Cezaria Iljin-Szymańska – Wikipedia, wolna encyklopedia
Data urodzenia | 2 kwietnia 1916 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 lipca 2007 |
Miejsce spoczynku | cmentarz Powązkowski (Stare Powązki) |
Zawód, zajęcie | architekt |
Alma Mater | Politechnika Warszawska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Cezaria Iljin-Szymańska ps. „Kaja” (ur. 2 kwietnia 1916, zm. 17 lipca 2007 w Warszawie) – polska architekt, działaczka podziemia i członkini SARP. Żona żołnierza AK kapitana Marka Sępa Szymańskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Córka Modesta Iljina (zesłańca na Sybir z 1905) i Bronisławy z Szemiotów[1]. Rodzice Cezarii pobrali się na Syberii, gdzie w 1909 rodzi się w Orenburgu ich syn Modest (mgr inż. ląd. – Hubalczyk). Cezaria przychodzi na świat 2 kwietnia 1916, w domu babki, skąd wraz z matką – jako niemowlę wraca na Syberię. Ochrzczona została w Bamaule. Rodzina mieszka w Dżungarii, w miasteczku Zajsan. Do Polski powracają w 1923. Zamieszkują w Białymstoku. W 1930 rodzina przeprowadza się do Wilna, gdzie Cezarina zdaje w 1933 maturę w Gimnazjum Elizy Orzeszkowej. W trakcie studiów na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej pracuje latem w Gdyni i na Helu (przy budowie umocnień) a zimą w Warszawie w firmie „Polstephan”. Po uzyskaniu w 1937 tzw. półdyplomu zostaje kierowniczką pracowni architektury i planowania urządzeń sportowych w PUWFiPW.
Po wybuchu wojny wraz z kierownictwem PUWFiPW ewakuuje się w stronę Rumunii, jednak z Zaleszczyk wraca w kierunku Warszawy. Dociera do Zamościa, który zostaje przejęty przez Niemców z rąk sowieckich. W Zamościu włącza się w pomoc polskich żołnierzom dostarczając im fałszywe dowody tożsamości. Wraca do stolicy. Od 15 października 1939 w jej warszawskim mieszkaniu znajduje się punk kontaktowy majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”. Marianna Cel „Tereska” przekazała Cezarii Iljin Order Virtuti Militari mjr „Hubala” celem naprawy w warszawskim zakładzie medalierskim. W trakcie okupacji studiuje dział urbanistyki na wydziale architektury na tajnej Politechnice. Jednocześnie pracuje w „Polstephan” i wykorzystując sieć firmy pomaga organizacji „Wachlarz” w zdobywaniu dokumentów wyjazdowych i przepustek. W 1943 przystępuje do Armii Krajowej, służy jako dyżurna kursów dywersyjnych KG AK „Zagajnik”[2].
Bierze udział w powstaniu warszawskim. Zostaje przydzielona do Zgrupowania „Radosław”[3], do plutonu „Torpedy” Tadeusza Jackowskiego, na barykadę „Lisa Kuli”, na rogu Żytniej i Okopowej. Walczy następnie na Starówce (łączniczka płk. Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”), a po przejściu kanałami w Śródmieściu i ponownie w Zgrupowaniu „Radosław” na Czerniakowie. Z Czerniakowa wraz z rannymi przeprawia się na prawy brzeg Wisły. Początkowo zostaje aresztowana przez NKWD. Zwolniona udaje się do Białegostoku w poszukiwaniu matki. Pod koniec 1944 ponownie aresztowana i wywieziona przez NKWD do obozu nr 41 w Ostaszkowie[4].
Po powrocie do Polski w 1946 pracuje jako kierownik pracowni lub zespołu w Biurze Odbudowy Stolicy, w Zrzeszeniu Osiedli Robotniczych i w Biurze Projektów Warszawa-Południe, a następnie jako adiunkt w Instytucie Urbanistyki i Architektury, Instytucie Kształtowania Przestrzeni i Ochrony Środowiska oraz własnej pracowni[5]. Należała do SARP-u i TUP-u. Była rzeczoznawcą SARP-u[6].
Pochowana na cmentarzu Powązkowskim (Stare Powązki) – kw. 188 rz. 3 grób 40/41[7].
Order Virtuti Militari majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala” Cezaria Iljin-Szymańska przechowywała do 1994 kiedy przekazała go do Izby Pamięci znajdującej się w 41 Ośrodku Szkolenia Specjalistów Samochodowych w Tomaszowie Mazowieckim[8]. Jest autorem projektu sztandaru Środowiska Żołnierzy „Hubalczycy”[9].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Autorka dwóch książek:
- Urządzenia kultury w miastach – Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 122 s.,obr.,tab. (1980) ISBN 83-01-00461-4.
- Kpt. Marek Szymański „Sęp”, „Rafał”, „Czarny”: od legendy Hubala – do Wronek
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Srebrna Odznaka Odbudowy Stolicy (2000)[7]
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)
- Medal Wojska (trzykrotnie)
- Krzyż Armii Krajowej
- Krzyż Kampanii Wrześniowej
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Odznaka Grunwaldzka
- Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza”
- odznaka pamiątkowa Zgrupowania „Radosław”
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- IV nagroda na projekt pomnika Chopina w Warszawie (1951)[7]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jest bohaterką beletrystycznej opowieści historycznej Aleksandry Ziółkowskiej-Boehm, pt. Kaja od Radosława, czyli historia Hubalowego Krzyża wydanej w 2006 przez Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA. ISBN 83-7319-975-6. Książka została nagrodzona przez Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie w Londynie jako Najlepsza Książka Roku 2006.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Krystyna Kabzińska , Iljin-Szymańska Cezarina ps. Kaja, 2003, s. 133 .
- ↑ Krystyna Kabzińska , Iljin-Szymańska Cezarina ps. Kaja, 2003, s. 134 .
- ↑ Stanisław Mazurkiewicz , Jan Mazurkiewicz – – Radosław – Sęp - Zagłoba, 1994, s. 260 .
- ↑ „Życie Warszawy”, 20 lipca 2007 .
- ↑ „Gazeta Wyborcza”, 18 lipca 2007 .
- ↑ In memoriam – Pamięci Architektów Polskich – Cezaria Iljin-Szymańska [online], archimemory.pl [dostęp 2018-11-04] .
- ↑ a b c Cezaria Iljin-Szymańska [online], pamiecmiasta.pl [dostęp 2018-11-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-05] .
- ↑ Krystyna Kabzińska , Iljin-Szymańska Cezarina ps. Kaja, 2003, s. 137 .
- ↑ Major Hubal – Henryk Dobrzański, majorhubal.pl [dostęp 2018-11-04] [zarchiwizowane 2018-11-05] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Kaja od Radosława, czyli historia Hubalowego Krzyża, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, 2006, 2014, ISBN 83-7319-975-6, ISBN 978-83-7758-635-8.
- Aleksandra Ziolkowska-Boehm, Kaia Heroine of the 1944 Warsaw Rising, Lanham, MD: Lexington Books, 2012, ISBN 978-0-73917-270-4. Introduction: Bruce E.Johansen.