Marcin Badeni – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() herbu Bończa | |
Rodzina | |
---|---|
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Ojciec | Sebastian Badeni |
Matka | Marianna Lisowska |
Żona | Marianna Wawrzecka |
Dzieci | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/4_Bejsce_1.jpg/240px-4_Bejsce_1.jpg)
Marcin Badeni herbu Bończa (ur. 1751[1], zm. 12 listopada[2] 1824) – członek Rady Generalnej Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego w 1812 roku[3], polski mąż stanu okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, działacz gospodarczy, szambelan Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z rodziny szlacheckiej Badenich, był synem Sebastiana, sędziego, i Marianny Lisowskiej[4]. Żoną Marcina była Marianna Wawrzecka (1762-1824) siostra generała Tomasza Wawrzeckiego. Jego synem był Sebastian Badeni. Był dyrektorem III kancelarii przybocznej króla, wybrany komisarzem Komisji Policji Obojga Narodów w 1791 roku[5], członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej[6]. Członek Komisji Dyrekcji Biletów Kasowych Księstwa Warszawskiego w latach 1810–1813[7]. Radca Rady Stanu Księstwa Warszawskiego w 1811 roku[8], dyrektor generalny Dyrekcji Dóbr i Lasów Narodowych w 1811 roku[9]. W 1812 roku jako członek Towarzystwa Królewskiego Gospodarczo-Rolniczego przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego[10].
Senator-wojewoda Królestwa Kongresowego w 1815 roku, senator-wojewoda Królestwa Kongresowego w 1819 roku[11]. Minister sprawiedliwości (1820), dyrektor kancelarii Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do grona osób, z którymi utrzymywał bliskie kontakty, należeli: Franciszek Karpiński, Kajetan Koźmian, Julian Ursyn Niemcewicz i Stanisław Staszic.
Jego nazwisko stało się synonimem ogłady towarzyskiej, gdyż znany był z poczucia humoru i umiejętności taktownego zachowania. Trafnie też ocenił Dekret grudniowy znoszący chłopską niewolę:[12]
takowe nadanie wolności bez własności ściągało wprawdzie kajdany, lecz zarazem i buty
W podobny sposób opisał swobody, jakie zapewniać miała Konstytucja Królestwa Polskiego:[13]
Konstytucja była na stole, ale bat pod stołem. Teraz bat jest na stole, konstytucja pod stołem.
Swoją działalnością w rodzinnych dobrach stał się symbolem gospodarności. Znane jest przysłowie: „Kto ma Bejsce, Podolany, może siadać między pany. Kto ma Bejsce, ma dobre miejsce”.
W kaplicy w Bejscach[14] znajduje się urna z jego sercem.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Świętego Stanisława (1790)[15].
- Order Orła Białego (1818)[16].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Polski Słownik Biograficzny daje „połowę XVIII w.”.
- ↑ Marcin Badeni h. Bończa [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ "Gazeta Warszawska", 30 VI 1812 r., nr 52, s. 913.
- ↑ Drzewo genealogiczne.
- ↑ Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 289.
- ↑ Adam Skałkowski, Towarzystwo przyjaciół Konstytucji 3 maja, Kórnik, 1930, s. 67.
- ↑ Wojciech Morawski, Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa 1998, s. 27.
- ↑ Kalendarzyk Polityczny Chronologiczny i Historyczny na rok pański 1811 z Magistraturami Kraiowemi, Warszawa 1811, s. 86.
- ↑ Kalendarzyk Polityczny Chronologiczny i Historyczny na rok pański 1811 z Magistraturami Kraiowemi, Warszawa 1811, s. 149.
- ↑ Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego. 1812, nr 20, s. 185.
- ↑ Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 587.
- ↑ Kazimierz Deczyński, Pamiętnik chłopa-nauczyciela. Warszawa 1949, s. VI.
- ↑ Marian Kukiel, Dzieje Polski porozbiorowe: 1795-1921, Londyn 1963, s. 174.
- ↑ Bejsce.
- ↑ Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 200.
- ↑ Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 285.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Maksymiljan Meloch, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 207–208.
- Wielka Ilustrowana Encyklopedja Powszechna, Gutenberg, Kraków, reprint: Warszawa, 1994, t. II ISBN 83-86381-02-7.
- M. Mycielski, Marcin Badeni [1751-1824]: kariera kontuszowego ministra. Warszawa: Wyd. Krupski i S-ka, 1994. ISBN 83-86117-05-2.