118 Batalion Schutzmannschaft – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Funkcjonariusze 118. batalionu Schutzmannschaft. Mińsk, rok 1942 | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 1942 |
Rozformowanie | 1944 |
Tradycje | |
Kontynuacja | |
Komendanci | |
Pierwszy | Erich Körner |
Konflikty zbrojne | |
II wojna światowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Formacja | |
Skład | trzy kompanie |
118. batalion Schutzmannschaft (niem. Ukrainische Schutzmannschafts–Bataillon F/118)[1] – kolaborancki batalion policyjny na służbie niemieckiej, istniejący w latach 1942–1944, uczestniczący w akcjach przeciwpartyzanckich i pacyfikacyjnych na tyłach frontu wschodniego podczas II wojny światowej, odpowiedzialny za liczne zbrodnie wojenne.
Batalion sformowano wiosną 1942 roku w Kijowie z byłych członków Kurenia Bukowińskiego, służących wcześniej w 3. kompanii 115. batalionu Schutzmannschaft, oraz byłych żołnierzy sowieckich, zwerbowanych w obozach jenieckich. Początkowo jego skład narodowościowy był niemal czysto ukraiński, z czasem wzrosła jednak liczba policjantów pochodzenia rosyjskiego i białoruskiego. Batalion posiadał również niemiecką kadrę dowódczą. Początkowo stacjonował na terenie Komisariatu Rzeszy Ukraina, gdzie brał udział m.in. w masowych egzekucjach w Babim Jarze. Pod koniec 1942 roku został przerzucony na okupowaną Białoruś z zadaniem zwalczania sowieckiej partyzantki. Podczas służby na Białorusi jego członkowie dopuścili się licznych zbrodni na ludności cywilnej, odgrywając m.in. kluczową rolę podczas pacyfikacji Chatynia.
W lipcu 1944 roku batalion został wycofany do Prus Wschodnich, gdzie scalono go z 115. batalionem Schutzmannschaft, tworząc 63. batalion Schutzmannschaft. Jednostka ta została następnie wcielona w skład 30 Dywizji Grenadierów SS.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Utworzenie jednostki
[edytuj | edytuj kod]Geneza jednostki sięga lipca 1941 roku, kiedy to spośród uczestników antysowieckiego powstania na Bukowinie sformowano ukraińską formację zbrojną o nazwie Kureń Bukowiński. Jej twórcą i dowódcą był Petro Wojnowski – krajowy prowidnyk OUN dla Bukowiny i Besarabii. Pod względem politycznym formacja była podporządkowana OUN-M. Kureń Bukowiński w ślad za oddziałami niemieckiego Wehrmachtu wyruszył w głąb Ukrainy[2]. Z samej Bukowiny wymaszerowało przy tym około 900 melnykowców, lecz dzięki dołączeniu grup OUN-M z Zakarpacia i innych regionów, liczebność Kurenia miała wzrosnąć w kolejnych miesiącach do około 1,5–1,7 tys.[3] Jesienią 1941 roku docierali oni stopniowo do zajętego przez Niemców Kijowa, przy czym pierwsza ich grupa prawdopodobnie znalazła się w mieście już we wrześniu[4].
Członkowie OUN-M, którzy jesienią 1941 roku przybyli do Kijowa w szeregach Kurenia Bukowińskiego, wzięli udział w prześladowaniach miejscowych Żydów oraz grabieży ich mienia. Jest także możliwe, że bezpośrednio uczestniczyli w ich eksterminacji, w tym podczas masowych egzekucji w Babim Jarze[4].
W okupowanym Kijowie członkowie Kurenia Bukowińskiego pełnili rolę policji pomocniczej. Na przełomie 1941 i 1942 roku Niemcy uznawali ich za najlepsze i najbardziej godne zaufania kadry policji kijowskiej[5]. Niemniej gdy w lutym 1942 roku Gestapo przystąpiło do rozprawy z OUN-M, represje nie ominęły także Kurenia. Według źródeł ukraińskich wielu oficerów i podoficerów zostało wtedy aresztowanych i zamordowanych[6][7]. Pozostałych członków Kurenia, bez większego oporu z ich strony, wcielono w szeregi Schutzmannschaft[7].
Początkowo byli członkowie Kurenia Bukowińskiego służyli w szeregach 115. batalionu Schutzmannschaft. Niewielka ich liczba trafiła również do 109. batalionu Schutzmannschaft[7]. Wiosną 1943 roku[a] niemieckie władze policyjne podjęły jednak decyzję, by na bazie dotychczasowej 3. kompanii 115. batalionu przystąpić do organizacji nowego 118. batalionu Schutzmannschaft[8].
Struktura i skład osobowy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/%D0%91%D1%96%D0%B9%D1%86%D1%96_2_%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8_118_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83_%D1%88%D1%83%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%83.png/220px-%D0%91%D1%96%D0%B9%D1%86%D1%96_2_%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8_118_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83_%D1%88%D1%83%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%83.png)
Dowódcą 118. batalionu Schutzmannschaft został 56-letni oficer niemieckiej policji, mjr Erich Körner. Miał on do dyspozycji niemiecki sztab, którego szefem był Emil Zass[9].
Zastępcą dowódcy batalionu i najwyższym rangą nie-Niemcem w jego szeregach był mjr Kostiantyn Smowśkyj (Konstanty Smowski) – uprzednio oficer Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Wojska Polskiego[10]. Adiutantem batalionu i szefem jego ukraińskiego sztabu był natomiast 27-letni por. Hryhorij Wasiura – przed wojną lejtnant Armii Czerwonej[11]. Ze względu na zaawansowany wiek i zły stan zdrowia Körnera w praktyce to Wasiura dowodził na co dzień batalionem[9].
Łącznie w szeregach batalionu służyło około 500 policjantów[8]. Według powojennych zeznań Wasiury było wśród nich około 40 Niemców[9]. Wyjąwszy tę grupę, skład osobowy batalionu był początkowo niemal czysto ukraiński. Później – już po przerzuceniu jednostki na Białoruś – w jego szeregach pojawiła się także pewna liczba Rosjan i Białorusinów[12]. Ustalono ponadto fakt obecności w batalionie przedstawicieli innych narodów ZSRR, w tym jednego Osetyjczyka i jednego Ormianina. Niemniej Ukraińcy nadal stanowili wyraźną większość w szeregach jednostki[9].
Batalion składał się z trzech kompanii, które z kolei dzieliły się na trzy plutony, każdy po 10–13 policjantów[8]. Każda kompania i pluton miały niemieckiego dowódcę i jego ukraińskiego zastępcę. Według Wasiury kompaniami dowodzili odpowiednio:[9]
- 1. kompania – kpt. Hans Woellke, zastępca Winnicki,
- 2. kompania – Herman, zastępca Franczuk,
- 3. kompania – Müller, zastępca Naradko.
1. kompania – czyli dawna 3. kompania 115. batalionu – składała się z byłych członków Kurenia Bukowińskiego. W jej szeregach służyło około 100 policjantów[8]. Była najlepiej uzbrojona i uważano ją za elitę batalionu[13]. Pozostałe dwie kompanie były natomiast złożone z byłych żołnierzy Armii Czerwonej, których zwerbowano w obozach jenieckich. Większość pochodziła z terenów Ukraińskiej SRR. Ochotnikom obiecywano, że będą pełnić służbę na terytorium Ukrainy, a ich zadania rzekomo miały się sprowadzać przede wszystkim do pełnienia służby wartowniczej[8][b].
Z zeznań byłych policjantów wynika, że w akcjach bojowych uczestniczyły przede wszystkim 1. i 3. kompanie[14]. Ta pierwsza, której członków uważano za szczególnie bezwzględnych, była wyznaczana do udziału w najbrutalniejszych akcjach pacyfikacyjnych[15]. Z kolei 2. kompanii prawdopodobnie powierzano przede wszystkim zadania o charakterze logistycznym[14].
Policjanci nosili początkowo mundury przedwojennej armii litewskiej[8].
Stosunki w panujące w jednostce
[edytuj | edytuj kod]118. batalion Schutzmannschaft nie stanowił monolitu. Ochotnicy z zachodniej Ukrainy oraz byli jeńcy pochodzący z terenów Ukraińskiej SSR traktowali się z dystansem, a wręcz z niechęcią[16].
W szeregach szerzyła się również demoralizacja. Po wojnie Wasiura opisywał swoich podwładnych jako „bandę oprychów, dla których najważniejszymi były pijaństwo i rabunek”. Niektórych oficerów i podoficerów opisywał także jako sadystów i gwałcicieli[17]. Z drugiej strony on sam i inni oficerowie budzili strach wśród podwładnych ze względu na stosowanie skrajnie brutalnych środków dyscyplinarnych[16][18].
W 1943 roku kilkudziesięciu policjantów zdezerterowało i wstąpiło do UPA na Wołyniu. Ich doświadczenia z akcji eksterminacyjnych na Białorusi wykorzystano niedługo później podczas masowych mordów na ludności polskiej[19].
Udział w „Bandenbekämpfung”
[edytuj | edytuj kod]Początkowo 118. batalion Schutzmannschaft stacjonował w Kijowie. Jesienią 1942 roku służący w nim policjanci uczestniczyli w egzekucjach w Babim Jarze[15].
W listopadzie[12] lub grudniu[20] 1942 roku batalion został przerzucony do Mińska. Policjanci spędzili tam około trzy tygodnie, remontując swoje koszary i okoliczne drogi[20]. Następnie batalion został przeniesiony do miejscowości Pleszczenice[9]. Jego zadaniem było odtąd zwalczanie sowieckiej partyzantki[15][20].
6 stycznia 1943 roku batalion spacyfikował wieś Chmielewiczi, niemal doszczętnie paląc zabudowania i mordując co najmniej kilka osób[21]. 17 lutego pod Zareczem patrol w sile około 80 policjantów został zaatakowany przez blisko 120 partyzantów. Kolaboranci ponieśli wtedy straty w wysokości 10 zabitych i dwóch zaginionych, zostali także zmuszeni do odwrotu i porzucenia zwłok zabitych kolegów[22]. Niedługo później spacyfikowali Zarecze oraz pobliską wieś Koteli, dokonując licznych podpaleń oraz mordując od 14 do kilkudziesięciu cywilów[23]. W kolejnych tygodniach przeprowadzili akcje pacyfikacyjne we wsiach Bobrowo i Osowy. W tej pierwszej 7 marca zabili dwóch mężczyzn podejrzewanych o współpracę z partyzantką, w drugiej grupę mężczyzn spalili żywcem w budynku szkoły[24]. Per Anders Rudling podaje, że w tym okresie batalion uczestniczył w operacjach przeciwpartyzanckich „Hornung” (luty, rejon słucki)[25] i „Wandsbeck”[14].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%86%D0%B0_118-%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0.jpg/220px-%D0%9F%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%86%D0%B0_118-%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0.jpg)
22 marca 1943 roku na szosie między Łohojskiem a Pleszczenicami sowieccy partyzanci urządzili zasadzkę na kolumnę samochodową 118. batalionu. W walce zginęło pięciu Niemców i Ukraińców, w tym niemiecki dowódca 1. kompanii kpt. Hans Woellke[26]. Jeszcze tego samego popołudnia policjanci z 1. i 3. kompanii, wsparci przez przybyłe z Łohojska pododdziały SS-Sonderbataillon „Dirlewanger”, spacyfikowali Chatyń, w którym ukryła się część partyzantów. Wieś doszczętnie spalono, mordując od 149 do 156 mieszkańców, w większości starców, kobiety i dzieci[27][28]. Masakra w Chatyniu urosła po wojnie do rangi symbolu niemieckich zbrodni popełnionych na okupowanej Białorusi[29][30].
- Osobny artykuł:
W kolejnych tygodniach batalion uczestniczył w następujących operacjach przeciwpartzanckich:[31] „Lenz Süd” (kwiecień, okolice Borysowa)[32], „Zauberflötte” (17–22 kwietnia, Mińsk)[31], „Draufgänger I” i „Draufgänger II” (przełom kwietnia i maja, okolice Mołodeczna, Pleszczenic i Łohojska)[33].
W maju 1943 roku batalion został przerzucony nad Berezynę, gdzie wkrótce wziął udział w wielkiej operacji przeciwpartyzanckiej o kryptonimie „Cottbus”[20]. W jej trakcie policjanci przeprowadzili brutalne pacyfikacje wsi Dalkowiczi, Makow, Uborie, Nowa Wilejka, Stara Wilejka i Osowy[34]. Latem 1943 roku spalili także wieś Chołmówka[35].
W czerwcu 1943 roku[36] batalion został dyslokowany w rejon na północ od Nowogródka[20]; jego sztab zajął kwatery w Lidzie[37]. W lipcu i sierpniu tegoż roku batalion uczestniczył w operacji przeciwpartyzanckiej „Hermann”, wymierzonej w polskich i sowieckich partyzantów stacjonujących w Puszczy Nalibockiej. W jej trakcie policjanci zamordowali pewną liczbę żydowskich uciekinierów schwytanych podczas przeczesywania bagien i lasów[38].
- Osobny artykuł:
Batalion stacjonował w okolicach Nowogródka do początków 1944 roku[20]. Wiosną tegoż roku wziął udział w operacjach przeciwpartyzanckich „Regenschauer” i „Frühlingsfest” w rejonie Połocka i Lepla[39].
Ostatni okres istnienia batalionu
[edytuj | edytuj kod]118. batalion Schutzmannschaft stacjonował na Białorusi do lipca 1944 roku. Po rozgromieniu przez Armię Czerwoną niemieckiej Grupy Armii „Środek” został wycofany do okupowanej Polski, a stamtąd do Prus Wschodnich[40].
Podczas pobytu w Prusach Wschodnich batalion scalono z 115. batalionem Schutzmannschaft, tworząc w ten sposób 63. batalion Schutzmannschaft. Jednostka ta została następnie wcielona w skład 30 Dywizji Grenadierów SS, którą skierowano do Francji z zadaniem zwalczania tamtejszego ruchu oporu[40].
Powojenne losy członków batalionu
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Hryhoriy_Vasiura%27s_Photo_in_Prison.jpg/220px-Hryhoriy_Vasiura%27s_Photo_in_Prison.jpg)
Po wojnie około 100–120 ocalałych policjantów przymusowo repatriowano do ZSRR. W ramach masowych represji, które były wymierzone nie tylko w kolaborantów, lecz również w byłych jeńców wojennych, większość z nich aresztowano i uwięziono. Ci, którzy przetrwali pobyt w łagrach, wyszli na wolność po śmierci Józefa Stalina[17].
Na początku lat 70. KGB obwodu grodzieńskiego rozpoczął śledztwo wymierzone w byłych członków 118. batalionu Schutzmannschaft. Niedługo później zatrzymani zostali Ostap Knap oraz były policjant nazwiskiem Łazinski. Obu osądzono i skazano na karę śmierci, który to wyrok prezydium Rady Najwyższej Białoruskiej SRR zmniejszyło jednak do 15 lat pozbawienia wolności[41].
W 1974 roku rozpoczął się proces Wasilija Mieleszki, dowódcy plutonu w 1. kompanii 118. batalionu. Oskarżony został uznany winnym zbrodni na ludności cywilnej i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano[42].
W tym czasie sowiecki wymiar sprawiedliwości zainteresował się także osobą Hryhorija Wasiury. Początkowo został on wezwany jako świadek w śledztwie przeciwko Mieleszce. W czasie przesłuchania podawał się za ofiarę nazizmu. Mieleszko zeznał jednak, że Wasiura był w rzeczywistości jego przełożonym[15]. Proces byłego szefa sztabu 118. batalionu rozpoczął się w listopadzie 1986 roku[37] przed sądem wojskowym w Mińsku[43]. Wyrokiem z 26 grudnia 1986 roku Wasiura został uznany winnym stawianych mu zarzutów i skazany na karę śmierci. Stracono go 2 października 1987 roku[44].
Za zbrodnie popełnione w czasie służby w szeregach 118. batalionu Schutzmannschaft skazany na śmierć i stracony został ponadto Hryhorij Lakusta[44].
Ponad 30% policjantów pozostało po wojnie na Zachodzie[17]. Nie pochodzili oni bowiem z terenów ZSRR w jego granicach sprzed 1939 roku, co pozwoliło im uniknąć deportacji i wydania w ręce NKWD[44]. Był wśród nich ukraiński dowódca batalionu Kostiantyn Smowśkyj. Wyemigrował on do USA, gdzie zmarł w 1960 roku[10].
W Kanadzie zamieszkał z kolei Wołodymyr Katriuk – były członek Kurenia Bukowińskiego, a następnie sierżant w 1. kompanii 118. batalionu[45]. Aktywnie uczestniczył w życiu tamtejszej ukraińskiej diaspory, został także honorowym obywatelem Czerniowców. Gdy na jaw wyszła jego wojenna przeszłość, wszczęto przeciwko niemu postępowanie w sprawie pozbawienia obywatelstwa i deportacji z Kanady. W 2007 roku zostało ono jednak umorzone z powodu braku wystarczających dowodów winy[44]. Katriuk zmarł w 2015 roku[46].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Niektórzy historycy datują utworzenie 118. batalionu Schutzmannschaft na lipiec 1942 roku, jednakże zeznania byłych policjantów wskazują, że rozpoczęli oni służbę w tej jednostce już wiosną tegoż roku. Patrz: Rudling 2011 ↓, s. 202.
- ↑ Jest możliwe, że niektórzy spośród byłych członków Kurenia Bukowińskiego uczestniczyli w rekrutowaniu jeńców. Jeden z byłych członków 118. batalionu Schutzmannschaft zeznał w 1949 roku, że werbunek ochotników w obozie jenieckim w Żytomierzu prowadził „ukraiński nacjonalista z Bukowiny” nazwiskiem Czorny. Nie jest pewne czy był on członkiem Kurenia, bez wątpienia był jednak związany z OUN-M. Patrz: Radczenko 2018 ↓, s. 608.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gdański 2005 ↓, s. 223.
- ↑ Radczenko 2018 ↓, s. 587.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 200–201.
- ↑ a b Radczenko 2018 ↓, s. 612.
- ↑ Radczenko 2018 ↓, s. 607.
- ↑ Radczenko 2018 ↓, s. 581.
- ↑ a b c Rudling 2011 ↓, s. 201.
- ↑ a b c d e f Rudling 2011 ↓, s. 202.
- ↑ a b c d e f Rudling 2011 ↓, s. 203.
- ↑ a b Kuberski 2020 ↓, s. 529.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 203, 207.
- ↑ a b Rudling 2011 ↓, s. 202–203.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 203–204.
- ↑ a b c Rudling 2011 ↓, s. 204.
- ↑ a b c d Rudling 2011 ↓, s. 207.
- ↑ a b Rudling 2012a ↓, s. 120.
- ↑ a b c Rudling 2011 ↓, s. 210.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 209.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 205–206.
- ↑ a b c d e f Petrouchkevitch 1999 ↓, s. 76.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 100–101.
- ↑ Petrouchkevitch 1999 ↓, s. 81–82.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 101–102.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 102.
- ↑ Kuberski 2009 ↓, s. 185.
- ↑ Kuberski 2020 ↓, s. 529–530.
- ↑ Rudling 2012b ↓, s. 36–42.
- ↑ Kuberski 2020 ↓, s. 528–529, 531–534.
- ↑ Kuberski 2020 ↓, s. 519.
- ↑ Rudling 2012b ↓, s. 29, 45.
- ↑ a b Petrouchkevitch 1999 ↓, s. 90.
- ↑ Kuberski 2009 ↓, s. 187.
- ↑ Kuberski 2009 ↓, s. 190.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 103–111.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 111.
- ↑ Petrouchkevitch 1999 ↓, s. 92.
- ↑ a b Rudling 2011 ↓, s. 208.
- ↑ Rudling 2012a ↓, s. 111–115.
- ↑ Rudling 2012b ↓, s. 35.
- ↑ a b Rudling 2011 ↓, s. 205.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 206.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 206–207.
- ↑ Rudling 2012b ↓, s. 45.
- ↑ a b c d Rudling 2012b ↓, s. 42.
- ↑ Rudling 2011 ↓, s. 211.
- ↑ Vladimir Katriuk, alleged Nazi criminal, dies in Canada. bbc.com, 2015-05-29. [dostęp 2024-04-05]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jarosław W. Gdański: Zapomniani żołnierze Hitlera. Warszawa: Wydawnictwo De Facto, 2005. ISBN 83-89667-32-0.
- Hubert Kuberski. Kryminaliści w mundurach. Powstanie i operacje pacyfikacyjne SS–Sonderkommando Dirlewanger na terenach Polski i Białorusi (1940–1944). „Glaukopis”. 15, 2009. ISSN 1730-3419.
- Hubert Kuberski: Zniszczenie Chatynia podczas wiosennej kampanii „Bandenbekämpfung” na Łohojszczyźnie. W: Tadeusz Gawin (red.): Polacy na Białorusi od powstania styczniowego do XXI wieku. T. IV: Rok 1920 na tle przełomów politycznych XX wieku. Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, 2020. ISBN 978-83-61325-81-9.
- Natalia Petrouchkevitch. Victims and criminals: Schutzmannschaft battalion 118 (Belarus, Ukraine). „Theses and Dissertations (Comprehensive)”. 35, 1999. (ang.).
- Jurij Radczenko. „Niemcy znaleźli u nich zrabowane żydowskie rzeczy i dlatego ich rozstrzelali”: Kureń Bukowiński, Holokaust w Kijowie i świadectwo Marty Zybaczynskiej. „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. 14, 2018. Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFiS PAN. ISSN 1895-247X.
- Per Anders Rudling. Terror and Local Collaboration in Occupied Belarus: The case of Schutzmannschaft Battalion 118. Part One: Background. „Historical Yearbook”. VIII, 2011. Romanian Academy, Nicolae Iorga History Institute. ISSN 1584-854X. (ang.).
- Per Anders Rudling. Terror and Local Collaboration in Occupied Belarus: The case of Schutzmannschaft Battalion 118. Part Two: War Criminality. „Historical Yearbook”. IX, 2012. Romanian Academy, Nicolae Iorga History Institute. ISSN 1584-854X. (ang.).
- Per Anders Rudling. The Khatyn Massacre in Belorussia: A Historical Controversy Revisited. „Holocaust and Genocide Studies”. 26 (1), 2012. (ang.).