875 poznał szkolnego inspektora, a prywatnie – wybitnego poetę – Mihaia Eminescu, który zachęcił go do pisania[1]. Eminescu, wyrafinowany intelektualista, był przeciwieństwem słabo wykształconego Creangi, w którym dostrzegł jednak samorodny i autentyczny geniusz. Zachęcił go do pisania i wprowadził do koła literackiego Junimea; miał także – prawdopodobnie – znaczny wpływ na twórczość Creangi, któremu przedstawił tłumaczenia literatury światowej i wyjątki dawnego piśmiennictwa rumuńskiego. Zauważalna jest jakościowa zmiana w pisarstwie Creangi po tym, jak Eminescu (chwilowo bez środków do życia) spędził rok w jego domu (1876-77). Creangă, mimo że w swoim domu w Jassach żył jak prosty chłop z Humulești, a świat mu znany ograniczał się do północnej Mołdawii, miał chłonny umysł, zdolny do absorpcji wartości literatury światowej, i przetworzenia ich w oparciu o solidną, tradycyjną wiejską mądrość[2].
Obaj pisarze pozostali przyjaciółmi do końca życia[2]. Ion Creangă przeszedł w 1887 na emeryturę, dwa lata później zmarł na epilepsję[1] (kilka miesięcy po śmierci Eminescu[2]).
Cechą pisarstwa Creangi było opisywanie realistycznego świata prostych ludzi, ale wykorzystanie baśniowych schematów opowieści[3]. Elementy fantastyczno-religijne jak Trójca Święta, Śmierć lub Święta Piątek wkraczają do chłopskiego świata, z którego wywodził się pisarz, i wchodzą w interakcje z jego mieszkańcami[1]. Obserwacje Creangi na temat natury ludzkiej są ironiczne, ale ciepło-humorystyczne[3], ukazują różne aspekty dziewiętnastowiecznej chłopskiej mentalności[1]. Szczególnie pełne tego typu satyrycznych obserwacji są Wspomnienia z dzieciństwa, uznawane za jego arcydzieło; jednym z ważniejszych komicznych postaci w tych pamiętnikach jest sam narrator[2].
- Ważniejsze dzieła[3]
- Capra cu trei iezi (1875)
- Dănilă Prepeleac (1876)
- Fata babei și fata moșneagului (1877; wybór polski: Czarodziejskie opowieści, 1933)
- Povestea lui Harap-Alb (1877)
- Ivan Turbincă (1878)
- Wspomnienia z dzieciństwa (cztery tomy, 1881-1892; wybór polski wydany w 1960)
Czeski poeta Oldřich Vyhlídal napisał wiersz V rodném kraji básníka Iona Creangy. Utwór ten został wydrukowany w tomiku Hnízda na vodě z 1959 roku[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Kurt W. Treptow: Introduction. W: Selected works of Ion Creangă and Mihai Eminescu. Kurt W. Treptow (red.). Boulder Bucharest New York: East European Monographs Editura Minerva Distributed by Columbia University Press, 1991, s. VIII-IX. ISBN 973-21-0270-5. (ang.).
- ↑ a b c d Zoe Dumitrescu Bușulenga: Postscript. W: Selected works of Ion Creangă and Mihai Eminescu. Kurt W. Treptow (red.). Boulder Bucharest New York: East European Monographs Editura Minerva Distributed by Columbia University Press, 1991, s. 305–307. ISBN 973-21-0270-5. (ang.).
- ↑ a b c Sabra Daici: Creangă Ion. W: Słownik pisarzy świata. Julian Maślanka (red.). Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 192. ISBN 83-7389-209-5.
- ↑ Oldřich Vyhlídal: Hnízda na vodě. Praha: Československý spisovatel, 1959, s. 23.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 000000011585818X
- VIAF: 2486527
- LCCN: n80030595
- GND: 118677268
- LIBRIS: xv8bb7pg57zql98
- BnF: 120346418
- SUDOC: 028528255
- NLA: 35718973
- NKC: jn20011211196
- DBNL: crea002
- BNE: XX897356
- NTA: 070412405
- BIBSYS: 90507408
- CiNii: DA08104983
- Open Library: OL161747A, OL7201622A
- PLWABN: 9810566658805606
- NUKAT: n94204183
- J9U: 987007260138905171
- PTBNP: 119942
- LNB: 000038828
- NSK: 000006516
- ΕΒΕ: 93437
- BLBNB: 000168918
- KRNLK: KAC200903082
- LIH: LNB:m7Z;=Bk