Planowane postarzanie produktu – Wikipedia, wolna encyklopedia
Planowane postarzanie produktu, także planowane ograniczenie trwałości produktu, zaplanowana żywotność produktu (ang. planned obsolescence) – strategia producenta, mająca na celu takie projektowanie towarów, aby miały one ograniczony czas użytecznego życia, po tym zaś okresie stawały się niesprawne, a często nieopłacalne w naprawie.
Planowe postarzanie produktu ma wymusić na konsumencie ponowne kupienie produktu i tym samym przyniesienie zysku producentowi. Co do zasady przedsiębiorstwa produkcyjne nie przyznają się do tej praktyki, a niekiedy otwarcie ją negują.
Planowane postarzanie i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Praktyka ta szkodzi środowisku naturalnemu:
- Do produkcji nowych wyrobów są potrzebne nowe zasoby i energia, co nie sprzyja ekologii.
- Przestarzałe produkty są kierowane na składowisko odpadów zwiększając zanieczyszczenie środowiska.
- W przypadku recyklingu znów potrzebna energia i nowe materiały.
W ten sposób planowane ograniczenie trwałości produktów sprzyja marnotrawstwu zasobów naturalnych i degradacji środowiska naturalnego jako całości.
Przykłady
[edytuj | edytuj kod]W 1924 przedsiębiorstwa Osram, Philips i General Electric rozpoczęły proces planowanego postarzania żarówek. Utworzyły tzw. kartel Phoebusa będący oficjalnie szwajcarską firmą Phoebus S.A. Compagnie Industrielle pour le Développement de l’Éclairage, kontrolujący ich produkcję i sprzedaż. Jego celem było obniżenie ich jakości, tak aby każda z nich pracowała maksymalnie 1000 godzin (zamiast około 2000)[1]. Działania te zakłócił początek II wojny światowej[2].
Tygodnik „The Economist” jako przykład takiego postępowania producentów podaje nylonowe pończochy[3]. Nieuniknione „puszczanie oczek” powodowało, że kobiety kupowały nowe pończochy, a to przez lata powstrzymywało szukanie włókna, które by nie miało tej cechy.
Badania przeprowadzone w 2013 w Niemczech na zlecenie partii Związek 90/Zieloni wykazały, że uszkodzenia wynikłe z zaplanowanego starzenia się sprzętu AGD i elektroniki wynoszą w tym kraju kilka miliardów euro rocznie[4].
Współczesnym widocznym przykładem są liczniki w drukarkach atramentowych. Nawet w pełni sprawna drukarka przestaje w pewnym momencie drukować, co wynika z ustawień producenta[5]. Dlatego zwiększa się zainteresowanie ruchem „open hardware” (analogicznego do ruchu oprogramowania otwartoźródłowego – open source) i są m.in. projekty drukarek atramentowych[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Bosch_MaxoMixx_planned_obsolence.jpg/220px-Bosch_MaxoMixx_planned_obsolence.jpg)
Innym przykładem może być świat rozrywki wideo – np. konsola Playstation 4 nie umożliwia oficjalnie grania w legalnie posiadane płyty z grami na Playstation 2, chociaż ma takie funkcje wbudowane w systemie i programistom udało się je odblokować[7].
Bosch mimo deklarowanej na stronach internetowych 10-letniej dostępności części zamiennych[8][9], umieszcza w popularnych mikserach MaxoMixx łatwo łamiący się plastikowy zatrzask, odmawiając użytkownikom późniejszej jego sprzedaży i proponując wymianę całego napędu jako pojedynczej części, co jest niemal równoważne z zakupem nowego urządzenia[10].
Działania i ustawy przeciwko
[edytuj | edytuj kod]Politycy i działacze w stanie Waszyngton rozważają wprowadzenie zakazu sprzedaży sprzętu elektronicznego z trudno wymienialnymi akumulatorami. W Substitute House Bill 2279 pomysłodawcy zauważają, że „producenci, utrudniając możliwość napraw i serwisowania sprzętu elektronicznego, działają na niekorzyść konsumenta. Wobec czego zamierzeniem ustawodawcy jest rozszerzenie dostępu do informacji oraz narzędzi niezbędnych do naprawy elektroniki użytkowej”. Jeden z wnioskodawców stwierdził (dla portalu Motherboard), że Apple przykleja baterię do obudowy w iPhone, tylko po to by zapobiec próbom napraw tych smartfonów[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Centennial Light – żarówka, która ciągle świeci od 1890 roku
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Hehkulampussa ja ledissä sama ongelma: lämpö, Suomen Kuvalehti 13.10.2011, an interview of research scientist, D.Sc. Eino Tetri, Leader of the Light Sources and Energy Group in Aalto University.
- ↑ They will know who they’re dealing with Anton Philips, 2004.
- ↑ Planned obsolescence | The Economist [online], www.economist.com [dostęp 2017-11-26] (ang.).
- ↑ Zabójcze dla portfela i ekologii. Producenci umyślnie planują usterki sprzętu [online], Onet.pl, 21 marca 2013 [zarchiwizowane z adresu 2013-05-18] .
- ↑ http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-864d0ca0-19ca-4da5-9f34-300f49f507ab/c/HW_6_2015.142-151.pdf
- ↑ DIY Open Source Inkjet Printer | Make [online], makezine.com [dostęp 2018-01-24] (ang.).
- ↑ PlayStation 4 zhakowane. Odblokowano kompatybilność z PlayStation 2 – Bankier.pl [online], www.bankier.pl [dostęp 2018-01-26] (pol.).
- ↑ Bosch spare parts, spare parts service, power tools [online], Tools for Home & Garden [dostęp 2020-02-26] (ang.).
- ↑ Znajdź części zamienne online | BOSCH [online], www.bosch-home.pl [dostęp 2020-02-26] (pol.).
- ↑ Service Assistant e-number [online], www.bosch-home.com [dostęp 2020-02-26] .
- ↑ Być może już niedługo będzie obowiązywał zakaz sprzedaży elektroniki z trudno wymienialnymi bateriami – Komentarze – PC Format [online], www.pcformat.pl [dostęp 2018-01-31] (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zaplanowana nieprzydatność produktu. interia360.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-27)].
- Wiemy, dlaczego sprzęt psuje się chwilę po gwarancji
- Planowane postarzanie produktu przez producentów to nie mit