Leucocrinum montanum – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | Leucocrinum |
Gatunek | Leucocrinum montanum |
Nazwa systematyczna | |
Leucocrinum montanum Nutt. ex A.Gray Ann. Lyceum Nat. Hist. New York 4: 110 (1837)[3] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Plants_OB_694_%2838850859082%29.jpg/220px-Plants_OB_694_%2838850859082%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Star_lily%2C_Leucocrinum_montanum_%2830217902443%29.jpg/220px-Star_lily%2C_Leucocrinum_montanum_%2830217902443%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Star_lily%2C_Leucocrinum_montanum_%2830765412801%29.jpg/220px-Star_lily%2C_Leucocrinum_montanum_%2830765412801%29.jpg)
Leucocrinum montanum Nutt. ex A.Gray – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Leucocrinum Nutt. ex A.Gray z rodziny szparagowatych. Występuje w zachodnich Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej[3].
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów λευκός (leukos – biały) i κρίνος (krinos – lilia)[4]. Epitet gatunkowy po łacinie oznacza górzysty, odnoszący się do gór.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Wieloletnie, bezłodygowe rośliny zielne o wysokości 5–10 cm[4].
- Liście
- Liście odziomkowe[7], nieliczne, równowąskie, zebrane w rozpostarte kępki, każda kępka otoczona błoniastymi pochwami. Blaszki liściowe o długości 10–20 cm i szerokości 2–8 mm. Pochwy o długości 3–8 cm i szerokości 5–8 mm, najbardziej dystalna sporadycznie włóknista[4].
- Kwiaty
- Dość efektowne, pachnące, zebrane w baldach. Szypułki smukłe, długości 0,5–3 cm, wyrastające bezpośrednio ze skróconego kłącza[4], podziemne[5][8], pozbawione podsadek[4]. Okwiat sześciolistkowy, o długości 5–10(–12) cm. Listki okwiatu białe, zrośnięte poniżej środka w długą, smukłą rurkę o długości (4–)5–8(–10) cm, wąsko podługowate, równej wielkości. Łatki rozpostarte, długości 2–2,5 cm i szerokości 3–7 mm. Sześć pręcików o nitkowatych nitkach, osadzonych w pobliżu wierzchołka rurki okwiatu, krótszych od łatek. Pylniki niemal obrotne, długości 4–6 mm, pękające do wewnątrz, często mocno zakrzywione lub zwinięte po pęknięciu. Zalążnia podziemna, trójkomorowa, jajowata, z położonymi przegrodowo miodnikami. Szyjka słupka nitkowata, wydłużona, trójdzielna, o krótkich łatkach[4].
- Owoce
- Odwrotnie jajowate, trójkanciaste, dojrzewające pod ziemią torebki o długości 5–8 mm, pękające komorowo. Nasiona czarne, kanciaste, długości 3–4 mm[4].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Rozwój
- Kwitną na wiosnę (od marca do czerwca)[4]. Kwiaty zapylane przez owady, w tym pszczolinki, pseudosmukliki i motyle z gatunku Erebia epipsodea[9]. Po przekwitnięciu nadziemna część rośliny obumiera, a nasiona dojrzewają w ukrytych pod ziemią owocach. Sposób rozprzestrzeniania nasion z tak dojrzałych owoców nie został szczegółowo poznany. Według postawionych hipotez nasiona są uwalniane wraz z wietrzeniem gleby, wypychane na powierzchnię przez wzrost nowych pędów lub przenoszone przez mrówki lub inne owady[7].
- Siedlisko
- Równinne zbiorowiska zaroślowe, preria, pustynie bylicowe, otwarte lasy górskie, na glebach piaszczystych do skalistych, na wysokości od 800 do 2400 m n.p.m.[4]
- Interakcje z innymi gatunkami
- Są rośliną żywicielską dla wywołujących rdzę grzybów z gatunku Puccinia sporoboli, ciem z gatunku zmrocznik wędrowiec oraz dla mszyc z gatunku Abstrusomyzus leucocrini[9].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n = 22, 26, 28[4]. Gatunek wykazuje heteromorfizm chromosomalny i pyłkowy. Populacje z regionu Gór Skalistych, Utah oraz środkowej i wschodniej Nevady zrzucają pyłek w monadach i mają liczbę monoploidalną x = 14, podczas gdy populacje ze skrajnie zachodniej Nevady, Kalifornii i Oregonu zrzucają pyłek w tetradach i mają x = 13[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z plemienia Anthericeae w podrodzinie agawowych Agavoideae w obrębie rodziny szparagowatych Asparagaceae[10][2]. W systemie Kubitzkiego zaliczany do rodziny Anthericaceae[6].
- Typ nomeklatoryczny
- Holotyp gatunku znajduje się w zielniku Gray'a (Gray Herbarium) na Uniwersytecie Harvarda[11].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Tubylczy Amerykanie spożywali korzenie roślin z tego gatunku[4].
Pajutowie i Szoszoni stosowali okłady ze sproszkowanych korzeni na rany i obrzęki[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ a b Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-08-12]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l James L. Reveal, Frederick H. Utech: Leucocrinum montanum in Flora of North America Vol. 26. @efloras.org. [dostęp 2021-08-13].
- ↑ a b David Ratz: Mountain Star-lily. Montana Field Guide. Montana Natural Heritage Program. [dostęp 2021-08-13]. (ang.).
- ↑ a b Conran J.G.: Anthericaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 119. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ a b Star Lily. U.S. FOREST SERVICE. [dostęp 2021-08-13].
- ↑ Dale W. McNeal: Leucocrinum montanum. Jepson Flora Project (eds.) Jepson eFlora. [dostęp 2021-08-13].
- ↑ a b Genus: Leucocrinum. Global Biotic Interactions. [dostęp 2021-08-13].
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-08-12]. (ang.).
- ↑ Holotype of Leucocrinum montanum. JSTOR Global Plants.
- ↑ Leucocrinum montanum. Plants for a Future. [dostęp 2021-08-13].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
- EoL: 1003279
- Flora of North America: 220007545
- GBIF: 2770873
- identyfikator iNaturalist: 49647
- IPNI: 321823-2
- ITIS: 42957
- NCBI: 59050
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-280655
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:321823-2
- identyfikator Tropicos: 18400669
- USDA PLANTS: LEMO4
- CoL: 6PT92