Richard Sorge – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Bundesarchiv_Bild_183-Z0519-022%2C_Richard_Sorge_und_Erich_Correns.jpg/240px-Bundesarchiv_Bild_183-Z0519-022%2C_Richard_Sorge_und_Erich_Correns.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Stamps_of_Germany_%28DDR%29_1976%2C_MiNr_Block_044.jpg/240px-Stamps_of_Germany_%28DDR%29_1976%2C_MiNr_Block_044.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Dr_Richard_Sorge_spy.jpg/240px-Dr_Richard_Sorge_spy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Richard_Sorge%27s_Grave_01.jpg/240px-Richard_Sorge%27s_Grave_01.jpg)
Richard Sorge ps. Ramsay (ur. 4 października 1895 w Sabunczi, zm. 7 listopada 1944 w Toshimie) – niemiecki dziennikarz, doktor nauk politycznych, członek KPD i WKP(b) oraz agent prowadzący działalność szpiegowską na rzecz Związku Radzieckiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Sabunczi pod Baku w Cesarstwie Rosyjskim. Był jednym z dziewięciorga dzieci Wilhelma Sorge – inżyniera górniczego pracującego przy budowie szybów naftowych[1] – i jego żony Niny z domu Kobielew, narodowości rosyjskiej. Rodzina wróciła do Niemiec, gdy Sorge miał cztery lata[1]. Stryjeczny dziadek Richarda Sorge, Friedrich Sorge, był sekretarzem Karola Marksa[2]. Podczas I wojny światowej jako ochotnik w 1914 wstąpił do armii niemieckiej. W 1916, podczas działań bojowych na froncie zachodnim zranił go szrapnel, łamiąc obie nogi i powodując że został kaleką do końca życia. Po awansowaniu do stopnia kaprala i odznaczeniu Krzyżem Żelaznym został zwolniony z wojska z powodu złego stanu zdrowia[2]. W trakcie leczenia studiował dzieła Marksa i Engelsa. Od 1916 był członkiem Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Resztę czasu wojny poświęcił na studia ekonomii i nauk politycznych w Berlinie, Kilonii i Hamburgu. W Kilonii został w Instytucie Gospodarki Światowej asystentem socjologa prof. Kurta Gerlacha.
W 1919, wraz z częścią członków USPD wstąpił do Komunistycznej Partii Niemiec[2]. Ten krok był konsekwencją jego pobytu na froncie, gdzie jak wielu innych żołnierzy doszedł do przekonania, że wojna nie ma sensu[3]. W 1920 w Hamburgu uzyskał doktorat z nauk politycznych, przedstawiając pracę Die Reichstarife des Zentralverbandes deutscher Konsumvereine. Za aktywne przeciwstawianie się puczowi Kappa w marcu 1920 został usunięty z asystentury, kilka miesięcy pracował jako górnik. Osiedlił się w Solingen, w 1921 poślubił Christianę Gerlach (byłą żonę Kurta Gerlacha), zatrudnił w redakcji „Bergische Arbeiterstimme” i ponownie został asystentem prof. Gerlacha, aż do jego śmierci w 1922. W tym samym roku przeniósł się do Frankfurtu, gdzie kontynuował pracę jako dziennikarz. Na nielegalnym zjeździe KPD we Frankfurcie (7–10 kwietnia 1924) nawiązał kontakt z wysokimi funkcjonariuszami Kominternu i został zwerbowany jako agent wywiadu. W 1924 wyjechał do Moskwy, przyjął obywatelstwo radzieckie i pracował w kontrolowanym przez OGPU Wydziale Łączności Międzynarodowej (OMS) Kominternu[3]. Wówczas był wysłany kilkakrotnie z misjami szpiegowskimi do państw skandynawskich i Wielkiej Brytanii. Ponieważ z powierzonych zadań wywiązał się bez zarzutu, w listopadzie 1928 generał Jan Bierzin, szef wywiadu wojskowego Sztabu Generalnego zwerbował go do wywiadu wojskowego – GRU[4][3], którego agentem pozostał do końca życia.
W 1930 został wysłany do Szanghaju, gdzie pod przykrywką korespondenta „Frankfurter Zeitung” prowadził działalność szpiegowską dla GRU[4]. W tym czasie zwerbował Ruth Kuczyński ps.Sonia[4]. Pomimo że Kuczyński była mężatką, została jego kochanką[5]. Tam poznał japońskiego dziennikarza Hotsumiego Ozaki, pracującego dla gazety „Asahi Shimbun”, z którym później podjął współpracę szpiegowską. W styczniu 1932 opisywał chińsko-japońskie walki uliczne w Szanghaju. W grudniu tego roku został odwołany do Moskwy. Sorge został odznaczony i ożenił się (po uzyskaniu rozwodu) z Jekatieriną Maksimową, z którą współpracował w Chinach i z którą powrócił do Moskwy. W 1933 został wysłany do Berlina, aby odnowić kontakty z redakcją „Frankfurter Zeitung”. Umożliwiło to wysłanie go jako niemieckiego korespondenta do Japonii. 6 września 1933 przybył w tym charakterze do Jokohamy. Działając pod kryptonimem Ramsay[2], zbudował siatkę szpiegowską w Japonii pracującą na rzecz ZSRR. Jego agenci mieli kontakty z głównymi politykami, dzięki czemu uzyskiwał informacje o japońskiej polityce zagranicznej. Ponownie nawiązał kontakt z Hotsumim Ozaki, który był doradcą Fumimaro Konoe, premiera Japonii. Wykorzystywał to, m.in. kopiując tajne dokumenty dla Sorgego.
Oficjalnie Sorge wstąpił do NSDAP i pracował dla lokalnej ambasady i ambasadora Eugena Otta jako agent Abwehry. Umożliwiało mu to potwierdzanie uzyskiwanych informacji w drugim źródle. Jego kochanką została też żona ambasadora Otta, od której również pozyskiwał informacje[6]. Był uważany za gorliwego nazistę (na wydanym przez Sorgego przyjęciu pożegnalnym przed wyjazdem do Japonii był obecny Joseph Goebbels), jednak z powodu stresu popadł w alkoholizm[potrzebny przypis]. Sorge przekazał do centrali w Moskwie informacje o pakcie antykominternowskim i o pakcie trzech. Podał również dokładną datę rozpoczęcia ataku Niemiec na ZSRR, którą uzyskał dwa dni wcześniej od niemieckiego attaché wojskowego w Tokio. Moskwa podziękowała za raport, ale informacje w nim zawarte zostały zignorowane, a Józef Stalin nie podjął jakichkolwiek działań[2]. Jesienią 1941 przekazał informację, że Japonia po klęsce nad Chałchin-Goł nie ma zamiaru atakowania ZSRR od wschodu, od strony Syberii[2].
Japońska służba wywiadowcza (Tokkō) podejrzewała, iż w ambasadzie niemieckiej działa szpieg, dlatego m.in. Sorge był przez pewien czas pod obserwacją. Pierwszy został jednak aresztowany Hotsumi Ozaki, agent pracujący na rzecz Sorgego[2]. Aresztowanie nastąpiło 14 października 1941, natomiast sam Richard Sorge został ujęty 18 października 1941. Po ponad trzechletnim pobycie w japońskim więzieniu został on powieszony 7 listopada 1944[7]. Tokio trzykrotnie proponowało Moskwie wymianę Richarda Sorge na swoich agentów, trzykrotnie nastąpiła odmowa, z zaprzeczeniem jakichkolwiek jego związków z wywiadem sowieckim[potrzebny przypis]. W 1964 pośmiertnie przyznano mu tytuł Bohatera Związku Radzieckiego.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Żelazny II klasy
- Order Lenina
- Bohater Związku Radzieckiego (pośmiertnie)
Richard Sorge w kulturze
[edytuj | edytuj kod]- W 1961 we Francji, w koprodukcji z Niemcami, Włochami i Japonią, nakręcono film Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? (Kim pan jest, doktorze Sorge?), który był bardzo popularny w Związku Radzieckim.
- W drugiej połowie lat 70. w magazynie komiksowym Relax ukazały się fragmenty komiksu Wywiadowca XX wieku (rys. Jerzy Wróblewski, scen. Barbara Sokalówna i Jerzy Uśpieński), wydanego potem w formie albumowej przez KAW.
- W 2003 został nakręcony japoński film Spy Sorge (182 min)[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Wołoszański 1995 ↓, s. 114.
- ↑ a b c d e f g Crowdy 2010 ↓, s. 328.
- ↑ a b c Wołoszański 1995 ↓, s. 115.
- ↑ a b c Tarrant 1996 ↓, s. 174.
- ↑ Trahair 2011 ↓, s. 234.
- ↑ Wołoszański 1995 ↓, s. 117.
- ↑ Crowdy 2010 ↓, s. 329.
- ↑ Spy Sorge. imdb.com. [dostęp 2020-10-10].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Terry Crowdy: Historia szpiegostwa i agentury. Warszawa: 2010. ISBN 978-83-11-11697-9.
- V.E. Tarrant: Czerwona Orkiestra. Radziecka sieć szpiegowska w hitlerowskiej Europie. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 1996. ISBN 83-85852-19-0.
- Richard Trahair: Czarna księga szpiegów. Warszawa: 2011. ISBN 978-83-61232-12-4.
- Bogusław Wołoszański: Ten okrutny wiek. Warszawa: 1995. ISBN 83-904972-0-4.
- Miloš Mikeln, Stalin; Tytuł oryginału słoweńskiego: Staljin, življenjska pot samodrżca; Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1990, ISBN 83-11-07757-6.
- Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłum. Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, ISBN 83-11-08667-2.
- Richard Sorge na portalu hrono.ru
- Владимир Малеванный Незакрытое дело „Рамзая” „Независимая газета” (27.10.2000)
- Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? w bazie IMDb (ang.)
- Japoński film Spy Sorge o życiu Richarda Sorge. spy-sorge.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-02-07)]. jp
- Spy Sorge w bazie IMDb (ang.)
- Hans Hellmut Kirst, Ostatnią kartą gra śmierć, tytuł oryginału: Die letzte Karte spielt der Tod, tłum. Stanisław Marciniak; Agencja Praw Autorskich i Wydawnictwo Interart, wydanie I, Warszawa 1993, ISBN 83-7060-204-5.
- ISNI: 0000000081298697, 0000000402649997
- VIAF: 51715274
- LCCN: n81033660
- GND: 118615734
- NDL: 00475364
- BnF: 120833746
- SUDOC: 029147565
- NLA: 35996774
- NKC: jn20021101001, uk20201092770
- NTA: 07130214X
- BIBSYS: 90067199
- CiNii: DA04861794
- Open Library: OL5443999A
- PLWABN: 9810555229205606
- NUKAT: n97087222
- J9U: 987007285908905171
- LNB: 000159127
- CONOR: 86165603
- BNC: 000462467
- BLBNB: 000558062
- LIH: LNB:V*378747;=BW