Tobi (wyspa) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Zdjęcie satelitarne (Landsat 8) | |
Kontynent | |
---|---|
Państwo | |
Akwen | |
Archipelag | |
Powierzchnia | 0,85 km² |
Najwyższy punkt | 3 m m n.p.m. |
Populacja (2012) • liczba ludności • gęstość |
|
Położenie na mapie Palau ![]() | |
![]() |
Tobi (zamiennie Hatohobei lub Kodgubi) – wyspa położona na zachodnim Oceanie Spokojnym, należąca do państwa Palau, stan Hatohobei.
Toponimia
[edytuj | edytuj kod]Etymologia nazwy
[edytuj | edytuj kod]Nazwa w języku tobi (Hatohobei) oznacza „wyspę stworzoną przez magię”[1].
Historyczne nazwy
[edytuj | edytuj kod]Historyczne nazwy wyspy[2]:
- do dziś – Hatohobei (tobi);
- 1767 – Evening Island (ang.);
- 1773 – San Carols (hisz.);
- 1781 – Lord North's Island (ang.);
- 1788 – Johnstone Island (ang.);
- 1789 – Neville Island (ang.);
- 1832 – Tobi (ang.)
Geografia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Tobi_AKK_NWshore.jpg/220px-Tobi_AKK_NWshore.jpg)
Tobi jest wyspą koralową. Jej długość z północy na południe to około 1,6 km, a szerokość około 800 metrów. Powierzchnia wynosi 0,85 km². Porośnięta jest gęsto palmami kokosowymi. W 2012 roku wyspę zamieszkiwało na stałe 10 osób[3] skupionych w jedynej na wyspie osadzie Hatohobei. Wraz z niezamieszkaną, położoną 75 km na wschód rafą Helen Reef stanowi powierzchnię stanu Hatohobei, jednego z szesnastu stanów Republiki Palau. Jest najdalej wysuniętą na południowy zachód zamieszkaną wyspą należącą do tego państwa. Od dawnej stolicy kraju Koror oddalona jest o około 600 km[4]. Mieszkańcy wyspy posługują się własnym językiem tobi[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Tobi_Island_Bai_in_1971.jpg/220px-Tobi_Island_Bai_in_1971.jpg)
Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z XV w.[6] Najprawdopodobniej wyspę zasiedliły ludy przybyłe z atolu Ulithi, wyspy Fais lub innych części Karolin[7]. Mieszkańcy wyspy w pierwszych wiekach swojej egzystencji zajmowali się połowem ryb oraz uprawą ziemi. Wśród uprawianych roślin były m.in. słodki ziemniak, bananowiec, palma kokosowa, chlebowiec i papaja. Mieszkali w domach zbudowanych z pni palm kokosowych krytych strzechą z liści. Do obróbki drewna wykorzystywali narzędzia wykonane z małży, a ze skorup żółwi i kości ptaków wyrabiali narzędzia do połowu ryb i biżuterię. Żyli w społeczności podzielonej na rody i klany[8].
Prawdopodobnie pierwszym Europejczykiem, który odkrył Tobi, był kapitan Woodes Rogers dowodzący okrętem Duke of Bristol w czasie rejsu z Guam na Ternate. 10 kwietnia 1710 zauważył podczas rejsu niewielki, płaski ląd, gęsto porośnięty roślinnością, który późniejsi historycy identyfikowali właśnie z Tobi. Kolejne wyprawy, które docierały w pobliże wyspy, nadawały jej za każdym razem nowe nazwy. Wyprawa dowodzona przez Philipa Cartereta, która dotarła w pobliże wyspy 27 września 1767 w godzinach wieczornych, nazwała ją Evening Island – Wyspą Wieczorną. Z kolei załoga hiszpańskiego statku w roku 1773 nazwała wyspę San Carlos. Dwie inne nazwy nadane w następnych latach to Johnstone Island i Lord North[9][10].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Tobi_AKK_Villagers.jpg/220px-Tobi_AKK_Villagers.jpg)
Pierwsze kontakty miejscowej ludności z przedstawicielami cywilizacji zachodniej miały miejsce w roku 1832, kiedy do Tobi dotarli dryfujący na łodziach rozbitkowie z wielorybniczego amerykańskiego statku Mentor, który rozbił się na atolu Ngaruangl na północ od Babeldaob. W roku 1899 Tobi wraz z Karolinami znalazła się pod kontrolą Niemiec. Do czasu I wojny światowej wchodziła w skład kolonii Nowa Gwinea Niemiecka. W czasach niemieckiego kolonializmu liczba ludności na wyspie systematycznie zaczęła maleć. Najpierw kolonizatorzy wywieźli pewną liczbę Tobijczyków do pracy w kopalni fosforytów, których złoże zostało odkryte na początku XX wieku na wyspie Angaur. Później wydarzeniami mającymi znaczący wpływ na spadek liczby ludności był katastrofalny tajfun i epidemie jakie nawiedziły Tobi i sąsiednie wyspy. Ogólnie liczba Tobijczyków spadła z tysiąca na początku XX w. do dwustu w latach czterdziestych[8]. Gdy po zakończeniu I wojny światowej Niemcom odebrano wszystkie kolonie, Tobi wraz z innymi wyspami dzisiejszego Palau weszła w skład terytorium mandatowego pod kontrolą Japonii. W czasie panowania Japończyków mieszkańcy zaczęli zajmować się produkcją kopry. Na początku lat 30. dzięki działalności misyjnej hiszpańskiego jezuity ojca Marino de la Hoz wszyscy przeszli na katolicyzm[11]. Zbudowano wtedy na wyspie kościół Góry Karmel[12]. Czasy japońskie to także początek edukacji i kontaktów z nowoczesną medycyną. W roku 1945 japońskie terytorium mandatowe wraz z Tobi zajęły wojska amerykańskie, a od roku 1947 stało się ono terytorium powierniczym ONZ pod kontrolą Stanów Zjednoczonych do czasu uzyskania niepodległości przez Palau w roku 1994.
Dzieje wyspy w przekazach ustnych jej mieszkańców dzielą się na pięć okresów noszących nazwy w ich własnym języku tobi: Ifiri Mosuwe – czasy dawne, okres od zasiedlenia wyspy do momentu pierwszych kontaktów z cywilizacją zachodnią, Ifiri Ingris – czasy angielskie, okres sporadycznych kontaktów Tobijczyków z anglojęzycznymi załogami statków przepływających w pobliżu wyspy, Ifiri Doitch – czasy niemieckie, okres przynależności do kolonii Nowa Gwinea Niemiecka, Ifiri Sapan – czasy japońskie, okres przynależności do japońskiego Mandatu Południowego Pacyfiku, Ifiri Merik – czasy amerykańskie, okres gdy Tobi należała do Powierniczych Wysp Pacyfiku zarządzanych przez USA[13].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tobian – Lexicon [online], www.friendsoftobi.org [dostęp 2017-09-14] .
- ↑ Hezel: Foreign Ships in Micronesia [online], www.friendsoftobi.org [dostęp 2017-09-14] .
- ↑ 2013 Statistical Yearbook Republic of Palau. palaugov.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- ↑ Palau. www.tip.de. [dostęp 2015-08-31]. (niem.).
- ↑ Language in Use. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- ↑ Tobi Island. geoview.info. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- ↑ Tobi Island Artifacts. friednsoftobi.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- ↑ a b Overview: Tobian Culture & History. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-31]. (ang.).
- ↑ Foreign Ships in Micronesia. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- ↑ Johann Jakob Egli: Nomina Geographica. Leipzig: Georg Olms Verlag, 1872, s. 551.
- ↑ Ifiri Sapan 1914 to 1945 Japanese Times. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-31]. (ang.).
- ↑ Rebuilding the Churches on Tobi & Helen Reef. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-31]. (ang.).
- ↑ Tobi Then. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-31]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Friends Of Tobi Island. friendsoftobi.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).
- 2013 Statistical Yearbook Republic of Palau. palaugov.org. [dostęp 2015-08-30]. (ang.).