Andrzej Strumiłło – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Andrzej Strumiłło (2013) | |
Data i miejsce urodzenia | 23 października 1927 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 9 kwietnia 2020 |
Dziedzina sztuki | Malarstwo, grafika, fotografia, poezja, rzeźbiarstwo, scenografia, wystawiennictwo |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Andrzej_Strumi%C5%82%C5%82o_w_latach_60.jpg/220px-Andrzej_Strumi%C5%82%C5%82o_w_latach_60.jpg)
Andrzej Strumiłło (ur. 23 października 1927[1] w Wilnie[2][3], zm. 9 kwietnia 2020 w Suwałkach[4][5]) – polski malarz, grafik, rzeźbiarz, fotograf, poeta[2], pisarz, scenograf[1], pracownik ASP w Krakowie, kierownik pracowni graficznej[6] Sekretariatu Generalnego ONZ[1][7]. Członek Związku Polskich Artystów Fotografików[8] i Rady Naukowej Wigierskiego Parku Narodowego[1], członek kapituły nagrody „Włócznia Jaćwingów”[9] oraz kapituły „Złotego Berła Kultury Polskiej”. Od 1984 mieszkał w Maćkowej Rudzie nad Czarną Hańczą[10] na Suwalszczyźnie[11].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo spędził nad Żejmianą[12] pod Święcianami[11], gdzie znajdował się zaścianek Sudany, z którego pochodziła jego matka – Kazimiera Jurszanówna[13]. Ojcem artysty był Rafał Strumiłło-Pietraszkiewicz, budowniczy linii telefonicznych w Wileńskiej Dyrekcji Poczt i Telegrafów[13]. Przed wojną był ministrantem w kościele św. Piotra i Pawła na Antokolu[13]. Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi pod kierunkiem Władysława Strzemińskiego, a także na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 1950 uzyskał dyplom[7][9]. W latach 1949–1953 był asystentem na obu uczelniach. Od 1977 do 1980 pracował na stanowisku profesora krakowskiej ASP[14][9], a w roku akademickim 1987/1988 był wykładowcą suwalskiej filii Akademii Teologii Katolickiej[7]. W latach 1982–1984 przebywał w Nowym Jorku, gdzie w wyniku wygranego konkursu piastował stanowisko kierownika pracowni graficznej przy sekretariacie Organizacji Narodów Zjednoczonych[11], lecz nie zdecydował się na przedłużenie kontraktu i powrócił do Polski, gdzie osiadł na stałe w Maćkowej Rudzie nad Czarną Hańczą, „skąd jest najbliżej do Wilna”[1][13]. W 1977 zainicjował Spotkania Sztuka–Środowisko w Wigrach[7]. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[15].
Po 1956 zaczął współpracę z Polską Izbą Handlową, dla której projektował pawilony wystawiennicze – dzięki temu mógł podróżować po świecie[13]. W ciągu swej kariery artystycznej Strumiłło zwiedził wiele krajów, w których pobyt dokumentował cyklami rysunkowymi i fotograficznymi: Chiny (w latach 1954 i 1961), Włochy (1957), Indie (1959, 1970 i 1972), Nepal (1974 i 1980), Japonia i Tajlandia (1987)[7]. Wydał dwa tomy poezji: Moje i Jak[2]. W roku 2008 nakładem łomżyńskiej oficyny wydawniczej „Stopka” ukazała się książka Factum est (łac.: Stało się), która jest zbiorem dzienników i ilustracji artysty z lat 1978–2006[11][16], a w 2009 „Ja. Poezje wybrane” (w 2010 roku wiersze zostały wydane jako audiobook, czyta sam autor). Wraz z Czesławem Miłoszem i Tomasem Venclovą był pomysłodawcą stworzenia Księgi Wielkiego Księstwa Litewskiego, której to przygotowania i wydania w maju 2009 podjęła się sejneńska fundacja „Pogranicze”[17][18]. W grudniu 2008 w Suwałkach została otworzona galeria artysty, której budowę sfinansowały urząd miasta i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (koszt remontu pomieszczeń przeznaczonych na wystawę wyniósł 650 tys. zł)[19]. W pięciu halach wystawienniczych (około 200 m2) zgromadzone zostały prace Andrzeja Strumiłły z zakresu malarstwa, rzeźby, fotografii i rysunku[20][19] oraz część kolekcji azjatyckiej.
Andrzej Strumiłło 50-lecie pracy twórczej celebrował w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie wystawą swych rysunków z Azji (Galeria Azjatycka 1997). Rok wcześniej prezentował tu nepalskie malarstwo sakralne. Muzeum organizowało również wiele wystaw artysty w kraju i za granicą (Zabytki Indii, Nowe Delhi, Mój Nepal, Katmandu, Andrzej Strumiłło – rysunki z Azji, Hanoi, Azja w rysunkach Andrzeja Strumiłły, Jużnosachalińsk). Wystawę Kobzdej, Kulisiewicz, Strumiłło – rysunki z Azji, Galeria Azjatycka 1993, w następnym roku eksponowano w Nowym Delhi, Bratysławie, Moskwie, a w kolejnym w Pradze, Lipsku i Weimarze. Andrzej Strumiłło przez wiele lat zasiadał w Radzie Muzealnej i był wielkim przyjacielem Muzeum Azji i Pacyfiku.
W 90. rocznicę urodzin artysty, w 2017, zorganizowano w woj. podlaskim Rok Andrzeja Strumiłły[21].
Stała wystawa dzieł artysty prezentowana jest w Galerii Sztuki Stara Łaźnia Suwalskiego Ośrodka Kultury[22].
15 kwietnia 2020, po mszy pogrzebowej odprawionej w Kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Wigrach, urna z prochami artysty została złożona na cmentarzu parafialnym w Magdalenowie.
Ważniejsze wystawy indywidualne o tematyce azjatyckiej
[edytuj | edytuj kod]- 1954
- Akademia Sztuk Pięknych w Pekinie, Chiny (rysunek)
- 1955
- Klub Międzynarodowej Prasy i Książki przy Nowym Świecie w Warszawie (rysunki z Chin), katalog
- BWA Warszawa – Rysunki z Chin Ludowych
- 1958
- Galeria Kordegarda w Warszawie – Szkice z podróży do ZSRR
- 1967
- Ułan Bator, Mongolia (ilustracja książkowa o tematyce azjatyckiej)
- Kordegarda w Warszawie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
- 1968
- Klub Technika w Olsztynie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
- Powiatowy Dom Kultury w Mrągowie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
- Pałac Młodzieży w Katowiach – Rysunki i fotogramy z Mongolii
- 1969
- Galeria „Zachęta” w Warszawie – Wietnam 69
- Hanoi, Wietnam – Wystawa grafiki książkowej, katalog
- 1970
- Lalit Kala Akademi, Nowe Delhi, Ahmadabad, Hajdarabad Indie – Gwasz, grafika, rysunek, katalog
- Pałac Kultury w Poznaniu – Wietnam 69 (rysunek, fotografia), katalog
- Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach – Wietnam 69 (rysunek, fotografia)
- Zamek w Olsztynie – Wietnam 69 (rysunek, fotografia), katalog
- 1971
- Pawilon SARP w Warszawie – Zabytki Dalekiego Wschodu (fotografie: Indie, Nepal, Wietnam), katalog
- Galeria Cypriana Majernika, Bratysława, Czechosłowacja – Wietnam i Penetracje, katalog
- Galeria Sztuk Pięknych w Litomierzycach, Czechosłowacja – Wietnam i Penetracje
- Mała Zamkowa Galeria w Cieplicach – Wietnam i Penetracje, katalog
- 1972
- India Fine Arts and Crafts Society, New Delhi, Indie (rysunek)
- Polski Ośrodek Kultury i Informacji, Berlin, NRD – Wietnam
- 1973
- Zamek w Szczecinie – Sztuka Nepalu, Indie – sztuka starożytna i średniowieczna, ** Indie – sztuka czasów muzułmańskich, katalog
- Muzeum Architektury we Wrocławiu – Architektura Indii i Nepalu (fotografia, rysunki), katalog
- KMPiK, Radom – (rysunki z Indii)
- 1974
- Ułan Bator, Mongolia (rysunki o tematyce azjatyckiej)
- Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie – Mongolia
- 1976
- Muzeum Etnograficzne w Krakowie – Nepal – rysunek, fotografia, kolekcja, katalog
- Muzeum Historyczne m.st. Warszawy – Nepal – rysunek, fotografia, kolekcja
- 1977
- Galeria Kordegarda w Warszawie – Zabytki Indii (fotografia)
- Muzeum Etnograficzne w Toruniu – Nepal (rysunki, fotografia, kolekcja)
- Galeria Kordegarda w Warszawie – Indie – sztuka dawna (fotografie)
- 1978
- Biblioteka Centralna w Tokio, Japonia (ilustracja)
- Muzeum Etnograficzne, Toruń – Nepal – krajobraz, ludzie, kultura, eksponaty, rysunki, fotografie
- 1979
- Galeria Nusantara Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Azja – rysunki i kolekcja, katalog
- 1980
- Królewska Akademia Sztuk w Katmandu, Nepal – Mój Nepal (rysunek), katalog
- New Delhi, Indie – Indie oczami polskiego artysty (fotografia)
- 1985
- BWA Suwałki – Wystawa malarstwa. Okna. Drzwi. Mandale, katalog
- Muzeum Okręgowe w Suwałkach – Malarstwo i grafika lamajska, Paty z Orisy z kolekcji Andrzeja Strumiłły, katalog
- Galeria PKZ w Warszawie – Wietnam w rysunkch Andrzeja Strumiłły
- Muzeum Narodowe w Hanoi, Wietnam – Rysunki z Azji
- 1986
- Muzeum Sztuki Wietnamskiej w Hanoi, Wietnam – Rysunki z Azji, katalog
- 1987
- Galeria Nusantara Muzeum Azji i Pacyfiku – Ceramika ludowa Uzbekistanu i Tadżykistanu (kolekcja A.S.), katalog
- 1988
- KMPiK, Maćkowa Ruda – Fotografia azjatycka
- 1990
- Muzeum Okręgowe w Jużno-Sachalińsku, Rosja – Rysunki azjatyckie
- 1994
- Muzeum Okręgowe w Ostrołęce – Rzeźba tamilnadu (fotografie autorskie, aranżacje)
- 1996
- Galeria Azjatycka Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Krąg siły. Thangka z Nepalu, katalog
- 1997
- Galeria Azjatycka Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Azja (rysunki ze zbiorów MAiP), katalog
- Uniwersytet Warszawski – Andrzej Strumiłło – symbole lamajskie ze zbiorów MAiP, wystawa z okazji międzynarodowej konferencji „Świat kultury Tybetu”, katalog
- 2005
- Dom Pracy Twórczej Wigry – Indie w twórczości Andrzeja Strumiłły. Impresje, inspiracje, katalog
- Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej w Nowym Delhi, Indie – Indie – impresje i inspiracje
- 2008
- ZPAF, Galeria – Wschód-Zachód, Warszawa, fotografia, katalog
- 2016
Książki ze wstępem Andrzeja Strumiłły oraz teksty autorskie o tematyce azjatyckiej
[edytuj | edytuj kod]- 1958
- Widziałem liany limonika, „Sztandar Młodych”, nr 263
- Udege, „Sztandar Młodych”, nr 269, s. 5
- Kieta, „Sztandar Młodych”, nr 281, s. 4
- O Andrzeju Wróblewskim, „Przegląd Artystyczny”, nr 5, s. 49–50
- Szkice syberyjskie (rysunki i wiersze), „Przegląd Kulturalny,” nr 49 (327), s. 5
- 1959
- Andrzej Strumiłło rysunki z Chin, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 6 (38)
- 1964
- Rysunki Andrzeja Strumiłły z podróży do Syrii z 1964 r., „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 12 (56), s. 38–39
- 1967
- W kraju Tarbargana i birkuta. Wspomnienia uczestnika I polskiej wyprawy w góry Ałtaju, „Łowiec polski” nr 23/24, s. 9–10
- 1970
- Ludowa sztuka agitacji, „Projekt”, nr 3 (76), s. 21–26
- Żywe Indie, „Projekt”, nr 6 (79), s. 32–37
- 1971
- Kaustubha, „Projekt“, nr 6 (85), s. 48–54
- 1972
- Z klasztornej góry Swayambhu Nath, Literatura, nr 11, s. 10–11
- 1973
- Wieczna rzeka Sansary – życie jej falą, Kontynenty, nr 7, s. 28–31
- Stoły kamienne, „Projekt”, nr 4 (95), s. 18–23
- Skansen koreańskiego budownictwa drewnianego, „Projekt”, nr 5, s. 36–39
- Widzialne imię niewidzialnego i współczesne druki arabskie, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 6 (158), s. 19–20
- Sztuka dewocjonalia Indii, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 7 (159), s. 12–13
- Płatek lotosu w ogniu piekielnym, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 8 (160), s. 20–21
- 1974
- Druki arabskie, „Projekt”, nr 5 (102), s. 16–17
- Wejść, wyjść, wejrzeć, wyjrzeć, „Projekt”, nr 6, s. 17–23
- 1975
- Z szerokiego świata (zdjęcia A.S.), „Poezja”, nr 1, s. 75
- W kręgu jurty, „Projekt”, nr 2 (105), s. 24–31
- Obrazy miłości, „Projekt”, nr 5, s. 28–30
- 1977
- Uwagi o historii, kulturze i etnografii, red. Piotr Młotecki, Kangbachen zdobyty, s. 150–155, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa
- Indyjskie refleksje, red. Jerzy Barszczewski, W kraju Indiry Gandhi, s. 79, KAW, Warszawa
- 1996
- Grafika japońska – katalog wystawy (wstęp), ROKiS, Suwałki
- 1998
- Lekcja wschodnia – wstęp do albumu wystawy prac A.S. „Azja” w Muzeum Azji i Pacyfiku”, „Dom i wnętrze”, nr 4, s. 112
- 2000
- Pomiędzy ascezą i żywiołem – inspiracje i echa sztuki azjatyckiej w twórczości współczesnych artystów polskich, „Orient w kulturze polskiej” (materiały z sesji jubileuszowej z okazji 25-lecia Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, 15–16.10.1998, s. 69–74, Warszawa
- 2001
- Andrzej Wawrzyniak, Gra va banque (wypowiedź A.S. o Andrzeju Wawrzyniaku), „Poznaj Świat”, nr 11 (538), s. 28–32
- 2014
- album monograficzny Czas utrwalony. Augustowski świat Judela Rotsztejna, prezentujący dorobek Judela Rotsztejna, fotografa działającego w Augustowie w dwudziestoleciu międzywojennym. Andrzej Strumiłło był autorem koncepcji i układu graficznego albumu[25].
Ciekawostki
[edytuj | edytuj kod]- W dokumentach Andrzeja Strumiłły jako data urodzenia widnieje 1928, choć urodził się wcześniej, w 1927. Jest to wynik starań jego matki, dzięki czemu w czasie wojny uniknął wywiezienia na roboty przymusowe do III Rzeszy[1].
- W trakcie pracy w ONZ, Strumiłło zainspirowany obserwacją amerykańskiego konsumpcjonizmu postanowił zrobić wycieczkę po sklepach i policzyć wszystkie oferowane modele szczoteczek do zębów. W ciągu jednego dnia naliczył ich 120[13].
- Posiadał hodowlę koni arabskich, a także 40 ha ziemi, z których połowę zalesił, sadząc 30 tys. drzew[13].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (23 grudnia 1999)[26]
- Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955)[27]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (28 lutego 1955)[28]
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (7 września 2005)[29]
Nagrody i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]- 1955 – Wyróżnienie Podkomitetu Literatury i Sztuki Nagrody Państwowej za obrazy: Tej broni nie zwycięży nikt i Nasza ziemia[30]
- 1969 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia[31]
- 1974 – Nagroda Państwową II stopnia[32]
- 2001 – tytuł „Zasłużony dla Miasta Suwałk”[9]
- 2002 – tytuł „Honorowy Obywatel Miasta Suwałk”[9]
- 2009 – tytuł „Honorowy Ambasador Województwa Podlaskiego”[33]
- 2020 – Nagroda Poetycka im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego – Orfeusz Honorowy (pośmiertnie) za tom wierszy pt. 69[34]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f "Znad East River nad Czarną Hańczę" – artykuł w GAZECIE Dzienniku Polonii w Kanadzie (pol.)
- ↑ a b c Andrzej Strumiłło [online], Społeczne LO w Wałbrzychu [zarchiwizowane z adresu 2009-05-21] .
- ↑ Andrzej Strumiłło w bazie filmpolski.pl
- ↑ Nie żyje Andrzej Strumiłło [online], Polskie Radio Białystok [dostęp 2020-04-09] (pol.).
- ↑ Helena Wysocka , Andrzej Strumiłło Honorowy Obywatel Suwałk nie żyje. Odszedł wybitny artysta [online], Gazeta Współczesna, 9 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-09] [zarchiwizowane z adresu] .
- ↑ nazwa w j. ang.: Graphic Presentation Unit
- ↑ a b c d e Andrzej Strumiłło [online], wrotapodlasia.pl, 16 grudnia 2004 [zarchiwizowane z adresu 2018-08-06] .
- ↑ Członkowie ZPAF – Andrzej Strumiłło [online], zpaf.pl [zarchiwizowane z adresu 2010-12-29] .
- ↑ a b c d e Andrzej Strumiłło [online], UM Suwałki [zarchiwizowane z adresu 2013-05-04] .
- ↑ Romuald Mieczkowski , ZNAD ŻEJMIANY NAD CZARNĄ HAŃCZĘ, Andrzej Strumiłło (1927-2020), „Znad Wilii”, nr 2 (82) z 2020 r., s. 11-33, [online]
- ↑ a b c d Henryk Mażul , Piórem przez los spełniony [online], Magazyn Wileński, wrzesień 2008 [zarchiwizowane z adresu 2013-05-02] .
- ↑ Leonard Drożdżewicz , ZNAD ŻEJMIANY, CZARNEJ HAŃCZY, ŁOSOŚNY – DO NIEMNA, „Znad Wilii”, nr 3 (83) z 2020 r., s. 86-91, [online]
- ↑ a b c d e f g Wywiad przeprowadzony przez National Geographic (pol.)
- ↑ Andrzej Strumiłło [online], Culture.pl [dostęp 2020-04-10] .
- ↑ Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s])
- ↑ „Factum est” – Andrzej Strumiłło [online], cojestgrane.pl [zarchiwizowane z adresu 2010-12-14] .
- ↑ Sejny: Promocja „Księgi Wielkiego Księstwa Litewskiego” [online], radio5.com.pl, 10 maja 2009 [zarchiwizowane z adresu 2012-03-17] .
- ↑ Wywiad ze Strumiłłą – Gazeta Wyborcza, Białystok (pol.)
- ↑ a b Powstało Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły [online], wp.pl, 23 grudnia 2008 [zarchiwizowane z adresu 2008-12-26] .
- ↑ Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły w Suwałkach (pol.)
- ↑ Rok 2017 – Rokiem Profesora Andrzeja Strumiłły w Podlaskiem. radio.bialystok.pl, 2016-11-30. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-10)].
- ↑ Iwona Danilewicz , Prace Andrzeja Strumiłły w Starej Łaźni z ministerialną dotacją [online] .
- ↑ Tajga. Daleki Wschód 1958 – Wystawa i spotkanie otwarte [online], bialystokonline.pl, 9 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ Andrzej Strumiłło „Tajga. Daleki Wschód 1958” [online], Opera i Filharmonia Podlaska [dostęp 2016-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20] .
- ↑ Czas utrwalony. Augustowski świat Judela Rotsztejna. Andrzej Strumiłło (koncepcja i projekt graficzny), Wojciech Batura, Barbara Kondracka (tekst). Suwałki-Augustów: Towarzystwo Inicjatyw Społeczno-Kulturalnych „Nad Czarną Hańczą” w Suwałkach, 2014. ISBN 978-83-933312-2-2.
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 13, poz. 258 „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy artystycznej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 103, poz. 1410 - Uchwała Rady Państwa z dnia 28 lutego 1955 r. nr 0/350 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2023-11-04] (pol.).
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-07-04].
- ↑ Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
- ↑ Dziennik Polski r. XXX, nr 165 (9446), s. 2.
- ↑ Andrzej Strumiłło – Honorowy Ambasador Województwa Podlaskiego. „Kurier Poranny”, 2009-03-28
- ↑ Piotr Mitzer laureatem Nagrody im. K.I. Gałczyńskiego Orfeusz [online], orfeusz-nagroda.pl [dostęp 2020-07-27] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły. csw-as.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-16)]. (pol.)
- Strona wystawy artysty w galerii PAcamera – Nippon, 2007. rokis.suwalki.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-17)]. (pol.)