Goraj (województwo lubuskie) – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
![]() Budynek dawnej stacji kolejowej | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2022) | 412[2] |
Strefa numeracyjna | 95 |
Kod pocztowy | 66-342[3] |
Tablice rejestracyjne | FMI |
SIMC | 0185815 |
Położenie na mapie gminy Przytoczna ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa lubuskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego ![]() | |
![]() |
Goraj (niem. Eibendorf[4]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Przytoczna.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od XV wieku. Wymieniona w dokumencie z 1415 pod nazwą „Goray", 1444 "Goray", 1449 "Gorag", 1467 "Goryay", ok. 1933 "Goray", 1944 "Eibendorf”[5] .
W 1444 nastąpił podział okolicznych majątków: Marcin i Jan bracia z Zajączkowa otrzymali wsie Goraj, Krobielewo i część Dzierżążny, zaś bracia pochodzący z Ostroroga Stanisław Ostroróg podstoli kaliski oraz Dobrogost kasztelan kamieński otrzymali wsie Strych, Świniary k. Skwierzyny oraz drugą część Dzierżążny z dodatkiem 200 grzywien półgroszy. W 1444 Marcin dziedzic Przytoczna, Krobielewa i Goraja był w sporze z Sędziwojem z Trzebawia o odniesione szkody w wysokości 100 grzywien. W 1449 Zygmunt Zajączkowski zapisał swojej żonie Katarzynie po 200 grzywien półgroszy posagu oraz wiana na sumach, które ma na połowach wsi Przetoczna oraz Goraj. Miejscowość była wówczas wsią szlachecką i leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego[5] .
W 1508 odnotowano pobór podatków we wsi od 8 półłanków oraz 6 groszy od karczmy. W 1530 odnotowano we wsi łany opustoszałe oraz właścicieli miejscowości Odrakowskiego i Litwińskiego. W 1541 wymieniono dziedziców Goraja braci Jana i Andrzeja Przetockich oraz Jarosława i Piotra Gorajskich z jednej strony oraz braci niedzielnych Mikołaja i Jana Przetockich dziedziców Krobielewa, którzy zeznali przed sądem, że zawarli ugodę co do wsi Krobielewo. W 1545 nastąpiła ugoda co do granic między wsiami Goraj i Korbielewo, w której wymieniono lokalną szlachtę. Ugodę co do rozgraniczenia swych wsi zawarli: Sędziwój Przetocki wraz z synami Piotrem, Wojciechem i Wawrzyńcem oraz bracia Marcin, Jan, Maciej i Łukasz Chraplewscy oraz Franciszek i Joachim synowie Jarosława Łężeckiego dziedzice w Goraju wraz z dziedzicami Krobielewa i Przetoczna. Umowa określa przebieg granic między miejscowościami oraz wymienia kopce narożne Przetocki i Gorajski przy granicy wsi Lubiekowo; od nich 20 kopców granicznych. Dziedzice wsi Krobielewo utrzymywali, że jej mieszkańcy posiadali barcie miodne w całym borze pomiędzy trzema wsiami, a także w borze wokół Goraja oraz Przetoczna, które do chwili wystawienia dokumentu posiadali. Płacili oni czynsz tylko dziedzicom Krobielewa i nie płacili go dziedzicom Goraja i Przetoczna. Spornym terenem była łąka o nazwie "Czyste" należąca nominalnie do Goraja[5] .
W 1563 wieś częściowo zwolniona została z podatków z powodu pożaru. Odbył się tylko pobór z 2 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1564 we wsi odnotowano 7 łanów kmiecych. W 1577 wieś należała do kilku właścicieli: Strzeżmińskiego, Krzysztofa, A. oraz Łukasza, a także Łukasza Herstopskiego. W 1580 poboru z części Łukasza Chraplewskiego odbył się od 3 półłanków, 4 zagrodników, komornika, 15 owiec, pasterza, rataja (najemnego pracownika) od pługa. Z części Dymitra Grochowskiego pobór podatku odbył się od 3 półłanków, po cztery grosze od dwóch zagrodników, od jednego zagrodnika 6 groszy oraz od pasterza wypasającego 35 owiec[5] .
W 1580 wieś szlachecka Goray położona była w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[6].
Wskutek II rozbioru Polski w 1793 wieś przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej[7]. Goraj należał do okręgu rokitnickiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był Prusimski[7]. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 370 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 34 dymy (domostwa)[7].
W skład majątku Goraj wchodziły wówczas także: wieś Szlozany (14 domów, 84 osoby), Krobielewo Olendry (29 domów, 213 osób), Orłowce Olendry (10 domów, 66 osób) oraz folwarki: Janowo (3 domy, 54 osoby), Annadwor (1 dom, 10 osób) oraz Nowinki (4 domy, 30 osób)[7].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[8]:
- kościół parafialny pod wezwaniem Świętej Trójcy, barokowy z 1679 r., 1725 roku
- zespół folwarczny[9] z przełomu XIX/XX wieku - pozostałości założenia dworskiego z XIX w. (rządcówka, trzy domy mieszkalne, biuro, obecnie magazyn, cztery obory, stajnia, obecnie magazyn, trzy budynki gospodarcze, kuźnia, spichlerz, gorzelnia, garaż, stodoła, magazyn, waga, wiata oraz park krajobrazowy). Inne obiekty: dwór.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I, (A – H), zeszyt 3, hasło „Goraj”. Wrocław: Ossolineum, 1987, s. 542-544.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 34935
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 324 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Eibendorf. [dostęp 2014-02-26]. (niem.).
- ↑ a b c d Chmielewski 1987 ↓.
- ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 26.
- ↑ a b c d Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) Jana Nepomucena Bobrowicza, 1846, s. 259.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 30-31. [dostęp 2013-01-28].
- ↑ ziemialubuska.pl