Antoni Żółkiewski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 24 czerwca 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 sierpnia 1945 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1915–1945 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | |
Stanowiska | dowódca dywizji |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Antoni Żółkiewski, ps. „Garbaty”, „Jog”, „Lin” (ur. 24 czerwca 1896[a] w Kuca Bałka, zm. 5 sierpnia 1945 w Kielcach[2]) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 24 czerwca 1896 we wsi Kuca Bałka, w ówczesnym powiecie bałckim guberni podolskiej, w rodzinie Kazimierza i Heleny z Piotrowskich[3]. Do 11 roku życia pozostawał w domu przy rodzicach, a później rozpoczął naukę w szkole przygotowawczej K. Szulca w Warszawie[3]. Następnie ukończył pięć klas w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie[4]. W 1914 zakończył naukę w polskim gimnazjum w Kijowie, a w 1915 w Szkole Kadetów w Odessie[4]. Od 1 maja 1915 służył w 419 karskim pułku piechoty armii rosyjskiej. Uczestniczył w walkach na froncie wschodnim w latach 1915–1917. W 1915 został mianowany podporucznikiem. 17 października 1918 wstąpił do tworzonych na Kubaniu oddziałów generała Lucjana Żeligowskiego. W szeregach 4 Dywizji Strzelców Polskich walczył z bolszewikami.
Do kraju powrócił w 1919. W składzie II batalionu 24 pułku piechoty walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu działań bojowych pozostał w służbie w 24 pułku piechoty w Łucku. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 1603. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5]. Z dniem 24 października 1924 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza[6]. 18 lutego 1928 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1928 stopień majora w korpusie oficerów piechoty i 153. lokatą[7]. 31 marca 1930 otrzymał przeniesienie z KOP do 67 pułku piechoty w Brodnicy na stanowisko dowódcy batalionu[8][9]. W grudniu 1932 został przeniesiony do Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu na stanowisko wykładowcy taktyki piechoty[10]. Latem 1933 powrócił do 67 pułku piechoty na stanowisko dowódcy II batalionu, detaszowanego w Toruniu[11]. 24 stycznia 1934 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1934 stopień podpułkownika w korpusie oficerów piechoty i 15. lokatą[12]. W 1934 został przeniesiony ponownie do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy batalionu KOP „Hoszcza”[13]. W 1937 został zastępcą dowódcy pułku KOP „Zdołbunów”. W listopadzie 1938 objął dowództwo 5 pułku strzelców podhalańskich w Przemyślu.
Na czele tego oddziału walczył w kampanii wrześniowej 1939[14]. Po rozbiciu pułku uniknął niewoli.
Podczas okupacji działał w Armii Krajowej w Okręgu Radom-Kielce. Zajmował kolejne stanowiska: inspektora Inspektoratu Kielce (od grudnia 1914), inspektora Inspektoratu Sandomierz (od 1942) i dowódcy 2 Dywizji Piechoty Legionów AK (od sierpnia do 8 października 1944).
Po wkroczeniu wojsk sowieckich został aresztowany 17 stycznia 1945 przez NKWD, a następnie przekazany UB w Kielcach i osadzony w kieleckim więzieniu. 8 czerwca 1945 został skazany na karę śmierci na sesji wyjazdowej Sądu Wojskowego z Łodzi. Uwolniony w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 przez oddział Antoniego Hedy „Szarego”. Zmarł na serce w czasie ucieczki niedaleko od więzienia. Pochowany na cmentarzu Starym w Kielcach (kwatera 9-C)[15]. W 2005 roku jego szczątki zostały przeniesione na cmentarz Partyzancki w Kielcach[16].
Był żonaty z Izydorą Bressel, dzieci nie miał[17].
W 1989 Rada Miasta Sandomierza nadała jednej z ulic jego imię.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2016[3] – 19 lutego 1921[18]
- Krzyż Walecznych po raz pierwszy[19][20]
- Krzyż Walecznych po raz drugi[21]
- Medal Wojska[21]
- Złoty Krzyż Zasługi – 19 marca 1936 „za zasługi na polu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego”[22][23]
- Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami[21]
- Srebrny Krzyż Zasługi – 5 kwietnia 1928 „za zasługi w służbie granicznej”[24][25]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[19]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[19]
20 grudnia 1932 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”[26].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934, s. 26.
- ↑ Żăłłkiewski Antoni – Małopolska w II Wojnie Światowej [online], malopolskawiiwojnie.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
- ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 5.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 65.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 21 lipca 1925, s. 397.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 lutego 1928, s. 46.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930, s. 119.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 33, 595.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932, s. 415.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933, s. 131.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 24 stycznia 1934, s. 1.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934, s. 179.
- ↑ W. Moś – „5 pułk strzelców podhalańskich”, Wyd. Ajaks, Pruszków 1996 r., s. 49.
- ↑ Żółkiewski Antoni ps. "Lin" (1896–1945). Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej. [dostęp 2023-02-24].
- ↑ Zmarł na wolności po rozbiciu więzienia. Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej. [dostęp 2023-04-02].
- ↑ Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 30 kwietnia 1922, s. 319.
- ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-02-25]..
- ↑ a b c Serwis Polska Podziemna : Dział „Postacie” : Żółkiewski, Antoni. Radosław Butryński. [dostęp 2023-02-25].
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 66, poz. 131.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1936, s. 2.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 81 poz. 127.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 15 maja 1928, s. 192.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-02-24]..
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Żółkiewski Antoni. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.73-6802 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-02-25].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Wojciech Borzobohaty: "Jodła" : okręg Radomsko-Kielecki ZWZ-AK 1939–1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1988, s. 38, 40, 65. ISBN 83-211-0901-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Żółkiewski Antoni. Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznych „Jodła”. [dostęp 2023-02-25].