Lisa Randall – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Lisa_Randall-4Nov2006.jpg/220px-Lisa_Randall-4Nov2006.jpg)
Lisa Randall (ur. 18 czerwca 1962 w Queens, w Nowym Jorku) – amerykańska fizyczka teoretyczna, popularyzatorka nauki, autorka książek popularnonaukowych, która prezentuje bieżące osiągnięcia z zakresu fizyki cząstek elementarnych i kosmologii. Jest profesorką na Uniwersytecie Harvarda. Laureatka Nagrody Sakurai przyznawanej przez Amerykańskie Towarzystwo Fizyczne (APS) teoretykom cząstek elementarnych (2019)[1].
Życie i kariera naukowa
[edytuj | edytuj kod]Już w dzieciństwie wykazywała nieprzeciętne zdolności do matematyki. Ukończyła Stuyvesant High School, gdzie była w tej samej klasie co Brian Green. Zajęła pierwsze miejsce w prestiżowym konkursie naukowym dla młodzieży licealnej, Westinghouse Science Talent Search. Studiowała i obroniła doktorat (w 1987) na Uniwersytecie Harvarda[2].
Pracowała w MIT i na Uniwersytecie w Princeton. W 2001 wróciła na Uniwersytet Harvarda. Jest pierwszą kobietą, która otrzymała stały etat wykładowcy (tzw. tenure) na wydziale fizyki w Princeton i pierwszą teoretyczną fizyczką, które otrzymała tenure na Harwardzie. Z uwagi na uzdolnienia matematyczne bywa porównywana do Emmy Noether[2]. Zajmuje się kosmologią, fizyką cząstek elementarnych, supersymetrią, teorią strun i ciemną materią. Należy do najczęściej cytowanych i najbardziej wpływowych fizyków teoretyków[3][4].
Rozgłos przyniosła jej praca nad dodatkowymi wymiarami. Razem ze współpracownikiem Ramanem Sundrumem stworzyła model[2], według którego świat, w którym żyjemy, jest czterowymiarową czasoprzestrzenią, tzw. braną, zanurzoną w pięciowymiarowej wygiętej czasoprzestrzeni zwanej antydesitterowską, której piąty wymiar jest ukryty. W pięciowymiarowej wygiętej czasoprzestrzeni grawitacja, masy i energie cząstek elementarnych są różne w różnych jej miejscach[2].
Została członkinią National Academy of Sciences, American Philosophical Society i American Academy of Arts and Sciences. Otrzymała wiele nagród i honorowych stopni naukowych. W 2007 znalazła się na liście „100 najbardziej wpływowych osób” ogłoszonej przez magazyn Time. Magazyn Esquire zaliczył ją do „75 najbardziej wpływowych osób XXI wieku”. Dwie jej książki Warped Passages (2005) i Knocking on Heaven’s Door (2011) trafiły na listę bestsellerów New York Timesa i zostały zaliczone do 100 wybitnych książek. Na listę bestsellerów trafiła także inna jej książka: Dark Matter and Dinosaurs (2015). W 2012 wydała też e-book Higgs Discovery: The Power of Empty Space, w której opowiada o najnowszych osiągnięciach w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych[5].
Inne zainteresowania
[edytuj | edytuj kod]W 2009 napisała libretto do opery Hypermusic Prologue: A Projective Opera in Seven Planes, której premiera miała miejsce w Centrum Pompidou w Paryżu. Operę skomponował Hèctor Parra, zainspirowany jej książką. Była kuratorką wystawy Measure for Measure w Gallery 825 w Los Angeles, w Guggenheim Gallery w Chapman University i w Carpenter Center na Uniwersytecie w Harwardzie[3].
Publikacje popularnonaukowe
[edytuj | edytuj kod]- 2005, Warped Passages,
- 2016: Ukryte wymiary Wszechświata, przekład Ewa L. Łokas, Bogumił Bieniok, Prószyński i S-ka, Warszawa, ISBN 978-83-7648-684-0.
- 2011, Knocking on Heaven’s Door,
- 2013: Pukając do nieba bram. Jak fizyka pomaga zrozumieć Wszechświat, przekład Ewa L. Łokas, Bogumił Bieniok, Prószyński i S-ka, Warszawa, ISBN 978-83-7839-408-2.
- 2012, Higgs Discovery: The Power of Empty Space,
- 2015, Dark Matter and Dinosaurs,
- 2016: Ciemna materia i dinozaury, przeł. Bogumił Bieniok, Ewa L. Łokas, Prószyński i S-ka, Warszawa, ISBN 978-83-8097-007-6.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑
J. J. Sakurai Prize for Theoretical Particle Physics, aps.org [dostęp 2022-01-05].
- ↑ a b c d FIZYKA W WYGIĘTEJ GEOMETRII CZASOPRZESTRZENI [online], salon24.pl [dostęp 2020-12-20] (pol.).
- ↑ a b Lisa Randall [online], www.aps.org [dostęp 2020-12-21] (ang.).
- ↑ Prószyński i S-ka [online], www.proszynski.pl [dostęp 2020-12-21] .
- ↑ About Lisa Randall – profil na amazon.com [online], www.amazon.com [dostęp 2020-12-21] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 0000000078145999
- ORCID: 0000-0002-2584-7588
- VIAF: 28228649
- LCCN: n2005086033
- GND: 132365588
- NDL: 01092380
- BnF: 16175967k
- SUDOC: 157769399
- SBN: UBOV056546
- NKC: xx0042279
- BNE: XX5038398
- NTA: 297806521
- BIBSYS: 5077423
- CiNii: DA15423507
- Open Library: OL6098942A
- PLWABN: 9810648536905606
- NUKAT: n2011075568
- J9U: 987007462023405171
- CANTIC: a10837061
- KRNLK: KAC200802984