Roman Ingarden – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Portret R. Ingardena, aut. Witkacego | |
Data i miejsce urodzenia | 5 lutego 1893 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 14 czerwca 1970 |
Zawód, zajęcie |
Roman Witold Ingarden (ur. 5 lutego 1893 w Krakowie[1], zm. 14 czerwca 1970 tamże) – polski filozof, profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1925–1944), po wojnie profesor toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1945–1946) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (1946–1950 i 1956–1963).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn inżyniera hydrologa Romana Kajetana Ingardena i Witosławy z domu Radwańskiej[2] (1854–1931)[3]. W 1911 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie[4][5]. Studiował filozofię i matematykę we Lwowie i Getyndze. Doktoryzował się u Edmunda Husserla w 1918. W odrodzonej Polsce był profesorem gimnazjów w Lublinie, Warszawie i Toruniu. Habilitację uzyskał w roku 1924, co pozwoliło mu zostać docentem, a od 1933 profesorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W czasie drugiej wojny światowej przebywał głównie we Lwowie, uczestniczył w tajnym nauczaniu i pracował nad swoim głównym dziełem, pt. Spór o istnienie świata.
Po zakończeniu okupacji niemieckiej wykładał na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, później na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
Również po przejściu na emeryturę nadal wiele publikował, brał udział w międzynarodowych kongresach, wygłaszał odczyty w Polsce i za granicą. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (od 1958)[6] oraz wielu zagranicznych towarzystw naukowych. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[7]. Opublikował łącznie 224 prace, pisał głównie po polsku i niemiecku. Wiele jego dzieł doczekało się tłumaczeń na języki obce. Dokonał kilku przekładów na język polski (m.in. Krytyki czystego rozumu Immanuela Kanta). Pozostawił bogatą spuściznę rękopiśmienną.
1 lipca 1919 ożenił się z lekarką Marią Adelą Józefą Pol (1889–1978). Mieli trzech synów: Romana Stanisława (1920-2011), Jerzego Kazimierza (1921–1949) i Janusza Stefana (1923-2005). Korespondował z Edytą Stein, późniejszą świętą.
Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera HB-wsch-gr. Ingardenów)[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Gr%C3%B3b_prof._Romana_Ingardena_.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Romana_Ingardena_.jpg)
Poglądy
[edytuj | edytuj kod]Głównym przedmiotem badań Ingardena były zagadnienia z epistemologii, ontologii i estetyki. Był także autorem kilku prac z zakresu aksjologii, antropologii filozoficznej i filozofii języka. Mistrzem i nauczycielem Ingardena był twórca fenomenologii – Edmund Husserl. Badania filozoficzne przeprowadzone przez Ingardena często krytycznie nawiązują do analiz Husserla. Jednak w odróżnieniu od swojego mistrza Ingarden na gruncie epistemologii argumentował za realizmem, a w ontologii, w celu rozstrzygnięcia sporu dotyczącego sposobu istnienia świata danego nam w percepcji, wyróżniał i analizował następujące sposoby istnienia: realny (przedmioty trwające w czasie, procesy, zdarzenia), idealny, intencjonalny i absolutny.
Główne dzieła
[edytuj | edytuj kod]Ingarden publikował po polsku i niemiecku, często zaczynając od tego drugiego języka. Część jego pism wydano pośmiertnie.
- 1921: Intuition und Intellekt bei Henri Bergson,
- 1963: Intuicja i intelekt u Henryka Bergsona,
- 1925: Essentiale Fragen,
- 1972: O pytaniach esencjalnych,
- 1931: Das literarische Kunstwerk,
- 1960: O dziele literackim,
- 1937: O poznawaniu dzieła literackiego,
- 1947: Szkice z filozofii literatury,
- 1957–1970: Studia z estetyki,
- 1957: t. I,
- 1958: t. II,
- 1970: t. III,
- 1970: Über die Verantwortung. Ihre ontischen Fundamente,
- 1972: O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych,
- 1971: U podstaw teorii poznania,
- 1972: Książeczka o człowieku,
- 1973: Utwór muzyczny i sprawa jego tożsamości,
- 1947–1974: Spór o istnienie świata,
- 1947: t. I, Ontologia egzystencjalna,
- 1948: t. II, Ontologia formalna,
- cz. 1, Forma i istota
- cz. 2, Świat i świadomość
- 1974: t. III, Über die kausale Struktur der realen Welt,
- 1981: O strukturze przyczynowej realnego świata.
Ingarden jest też autorem hasła o Edmundzie Husserlu w Encyklopedii PWN[8].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 1991 ustanowiono w Krakowie ulicę Romana Ingardena[9].
Uchwałą Sejmu RP VIII kadencji z 13 czerwca 2019 zdecydowano o ustanowieniu roku 2020 Rokiem Romana Ingardena[10]. Patronom roku 2020 poświęcono wydanie specjalne Kroniki Sejmowej[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ingarden Roman Witold, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 111–112. [dostęp 2021-07-21].
- ↑ a b Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2021-07-27] .
- ↑ Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 145 z 28 czerwca 1911.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1911. Lwów: 1911, s. 63.
- ↑ Członkowie PAN: Skorowidz
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 103, ISBN 978-83-233-4527-5 .
- ↑ Husserl Edmund, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ Zmiany nazw alei i ulic. kmk.krakow.pl. [dostęp 2019-12-22].
- ↑ M.P. z 2019 r. poz. 591.
- ↑ Kronika Sejmowa 10 (915) [online] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Roman Stanisław Ingarden, Roman Witold Ingarden, Wydawnictwo UMK, Toruń 2000.
- Krystyna Ostrowska: Ingarden Roman Witold. W: Słownik psychologów polskich. Elwira Kosnarewicz, Teresa Rzepa, Ryszard Stachowski (red.). Poznań: Instytut Psychologii UAM, 1992, s. 98–99.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Polskojęzyczne
Zofia Majewska, Ingarden Roman Witold, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].
- Centrum Badań Filozoficznych im. Romana Ingardena
- Bibliografia publikacji Romana Ingardena
- K. Skuriat: O odpowiedzialności – Filozofia moralna Romana Ingardena – strona z portalu kulturaswiecka.pl
- Biogram i bibliografia – Porta Polonica
- Anglojęzyczne
- Roman Ingarden's Ontology (ang.)
- Amie Thomasson , Roman Ingarden, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 20 lipca 2016, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-02] (ang.).
Ingarden, Roman Witold (1893–1970) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].
- ISNI: 0000000121037185
- VIAF: 108241126
- LCCN: n79148890
- GND: 118555588
- NDL: 00444238
- LIBRIS: 42gkqfzn3zhsx9d
- BnF: 12032881k
- SUDOC: 028506278
- SBN: CFIV078203
- NLA: 35221873
- NKC: jn20000720110
- BNE: XX884720
- NTA: 068461690
- BIBSYS: 90135032
- CiNii: DA00369984
- Open Library: OL249954A
- PLWABN: 9810598530105606
- NUKAT: n93081007
- J9U: 987007300457205171
- PTBNP: 87140
- CANTIC: a11245025
- LNB: 000048233
- NSK: 000009057
- ΕΒΕ: 158791
- BLBNB: 000243780
- LIH: LNB:db4;=Ba