Orliczkowate – Wikipedia, wolna encyklopedia
Pteris multifida | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Klasa | |
Podklasa | |
Rząd | |
Rodzina | orliczkowate |
Nazwa systematyczna | |
Pteridaceae E.D.M.Kirchn. Schul-Bot.: 109. 1831[2] |
Orliczkowate (Pteridaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 5 podrodzin z 53 rodzajami i ponad 1,2 tysiącem gatunków[2]. Są to paprocie naziemne i epifityczne, spotykane na całym świecie, ale najbardziej zróżnicowane w tropikach i na obszarach suchych[3]. Liczne gatunki z rodzajów orliczka Pteris i adiantum Adiantum uprawiane są jako rośliny ozdobne w szklarniach lub doniczkach, a z rodzaju różdżyca Ceratopteris jako rośliny akwariowe[4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Hemionitis_arifolia_kz1.jpg/220px-Hemionitis_arifolia_kz1.jpg)
Kłącze krótkie lub długie, pełzające, podnoszące się do wyprostowanego, pokryte łuskami rzadziej samymi włoskami. Liście niezróżnicowane (monomorficzne), czasem ze zmodyfikowaną częścią blaszki (hemidimorficzne) lub rzadziej dwojakiego rodzaju (dimorficzne). Blaszka liściowa pojedyncza, pierzasto lub dłoniasto złożona. Użyłkowanie liścia zróżnicowane – żyłki są otwarte, rozwidlają się, w różny sposób są połączone, czasem tworzą siatkę żyłek. Kupki zarodni bez właściwych zawijek, często osłonięte przez podwinięty brzeg listków lub zarodnie ułożone są wzdłuż żyłek[3].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Vittaria_lineata_%2819978847795%29.jpg/220px-Vittaria_lineata_%2819978847795%29.jpg)
W systemie Smitha i in. (2006) rodzina w rzędzie paprotkowców (Polypodiales)[3]. Tę samą pozycję ma w systemie PPG I (2016), przy czym odrębność tych paproci od pozostałych paprotkowców podkreślono zaliczając je do monotypowego podrzędu Pteridineae J.Prado & Schuettp., 2016[2], co utrzymane zostało w systemie Nitta i in. z roku 2022[5].
- Pozycja filogenetyczna rodziny w rzędzie paprotkowców[5]
paprotkowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny[2]
podrodzina Parkerioideae Burnett, Outlines Bot.: 324. 1835
- Acrostichum L., Sp. Pl. 2: 1067. 1753
- Ceratopteris Brongn., Bull. Sci. Soc. Philom. Paris 1821: 186. 1822 – różdżyca
podrodzina Cryptogrammoideae S.Lindsay, Edinburgh. J. Bot. 66(2): 358. 2009
- Coniogramme Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 167. 1852
- Cryptogramma R.Br., Narr. Journey Polar Sea: 767. 1823 – zmienka
- Llavea Lag., Gen. Sp. Pl.: 33. 1816
podrodzina Pteridoideae Link, Fil. Spec.: 48. 1841
- Actiniopteris Link, Fil. Spec.: 79. 1841
- Anogramma Link, Fil. Spec.: 137. 1841
- Austrogramme E.Fourn., Ann. Sci. Nat. Bot., ser. 5, 18: 278. 1873
- Cerosora Domin, Acta Bot. Bohem. 8: 3. 1929
- Cosentinia Tod., Giorn. Sci. Nat. Econ. Palermo 1: 219. 1866
- Jamesonia Hook. & Grev., Pl. Voy. Russes Monde 2: t.178. 1830
- Onychium Kaulf., Berlin. Jahrb. Pharm. Verbundenen Wiss. 21: 45. 1820
- Pityrogramma Link, Handbuch 3: 19–20. 1833
- Pteris L., Sp. Pl. 2: 1073. 1753 – orliczka
- Pterozonium Fee, Mem. Soc. Hist. Nat. Strasbourg 4(1): 202. 1850
- Syngramma J.Sm., London J. Bot. 4: 168–169. 1845
- Taenitis Willd. ex Schkuhr, Kl. Linn. Pfl.-Syst. 1: 20. 1804
- Tryonia Schuettp., J.Prado & A.T.Cochran, Phyto-Keys 35: 35–37. 2014
Podrodzina Vittarioideae Link, Fil. Spec.: 116. 1841
- Adiantum L., Sp. Pl. 2: 1094. 1753 – adiantum, niekropień, złotowłos
- Ananthacorus Underw. & Maxon, Contr. U.S. Natl. Herb. 10: 487. 1908
- Antrophyopsis (Benedict) Schuettp., Taxon 65(4): 717. 2016
- Antrophyum Kaulf., Enum. Filic.: 197, 282. 1824
- Haplopteris C.Presl, Tent. Pterid.: 141. 1836
- Hecistopteris J.Sm., London J. Bot. 1: 193. 1842
- Polytaenium Desv., Mem. Soc. Linn. Paris 6: 174, 218. 1827
- Radiovittaria (Benedict) E.H.Crane, Syst. Bot. 22: 514–515. 1997 (1998)
- Rheopteris Alston, Nova Guinea, n.s. 7: 2. 1956
- Scoliosorus T.Moore, Index Fil. xxix. 1857
- Vaginularia Fee, Mem. Foug., 3. Hist. Vittar.: 30–31. 1852
- Vittaria Sm., Mem. Acad. Roy. Sci. (Turin) 5: 413, t.9, f.5. 1793
podrodzina Cheilanthoideae Horvat, Acta Bot. Inst. Bot. Univ. Zagreb. 2: 114. 1927
- Adiantopsis Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 145. 1852
- Aleuritopteris Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 153–154. 1852
- Allosorus Bernh., Neues J. Bot. 1(2): 36. 1805
- Argyrochosma (J.Sm.) Windham, Amer. Fern J. 77 (2): 38. 1987
- Aspidotis (Nutt. ex Hook.) Copel., Ann. Cryptog. Phytopathol. 5 [Gen. Fil.]: 68. 1947
- Astrolepis D.M.Benham & Windham, Amer. Fern J. 82(2): 55. 1992
- Bommeria E.Fourn., Dict. Bot. 1: 448. 1876 (1877)
- Calciphilopteris Yesilyurt & H.Schneid., Phytotaxa 7: 52. 2010
- Cheilanthes Sw., Syn. Fil. 5, 126. 1806 – rozwartka
- Cheiloplecton Fee, Mem. Foug., 7. Ic. Esp. Nouv.: 33, 135, t.20. 1857
- Doryopteris J.Sm. emend. J.C.Yesilyurt, J. Bot. (Hooker) 3: 404. 1841 – doriopteris[6]
- Gaga Pryer, F.W.Li & Windham, Syst. Bot. 37(4): 855. 2012
- Hemionitis L., Sp. Pl. 2: 1077 1753 – hemionitis[6], nagółka[7]
- Lytoneuron (Klotzsch) Yesilyurt, Phytotaxa 221(2): 116. 2015
- Mildella Trevis., Reach Ist. Lombardo Sci., Rendiconti 9: 810. 1877
- Myriopteris Fee emend. Grusz & Windham, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 148
- Notholaena R.Br., Prodr.: 145. 1810
- Ormopteris J.Sm. ex J.Sm., Hist. Fil.: 281. 1875
- Paragymnopteris K.H.Shing, Indian Fern J. 10: 227. 1993
- Parahemionitis Panigrahi, Amer. Fern J. 83(3): 90, f.1. 1993
- Pellaea Link, Fil. Spec.: 59. 1841 – ciemnotka[7][6]
- Pentagramma Yatsk., Windham & E.Wollenw., Amer. Fern J. 80(1): 13. 1990
- Trachypteris Andre ex Christ, Neue Denkschr. Allg. Schweiz. Ges. Gesamten Naturwiss. 36: 150. 1899
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ a b c d e The Pteridophyte Phylogeny Group , A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229 .
- ↑ a b c Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006. (ang.).
- ↑ Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 102-103, 118. ISBN 83-09-01604-2.
- ↑ a b Nitta J.H. i inni, An open and continuously updated fern tree of life, „Frontiers in Plant Science”, 13, 2022, DOI: 10.3389/fpls.2022.909768 [dostęp 2023-08-06] .
- ↑ a b c Mieczysław Czekalski , Rośliny ozdobne do dekoracji wnętrz, Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, 1996, s. 12, ISBN 83-7160-011-9 .
- ↑ a b Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 103, 110.