Zastrzalin – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Podocarpus elongatus | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | zastrzalin | ||
Nazwa systematyczna | |||
Podocarpus Persoon Syn. Pl. 2: 580. Sep 1807[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
P. elongatus (W. Aiton) Persoon[3] | |||
Synonimy | |||
|
Zastrzalin[4], podokarp[5] (Podocarpus Persoon) – rodzaj drzew i krzewów z rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae), najbardziej zróżnicowany gatunkowo rodzaj w tej rodzinie. Obejmuje co najmniej 108 gatunków[6]. Występują one w południowej Afryce, południowo-wschodniej Azji (po Japonię na północy), w Australii i Nowej Zelandii, w Ameryce Południowej i Środkowej po Antyle i południowy Meksyk na północy[7]. W wielu obszarach drzewa te odgrywają istotną rolę w lasach, np. w górach afrykańskich i azjatyckich[8]. Najczęściej rosną w lasach wilgotnych[8].
Niektóre gatunki są popularnie sadzone jako ozdobne, zwłaszcza P. salignus i P. macrophyllus[8]. Stanowią ważne źródło drewna w tropikach i strefie subtropikalnej[8]. Drewno jest trwałe, a przy tym łatwe do obróbki, zwykle żółtawe, czasem czerwonawe lub brązowe. Dobrze się impregnuje, maluje i przyjmuje politurę. Stosowane jest w meblarstwie, rzeźbiarstwie i na podkłady kolejowe[4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Zimozielone[7] krzewy do ok. 1–3 m wysokości (np. P. alpinus)[4] oraz drzewa do 30 m i więcej wysokości[8].
- Liście
- Bardzo zróżnicowane u poszczególnych gatunków i w zależności od wieku (zwłaszcza na młodych okazach). Od równowąskich, poprzez lancetowate do jajowatych, o długości zazwyczaj do 3 cm i szerokości nawet do 5 cm[4]. Często wygięte[8].
- Organy generatywne
- Rośliny zwykle dwupienne[8]. Kotkowate strobile męskie pojedyncze lub zebrane są w skupienia w pachwinach liści. Siedzące lub na nagiej szypule, wsparte łuskami bazalnymi[7]. Strobile żeńskie wyrastają na wyspecjalizowanych odgałęzieniach pędów, na nagich szypułach[7]. Kwiaty składają się z 1–2, rzadziej kilku owocolistków, z których rozwija się tylko jeden zalążek[4]. Wsparty jest on dwiema, zrośniętymi łuskami[7].
- Nasiona
- Nasiono kuliste[7], otoczone warstwą twardą od wewnątrz i mięsistą od zewnątrz[4]. Zmięśniała skórzasta łuska otaczająca nasiono początkowo zielona, podczas dojrzewania żółta, czerwona lub czarna[8]. U niektórych gatunków (P. totara i P. macrophyllus) także szypuły są mięsiste i czerwone[8].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Podocarpus_macrophyllus_%28seed_s4%29.jpg/220px-Podocarpus_macrophyllus_%28seed_s4%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/PodocarpusTotara2.jpg/220px-PodocarpusTotara2.jpg)
Rodzaj zaliczany jest do rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae)[2].
- Wykaz gatunków[6]
- Podocarpus acuminatus de Laub.
- Podocarpus acutifolius Kirk
- Podocarpus affinis Seem.
- Podocarpus alpinus R.Br. ex Hook.f.
- Podocarpus angustifolius Griseb.
- Podocarpus annamiensis N.E.Gray
- Podocarpus aracensis de Laub. & Silba
- Podocarpus archboldii N.E.Gray
- Podocarpus aristulatus Parl.
- Podocarpus atjehensis (Wasscher) de Laub.
- Podocarpus ballivianensis Silba
- Podocarpus barretoi de Laub. & Silba
- Podocarpus borneensis de Laub.
- Podocarpus bracteatus Blume
- Podocarpus brasiliensis de Laub.
- Podocarpus brassii Pilg.
- Podocarpus brevifolius (Stapf) Foxw.
- Podocarpus buchholzii de Laub.
- Podocarpus capuronii de Laub.
- Podocarpus celatus de Laub.
- Podocarpus chinensis Wall. ex J.Forbes
- Podocarpus chingianus S.Y.Hu
- Podocarpus confertus de Laub.
- Podocarpus coriaceus Rich. & A.Rich.
- Podocarpus costalis C.Presl
- Podocarpus costaricensis de Laub.
- Podocarpus crassigemmis de Laub.
- Podocarpus cunninghamii Colenso
- Podocarpus decumbens N.E.Gray
- Podocarpus deflexus Ridl.
- Podocarpus degeneri (N.E.Gray) de Laub.
- Podocarpus dispermus C.T.White
- Podocarpus drouynianus F.Muell.
- Podocarpus elatus R.Br. ex Endl.
- Podocarpus elongatus (Aiton) L’Hér. ex Pers.
- Podocarpus epiphyticus de Laub. & Silba
- Podocarpus fasciculus de Laub.
- Podocarpus gibbsii N.E.Gray
- Podocarpus glaucus Foxw.
- Podocarpus globulus de Laub.
- Podocarpus glomeratus D.Don
- Podocarpus gnidioides Carrière
- Podocarpus grayae de Laub.
- Podocarpus guatemalensis Standl.
- Podocarpus henkelii Stapf ex Dallim. & B.D.Jacks.
- Podocarpus hispaniolensis de Laub.
- Podocarpus humbertii de Laub.
- Podocarpus indonesiensis de Laub. & Silba
- Podocarpus insularis de Laub.
- Podocarpus lambertii Klotzsch ex Endl.
- Podocarpus latifolius (Thunb.) R.Br. ex Mirb.
- Podocarpus laubenfelsii Tiong
- Podocarpus lawrencei Hook.f.
- Podocarpus ledermannii Pilg.
- Podocarpus levis de Laub.
- Podocarpus × loderi Cockayne
- Podocarpus longifoliolatus Pilg.
- Podocarpus lophatus de Laub.
- Podocarpus lucienii de Laub.
- Podocarpus macrocarpus de Laub.
- Podocarpus macrophyllus (Thunb.) Sweet
- Podocarpus madagascariensis Baker
- Podocarpus magnifolius J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus matudae Lundell
- Podocarpus micropedunculatus de Laub.
- Podocarpus milanjianus Rendle
- Podocarpus monteverdeensis de Laub.
- Podocarpus nakaii Hayata
- Podocarpus neriifolius D.Don
- Podocarpus nivalis Hook.
- Podocarpus novae-caledoniae Vieill. ex Brongn. & Gris
- Podocarpus nubigenus Lindl.
- Podocarpus oleifolius D.Don
- Podocarpus palawanensis de Laub. & Silba
- Podocarpus pallidus N.E.Gray
- Podocarpus parlatorei Pilg.
- Podocarpus pendulifolius J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus perrieri Gaussen & Woltz
- Podocarpus pilgeri Foxw.
- Podocarpus polyspermus de Laub.
- Podocarpus polystachyus R.Br. ex Endl.
- Podocarpus pseudobracteatus de Laub.
- Podocarpus purdieanus Hook.
- Podocarpus ramosii R.R.Mill
- Podocarpus ridleyi (Wasscher) N.E.Gray
- Podocarpus roraimae Pilg.
- Podocarpus rostratus J.Laurent
- Podocarpus rubens de Laub.
- Podocarpus rumphii Blume
- Podocarpus rusbyi J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus salicifolius Klotzsch & H.Karst. ex Endl.
- Podocarpus salignus D.Don
- Podocarpus salomoniensis Wasscher
- Podocarpus sellowii Klotzsch ex Endl.
- Podocarpus smithii de Laub.
- Podocarpus spathoides de Laub.
- Podocarpus spinulosus (Sm.) R.Br. ex Mirb.
- Podocarpus sprucei Parl.
- Podocarpus steyermarkii J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus subtropicalis de Laub.
- Podocarpus sylvestris J.Buchholz
- Podocarpus tepuiensis J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus teysmannii Miq.
- Podocarpus totara G.Benn. ex D.Don – zastrzalin totara
- Podocarpus transiens (Pilg.) de Laub.
- Podocarpus trinitensis J.Buchholz & N.E.Gray
- Podocarpus urbanii Pilg.
- Podocarpus woltzii Gaussen
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ a b M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1025-1026. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Mieczysław Czekalski , Rośliny ozdobne do dekoracji wnętrz, Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, 1996, s. 42-43, ISBN 83-7160-011-9 .
- ↑ a b Podocarpus. [w:] The Plant List v. 1.1 [on-line]. [dostęp 2017-02-20].
- ↑ a b c d e f John Silba: Encyclopedia coniferae. Corvallis, Oregon, USA: Harold N. Moldenkeand, Alma L. Moldenke, 1986, s. 69, seria: Phytologia Memoirs.
- ↑ a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden, Vol. 1. London: Macmillan, 1988, s. 21. ISBN 0-333-73003-8.