Lewis Morgan – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Lewis_henry_morgan.jpg/200px-Lewis_henry_morgan.jpg)
Lewis Henry Morgan (ur. 21 listopada 1818 w Aurora w stanie Nowy Jork, zm. 17 grudnia 1881 w Rochester w stanie Nowy Jork) – amerykański antropolog kulturowy i historyk, jeden z przedstawicieli ewolucjonizmu w naukach społecznych. W 1856 roku został członkiem American Association for the Advancement of Science, a w 1875 – National Academy of Sciences.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Morgan był badaczem historii i kultury Irokezów, których opisał w swej pierwszej pracy The League of the Ho-dé-no-sau-nee or Iroquois. W 1847 roku największy irokeski szczep Seneca przyjął go w poczet członków plemienia i nadał imię Ta-ya-da-wah-kugh. W roku 1877 wydał swoją najgłośniejszą książkę Społeczeństwo pierwotne, w której zawarł swoją teorię na temat ewolucji społeczeństw od okresu dzikości do rozwoju cywilizacji (na podstawie obserwacji życia Indian amerykańskich). Wyodrębnił trzy etapy rozwoju ludzkości:
- Dzikość
- Niższy: Zbieranie owoców, orzechów
- Średni: Narzędzia łowieckie i rybackie, wynalezienie ognia,
- Wyższy: Łuk i strzała
- Barbarzyństwo
- Niższy: Wyroby z gliny
- Średni: Udomowienie zwierząt i roślin. Budowle z cegły i kamienia.
- Wyższy: Narzędzia żelazne
- Cywilizacja
- Alfabet
Morgan analizował również rozwój rodziny i zbiorowości związanych pokrewieństwem. Według niego rodzina przeszła przez pewne stadia rozwoju:
- Promiskuizm – brak norm regulujących seksualność – wszelkie zachowania są praktykowane i dozwolone.
- Rodzina kazirodcza – małżeństwa grupowe w obrębie tej samej generacji (małżeństwo między braćmi i siostrami),
- Rodzina punalna – rodzaj małżeństwa grupowego między rodzeństwem, swoboda seksualna,
- Rodzina symbiasmiczna lub parzysta – nietrwałe małżeństwo monogamiczne,
- Rodzina patriarchalna, oparta na małżeństwie w którym władzę zwierzchnią sprawował mąż nad wieloma żonami,
- Rodzina monogamiczna, oparta na jednożeństwie i zrównaniu pozycji kobiet, stopniowo przechodząca do współczesnej rodziny nuklearnej.
Znaczenie i krytyka
[edytuj | edytuj kod]Dorobek Lewisa Henry’ego Morgana jest bardzo bogaty i różnorodny. Jego poglądy na temat ewolucji społeczeństw miały duży oddźwięk w kręgach etnologów, archeologów i socjologów. Zwraca się też uwagę, że był jednym z pierwszych naukowców w systematyczny sposób badających pokrewieństwo.
Tezy Morgana spotkały się jednak również z ostrą krytyką następnych pokoleń naukowców. Życie seksualne dzikich Bronisława Malinowskiego jest skierowane częściowo przeciwko poglądom ewolucjonistów na temat pokrewieństwa i seksualności tubylców[1]. Malinowski zwraca uwagę, że takie pojęcia jak „pierwotny promiskuityzm”, „zbiorowe małżeństwo” czy „rodzina konsangwinistyczna” są bardzo niejasne, a tezy na ich temat opierały się na wyrwanych z kontekstu faktach i ich błędnej interpretacji. Jasny ogląd kwestii pokrewieństwa miały Morganowi dodatkowo utrudniać brak warsztatu naukowego i purytańskie wychowanie, niepozwalające na nieuprzedzone podejście do problemu seksualności. Jak twierdzi Malinowski, w dłuższej perspektywie czasowej jego teoria i oparte na niej pojęcia stały się przeszkodą dla dalszego rozwoju antropologii.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- The League of the Ho-dé-no-sau-nee or Iroquois (1851)
- The American Beaver and his Works (1868)
- Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family (1871)
- Ancient Society, or Researches in the Lines of Human Progress from Savagery, through Barbarism, to Civilization (Nowy Jork, 1877).
- Houses and House-life of the American Aborigines (1881).
Polskie przekłady
[edytuj | edytuj kod]- Społeczeństwo pierwotne, czyli badanie kolei ludzkiego postępu od dzikości przez barbarzyństwo do cywilizacji. Warszawa: 1887, oryginał 1877. , przekł. Aleksandra Bąkowska; objaśnienia i uzupełnienia Marksa-Engelsa Ludwik Krzywicki; Red. „Prawdy”
- Liga Ho-de'-no-sau-nee, czyli Irokezów, 2011, oryginał 1851, wstęp, przekł. i red.nauk. Bartosz Hlebowicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Bronisław Malinowski; Dzieła, t. 2; PWN, Warszawa 1980, s. 130–131.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dorota Ławecka: Wstęp do archeologii. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.
- ISNI: 000000012123084X
- VIAF: 19740087
- LCCN: n50006099
- GND: 118584030
- NDL: 00450513
- BnF: 12282365b
- SUDOC: 031648045
- SBN: TO0V085453
- NLA: 36413878
- NKC: jn20040301023
- BNE: XX1040651
- NTA: 068914814
- BIBSYS: 90158319
- CiNii: DA01003059
- Open Library: OL177855A
- PLWABN: 9810583003705606, 9810629513305606
- NUKAT: n94001325
- J9U: 987007265527305171
- PTBNP: 99101
- CANTIC: a10127112
- LNB: 000159669
- CONOR: 33693539
- ΕΒΕ: 124341
- BLBNB: 000300820
- KRNLK: KAC2018O7716
- LIH: LNB:V*21990;=BH