Skalnicowate – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Bergenia orzęsiona | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | skalnicowate |
Nazwa systematyczna | |
Saxifragaceae Juss. Gen. Pl.: 308. 4 Aug 1789 | |
Zasięg | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Saxifraga_aizoides_LC0332.jpg/220px-Saxifraga_aizoides_LC0332.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Flower_April_2010-2.jpg/220px-Flower_April_2010-2.jpg)
Skalnicowate (Saxifragaceae) – rodzina roślin należąca do rzędu skalnicowców. Do rodziny tej należy 31–33 rodzajów i około 540 gatunków. Do rodzimej flory Polski należą rośliny z rodzajów skalnica (Saxifraga) i śledziennica (Chrysosplenium), uprawiane są gatunki reprezentujące rodzaje: bergenia (Bergenia), tawułka (Astilbe), żurawka (Heuchera).
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Byliny lub rzadko rośliny jednoroczne (skalnica i Cascadia)[3], osiągające czasem ponad 1 m wysokości, mające grube kłącza i okazałe liście (np. rodgersja i astilboides)[4]. Rośliny z kilku rodzajów wytwarzają bulwki. Pędy są nagie lub owłosione, czasem gruczołowato, włoski zwykle są wielokomórkowe (jednokomórkowe w przypadku tawułki i Saxifragopsis)[3].
- Liście
- Skrętoległe lub naprzeciwległe, często w przyziemnych różyczkach. Różnokształtne – pojedyncze lub dłoniasto, rzadko pierzasto, podzielone lub klapowane, czasem nawet podwójnie lub potrójnie pierzaste (tawułka)[4].
- Kwiaty
- Zawsze owadopylne, promieniste, obupłciowe (rzadko jednopłciowe, np. u tawułek), wyrastają pojedynczo na szczytach pędów lub w kątach liści lub zebrane są w kwiatostany groniaste, wiechowate i baldachogrona. Zwykle z 5 płatkami korony (czasem ich brak – np. śledziennica). Pręcików jest 10 w dwóch okółkach (jeden okółek czasem zredukowany). Słupek zwykle z dwóch owocolistków, w różnym stopniu zrośnięty z wgłębionym dnem kwiatowym (dlatego zalążnia bywa górna, półdolna lub dolna)[4].
- Owoce
- Torebki, rzadko mieszki, zawierające liczne drobne nasiona[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Klasyfikacja rodziny jest dość stabilna w różnych ujęciach ostatnich lat. Dawniej (np. system Cronquista z 1981 i systemy wcześniejsze) panował trend, zgodnie z którym zaliczano tu także rodzaje o charakterze pośrednim między skalnicowatymi i innymi rodzinami. Współcześnie rodzaje te zostały przeklasyfikowane. Rodzaj dziewięciornik (Parnassia) umieszczany jest w rzędzie dławiszowców (Celestrales) (według systemu Reveala w odrębnej rodzinie dziewięciornikowatych (Parnassiaceae), według APweb w ramach rodziny dławiszowatych (Celestraceae). Rodzaj hortensja (Hydrangea) klasyfikowany jest współcześnie w obrębie dereniowców (Cornales) w randze rodziny hortensjowate (Hydrangeaceae)[2].
- Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Skalnicowate tworzą grupę siostrzaną dla rodziny agrestowatych (Grossulariaceae), wraz z którą wchodzą w skład rzędu skalnicowców[2].
Powiązania filogenetyczne rodziny w obrębie rzędu skalnicowców:
skalnicowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Asimitellaria (Wakab.) R.A.Folk & Y.Okuyama
- Astilbe Buch.-Ham. ex G.Don – tawułka
- Astilboides (Hemsl.) Engl. – astilboides
- Bensoniella C.V.Morton
- Bergenia Moench – bergenia
- Bolandra A.Gray
- Boykinia Nutt. – bojkinia
- Brewerimitella (Engl.) R.A.Folk & Y.Okuyama
- Cascadia A.M.Johnson
- Chrysosplenium L. – śledziennica
- Conimitella Rydb.
- Darmera Voss – tarczownica
- Elmera Rydb.
- Hemieva Raf.
- Heuchera L. – żurawka
- ×Heucherella Wehrh. – żuraweczka
- Jepsonia Small
- Leptarrhena R.Br.
- Lithophragma (Nutt.) Torrey & A. Gray – litofragma
- Micranthes Haw.
- Mitella L. – mitella, utajma
- Mitellastra (Nutt. ex Torr. & A.Gray) Howell
- Mukdenia Koidz. – mukdenia
- Oresitrophe Bunge
- Ozomelis Raf.
- Pectiantia Raf.
- Peltoboykinia (Engl.) Hara – peltobojkinia
- Rodgersia A.Gray – rodgersja
- Saniculiphyllum C.Y.Wu & T.C.Ku
- Saxifraga L. – skalnica
- Saxifragodes D.M.Moore
- Saxifragopsis Small
- Spuriomitella (H.Boissieu) R.A.Folk & Y.Okuyama
- Suksdorfia A.Gray
- Sullivantia Torr. & A.Gray
- Tanakaea Franch. & Sav.
- Telesonix Raf.
- Tellima R.Br.
- Tetilla DC.
- Tiarella L. – tiarella
- Tolmiea Torrey & A. Gray – tolmiea
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ a b c Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ a b Elizabeth Fortson Wells, Patrick E. Elvander: Saxifragaceae. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-05-24].
- ↑ a b c d Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 148-149. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ Saxifragaceae Juss.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2023-01-22].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Saxifragaceae Juss. [w:] Watson L. & M.J. Dallwitz. 1992. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval na http://delta-intkey.com (ang.)
- EoL: 4396
- Flora of China: 10800
- Flora of North America: 10800
- GBIF: 2402
- identyfikator iNaturalist: 48386
- IPNI: 30001425-2
- ITIS: 24187
- NCBI: 3792
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30001425-2
- Tela Botanica: 100981
- identyfikator Tropicos: 42000175
- identyfikator taksonu Fossilworks: 54632
- CoL: 6278B