Wacław Maurycy Gajewski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Wacław Maurycy Gajewski z żoną Leokadią Gajewską z d. Błońską i synem Witoldem | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie | publicysta, działacz niepodległościowy |
Odznaczenia | |
![]() |
Wacław Maurycy Gajewski (ur. 1888 w Radomiu, zm. 30 maja 1968 w Warszawie) – działacz niepodległościowy, starosta skierniewicki i warszawski, dyrektor izby skarbowej w Wilnie, redaktor i publicysta. Jeden z założycieli Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”.
Młodość i działalność w organizacjach niepodległościowych do 1918 r.
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Radomiu w 1888 r., gdzie ukończył szkołę powszechną. W wieku 15 lat jako uczeń gimnazjum założył tajną organizację szkolną, mającą na celu samokształcenie w duchu patriotycznym. W ramach swojej organizacji skompletował bibliotekę liczącą 2 tys. tomów. Gajewski przeniósł się z gimnazjum rosyjskiego do prywatnej szkoły handlowej, gdzie zakres używania języka polskiego był szerszy. Działał w ramach Grupy Narodowej (1905 r.), a później "Petu" (1906 r.). W 1908 r. po zdaniu matury wyjechał wraz ze swoją narzeczoną Leokadią Błońską na studia do Lwowa, gdzie jako wolny słuchacz uczestniczył w wykładach historii, prawa i ekonomii. Został przyjęty do „Zetu”, a rok później wraz z bliskimi kolegami tworzy „niezależny Zet” – czyli „Zarzewie” - organizację nastawioną na czynną walkę niepodległościową. „Zarzewie” to również nazwa pisma, które Gajewski wraz z kolegami wydaje i redaguje. 12 marca 1909 r. składa przysięgę i zostaje członkiem tajnego Polskiego Związku Wojskowego, a w 1914 r. Ligi Narodowej[1].
We wrześniu 1910 r. wyjeżdża do Francji na studia w paryskiej Szkole Nauk Politycznych (L’Ecole de Sciences Politiques). Po roku podczas wakacyjnej wizyty w kraju został aresztowany i uwięziony na rok, początkowo w sosnowieckim, a później w piotrkowskim więzieniu – za nielegalne przekroczenie granicy oraz kolportowanie konspiracyjnej prasy. Od 1912 roku, przyjmując propozycję Aleksandra Zawadzkiego, rozpoczął pracę jako wychowawca i nauczyciel na kursach seminaryjnych dla nauczycieli szkół wiejskich w Warszawie. Niezmiennie współpracował z tajnymi organizacjami, zostając członkiem delegatury okręgowej na zabór rosyjski. Redagował organ Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. Po przeprowadzce do Lublina w 1913 r. pracował w Syndykacie Rolniczym. Tuż przed wybuchem I Wojny Światowej w 1914 r. żeni się z Leokadią Błońską. Pracuje w Radzie Zjazdów Polskich Komitetów Pomocy Ofiarom Wojny w Moskwie (później w Piotrogrodzie), gdzie pełnił funkcję dyrektora Biura Zjazdów i w ramach tej działalności zakładał szkoły, stołówki, a także zajmował się aktywnością wydawniczą, drukując książki i zakładając biblioteki. W 1918 r. działa w Lublinie, gdzie został mianowany redaktorem „Rzeczypospolitej”[2] (ukazało się tylko kilka numerów tego pisma). 31 października 1918 r. Gajewski jako emisariusz Juliusza Zdanowskiego (generalnego komisarza na okupację austriacką z ramienia rządu Świeżyńskiego, podległego Radzie Regencyjnej) bierze udział w wydarzeniach prowadzących do przejęcia władzy z rąk okupantów i proklamowania suwerennej Republiki Radomskiej[3].
Starosta skierniewicki (1919–1927) i warszawski (1927–1930)
[edytuj | edytuj kod]W 1919 roku Gajewskiego mianowano zastępcą starosty w Łodzi oraz komisarzem rządu polskiego na powiat skierniewicki. Jako pierwszy w dziejach niepodległej Polski starosta skierniewicki koncentrował się na wspieraniu i rozwijaniu infrastruktury, pomocy finansowej dla budownictwa szkolnego w gminach wiejskich, a także otwieraniu bibliotek przyszkolnych. Wspierał znacząco politykę przeciwogniową. Udało mu się wiele działań o charakterze socjalnym (organizowanie letnisk, wczasów i tworzenie domu starców). W 1926 r. sfinalizował budowę imponującego, upamiętniającego konstytucję 1921 roku, Domu Sejmikowego. Stał się on wyjątkowym centrum administracyjno-samorządowym, handlowym oraz społeczno-kulturalnym powiatu[4]. Na uroczystości otwarcia i poświęcenia w 1927 r. obecni byli: prezydent Ignacy Mościcki, wszyscy ministrowie (lub wiceministrowie) oraz kompania reprezentacyjna Wojska Polskiego.
Działał we władzach działających w dwudziestoleciu międzywojennym zrzeszeń samorządowych: Zrzeszenia Spółdzielczego Gospodarczo-Inwestycyjnego Samorządów Powiatowych, Biura Zjazdów Samorządu Ziemskiego, Związku Powiatów Rzeczypospolitej (ZPRP). Był prezesem (1928), a później wiceprezesem (1930) Związku Miejskich i Powiatowych Kas Oszczędnościowych w Warszawie.
Działalność w latach 1930–1939
[edytuj | edytuj kod]W połowie 1927 r. przeniesiony ze stanowiska starosty skierniewickiego na stanowisko starosty powiatu warszawskiego[5]. W związku z nadchodzącymi wyborami 1930 roku podczas rozmowy z ministrem spraw wewnętrznych Felicjanem Sławojem Składkowskim zaproponowano mu stanowisko radcy w MSW w zamian za zapewnienie powodzenia BBWR w wyborach. Nieprzyjęcie oferty spowodowało zwolnienie Gajewskiego ze stanowiska starosty powiatu warszawskiego w trybie natychmiastowym (po rozmowie z ministrem nie został wpuszczony do swojego biura)[6]. Zostaje przeniesiony w czerwcu 1930 roku na stanowisko radcy w Warszawskim Urzędzie Wojewódzkim, a następnie przeniesiony w stan spoczynku w styczniu 1931 r[7][8].
W następnych latach zarabia na życie jako redaktor (czasopismo „Oszczędność”) i publicysta (czasopisma „Samorząd miejski”, „Dom, osiedle, mieszkanie”). Podjął pracę jako inspektor w Banku Gospodarstwa Krajowego do spraw finansów samorządowych i funkcję tę pełnił do 1936. Po powołaniu Eugeniusza Kwiatkowskiego na urząd wicepremiera i ministra skarbu obejmuje w BGK w latach 1936–1937 stanowisko dyrektora biura przygotowującego Czteroletni Plan rozwoju gospodarczego kraju.
W 1937 objął stanowisko dyrektora Izby Skarbowej w Wilnie. Tam zastała go wojna.
Lata II wojny światowej i zesłanie w głąb ZSRR
[edytuj | edytuj kod]Podczas okupacji niemieckiej kontynuował swoją pracę w tajnej Okręgowej Delegaturze Rządu na Wileńszczyźnie, gdzie odpowiadał za wydział finansowy. Oficjalną przykrywką dla tej funkcji była realnie wykonywana praca nocnego dozorcy. 28 grudnia 1944 r. został aresztowany wraz z innymi członkami Delegatury Rządu i skazany na 5 lat łagru. Karę odbywał obozie NKWD w Wielsku koło Archangielska w pobliżu koła podbiegunowego. Tuż przed zakończeniem wyroku „Trójka” NKWD w trybie administracyjnym dodała mu dalsze 5 lat przymusowego zesłania w Krasnojarskim Kraju – blisko 4 tys. km na wschód od Moskwy. Do Polski wrócił 21 czerwca 1955 r. W latach 1956–1959 pracował jako magazynier w Spółdzielni Pracy „Mazowia” w Warszawie. Zmarł w 1968 roku. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 281-5-10)[9].
Odznaczenia i upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 1937 roku został odznaczony Medalem Niepodległości[10].
W 2019 r. Rada Miasta Skierniewice nadała imię Wacława Maurycego Gajewskiego skwerowi przed Domem Sejmikowym, gdzie mieści się siedziba starostwa powiatowego w Skierniewicach[11][12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Garlicka, Aleksandra (red.), Zarzewie 1909-1920 – Wspomnienia i materiały, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1973
- ↑ "Rzeczpospolita", nr 5 [online], polona.pl [dostęp 2022-03-17] .
- ↑ Patryk Płokita , Jak Radom odzyskał niepodległość po pierwszej wojnie światowej - „Republika Radomska” (02.11.1918r. – 08.11.1918r.) .
- ↑ Karol Makles: Prasa centralnych związków samorządowych w Drugiej Rzeczypospolitej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2014, s. 138-139, seria: Nauka o Książce i Bibliotece.
- ↑ „Dziennik Urzędowy Województwa Warszawskiego.”. 1927, nr 7, s. 17, 1927-07-30. Warszawski Urząd Wojewódzki. (pol.).
- ↑ Relacja syna.
- ↑ „Warszawski Dziennik Wojewódzki : dla obszaru Województwa Warszawskiego.”. 1930, nr 8, s. 315, 1930-07-31. Wojewoda Warszawski. (pol.).
- ↑ „Warszawski Dziennik Wojewódzki : dla obszaru Województwa Warszawskiego.”. 1931, nr 1, s. 12, 1931-01-31. Wojewoda Warszawski. (pol.).
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: Gajewscy, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-10] .
- ↑ Monitor Polski nr 93/1937
- ↑ Skwer Gajewskiego ze zwykłą tabliczką [online], skierniewice.eglos.pl [dostęp 2019-11-28] (pol.).
- ↑ [🔴 WIDEO Upamiętniono Wacława... - ESK24.net nasz lokalny serwis informacyjno ogłoszeniowy]. [dostęp 2020-01-09].