Heinrich Schliemann – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | Ten artykuł od 2023-03 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 6 stycznia 1822 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 26 grudnia 1890 |
Zawód, zajęcie | |
Johann Ludwig Heinrich Julius Schliemann (ur. 6 stycznia 1822 w Neubukow, zm. 26 grudnia 1890 w Neapolu) – niemiecki archeolog amator, odkrywca Troi, Myken i Tyrynsu.
Dzieciństwo
[edytuj | edytuj kod]Był piątym dzieckiem i drugim synem pastora Ernesta Schliemanna i jego żony Luizy Teresy Zofii. Miał jeszcze czworo młodszego rodzeństwa. Jak sam później przyznawał, już w okresie dzieciństwa narodziło się jego zainteresowanie Troją, wojną trojańską i jej bohaterami, poczynając od chwili, gdy jako siedmiolatek otrzymał od ojca w podarunku na Boże Narodzenie ilustrowaną historię świata Jerrera[a], w której największe wrażenie wywarła na nim rycina przedstawiająca pożar Troi. Podobno wówczas postanowił odnaleźć w przyszłości to miasto, a będąc dzieckiem 9-letnim bawił się w wykopaliska archeologiczne.
Jego matka, Luiza Schliemann zmarła wkrótce (1831) po urodzeniu dziewiątego dziecka, zaś będący w trudnej sytuacji finansowej ojciec oddał syna na wychowanie swemu bratu, pastorowi z Ankershagen. Młody Schliemann początkowo uczył się w gimnazjum w Neustrelitz, jednakże brak ze strony rodziny funduszów na opłatę czesnego zmusił go do kontynuowania nauki w szkole miejskiej.
Kariera zawodowa
[edytuj | edytuj kod]W 1836, mając 14 lat, był zmuszony podjąć pracę. Początkowo pracował jako praktykant sklepowy w Fürstenbergu i Hamburgu, a w 1841 zaciągnął się na statek w charakterze chłopca okrętowego. Statek ten jednak zatonął, a morze wyrzuciło rozbitka na wybrzeże holenderskie. Po opuszczeniu szpitala Schliemann postanowił pozostać w Holandii. Zatrudnił się w kantorze, a następnie w przedsiębiorstwie handlowym, wolny czas poświęcając nauce języków obcych. W 1846, w trakcie służbowej podróży do Rosji, zawarł szereg korzystnych kontraktów dla przedsiębiorstwa i awansował na prokurenta. Niskie zarobki skłoniły go do rezygnacji z tej pracy i podjęcia samodzielnej działalności handlowej. Wyjechał do Rosji, a później do Stanów Zjednoczonych, gdzie prowadził bank w Sacramento w Kalifornii. Kupiecka działalność w Rosji i Stanach Zjednoczonych przyniosła mu wielką fortunę.
Osiągnąwszy zamożność, zdecydował się odszukać znajomą z dzieciństwa – Minnę Meincke, by poprosić ją o rękę, okazała się ona jednak już zamężna. Po powrocie z Ameryki do Rosji 12 października 1852 r. ożenił się z Jekateriną Pietrowną Łyżiną (ros. Екатерина Петровна Лыжина), córką wziętego adwokata. Z małżeństwa urodziło się troje dzieci, lecz związek ten nie był szczęśliwy; Rosjanka twierdziła, że mąż był tyranem i despotą[1].
Realizacja marzeń
[edytuj | edytuj kod]W 1864 Schliemann, będąc u szczytu kariery zawodowej, postanowił zrealizować swoje marzenia. Zlikwidował przedsiębiorstwo, pieniądze ulokował w Paryżu, Londynie i Amsterdamie, i wyruszył w trwającą 2 lata podróż dookoła świata. Odwiedził w tym czasie Egipt, Wyspy Sundajskie, Chiny, Japonię, Kubę, Meksyk oraz Amerykę Północną i Środkową, a następnie osiadł w Paryżu. W latach 1866–1870 studiował na paryskiej Sorbonie literaturę i języki obce. W 1868 wyjechał po raz pierwszy do Grecji i przez Peloponez dotarł również do Itaki.
W 1869 doprowadził do rozwodu z pierwszą żoną i ożenił się z Greczynką Zofią Engastroménou (gr. Σοφία Εγκαστρωμένου 1852–1932), która odtąd towarzyszyła mu we wszystkich wyprawach i poszukiwaniach.
Troja
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F.jpg/220px-%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F.jpg)
W 1870 Schliemannowie udali się do północno-zachodniej części Azji Mniejszej. Rekonesans wzgórza koło miejscowości Bunarbaszi, dotychczas uważanego za miejsce legendarnej Troi, utwierdził Schliemanna w przekonaniu o mylności tej lokalizacji. Przeszukiwanie okolic jednak przyniosło rezultaty, gdy wskazówki udzielone przez zamieszkałego tam Anglika Franka Calverta, zwróciły uwagę Schliemanna na wzgórze koło wioski Hissarlik (będące częściowo własnością Calverta). Kształt i lokalizacja tego wzgórza odpowiadały jego koncepcji usytuowania Troi. Schliemann rozpoczął wykopaliska w 1871 i powracał do nich aż do 1873, gdy 14 czerwca nastąpił przełom w poszukiwaniach – odkrył tzw. skarb Priama, co stało się ukoronowaniem jego poszukiwań i jego zdaniem potwierdzało właściwą lokalizację Troi. Skarb ten przemycił do Grecji, a następnie (po spłaceniu rządu tureckiego żądającego zwrotu znaleziska) ofiarował go muzeum w Berlinie.
Z czasem dowiedziono, że w rzeczywistości odkrycia te pochodzą z zupełnie innego okresu niż ten, w którym żyć mogli Helena i Agamemnon, jednakże przypisane im nazwy zwyczajowo pozostały.
Mykeny
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Lion_Gate_Mykene_with_Wilhelm_D%C3%B6rpfeld_1891.jpg/200px-Lion_Gate_Mykene_with_Wilhelm_D%C3%B6rpfeld_1891.jpg)
W 1874 Schliemann rozpoczął wykopaliska w Mykenach i odsłonił 5 bogato wyposażonych grobowców królewskich z 15 szkieletami, o których sądził, iż należały do króla Agamemnona i jego towarzyszy. Później okazało się, że należały do członków rodów królewskich żyjących 400 lat wcześniej niż bohaterowie „Iliady”. Skarb znaleziony w Mykenach, w tym grób i Maska Agamemnona, przewyższał nawet wartością nominalną skarby znalezione przez Schliemanna w Troi. Wykopaliska w Mykenach były kontynuowane w 1876.
Ostatnie lata
[edytuj | edytuj kod]W latach 1878–1879 Schliemann ponownie kopał w Troi z pomocą niemieckiego uczonego Virchowa. W 1880 odsłonił bogaty strop skarbca Minyasa w Orchomenos. W 1882 prowadził po raz trzeci wykopaliska w Troi. Od tegoż roku w poszukiwaniach wspierał go niemiecki architekt i archeolog Wilhelm Dörpfeld. W 1884 Schliemann podjął wykopaliska w Tirynsie, gdzie odsłonił ruiny starożytnego pałacu i odnalazł zabytki kultury mykeńsko-kreteńskiej. W 1886 ponownie kopał w Orchomenos, a w Troi ostatni (czwarty) raz – w 1890. Łącznie odsłonił 9 warstw Troi, będąc przekonany, że miasto Priama znajduje się w II warstwie. W 1889 i 1890 zorganizował dla wybitnych uczonych 2 konferencje w Hissarlik, aby unaocznić im ogrom wykonanej pracy.
13 listopada 1890 przeszedł operację ucha w Halle w Niemczech, a następnie wyjechał do Włoch, ignorując zalecenia lekarzy. W Boże Narodzenie 1890 upadł na Piazza della Santa Carita w Neapolu i zmarł następnego dnia w swoim pokoju hotelowym.
Jego zwłoki sprowadzono do Aten. W pogrzebie uczestniczył grecki król i następca tronu, tamtejszy korpus dyplomatyczny, członkowie rządu i kierownicy wszystkich greckich instytucji naukowych. Schliemann został pochowany na Pierwszym cmentarzu w Atenach w zbudowanym przez siebie okazałym mauzoleum w stylu antycznym.
Życie rodzinne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Sophia_Schliemann_wearing_gold_jewelry_%28cropped%29.jpg/170px-Sophia_Schliemann_wearing_gold_jewelry_%28cropped%29.jpg)
Z obu małżeństw Schliemann miał 5 dzieci. Troje z pierwszego, z Jekateriną Łyżiną: syna Siergieja (1855–1941) i 2 córki: Natalię (1859–1869) i Nadieżdę (1861–1935). Dwoje z drugiego, z Zofią Engastromenos: córkę Andromachę (1871−1962) i syna Agamemnona (1878−1954). Małżeństwo to było bardzo udane. Zofia podziwiała swojego męża i wspierała go we wszystkich zamierzeniach, uczestnicząc osobiście w pracach wykopaliskowych i dzieląc z nim trudy, udręki i przeciwności.
Poliglota
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/The_funerary_monument_of_Heinrich_Schliemann_on_December_20%2C_2022.jpg/170px-The_funerary_monument_of_Heinrich_Schliemann_on_December_20%2C_2022.jpg)
Heinrich Schliemann był wybitnym poliglotą-samoukiem. Władał takimi językami jak angielski, francuski, portugalski, włoski, hiszpański, rosyjski, holenderski, łaciński, grecki, starogrecki, szwedzki, polski, arabski.
Nauce języków w okresie pobytu w Holandii poświęcał cały dzień i sporą część nocy. Wyznawał zasadę, że dla nauczenia się danego języka należy w nim głośno mówić (wskutek tego musiał nawet zmieniać mieszkania na żądanie zniecierpliwionych sąsiadów). Aby mieć słuchacza, za niewielką opłatą wynajmował przypadkowego człowieka.
Znaczenie dla nauki
[edytuj | edytuj kod]Jego odkrycia dowiodły, że wydarzenia opisane przez Homera i Wergiliusza mają swoje materialne podstawy i mogą być wiarygodnymi faktami historycznymi. Na sfinansowanie potwierdzających to badań poświęcił osobisty majątek pozyskany na transakcjach handlowych w Rosji i na bankowym obrocie złotem w Kalifornii.
Natomiast metodologia prowadzonych wykopalisk (m.in. celowe niszczenie obiektów, które go nie interesowały lub pozostawały w sprzeczności z przyjmowanymi przez niego założeniami[potrzebny przypis]) przyniosła archeologii najpewniej wiele niepowetowanych strat.
Literackie biografie
[edytuj | edytuj kod]Autobiografia badacza przygotowana do druku przez jego żonę, została opublikowana wkrótce po jego śmierci (Heinrich Schliemann’s Selbstbiographie bis zu seinem Tode vervollständigt (Hrsg. von Sophie Schliemann), F.A. Brockhaus, Leipzig 1892). W późniejszym czasie jego ruchliwe, bogate i niespokojne życie inspirowało autorów beletrystycznych powieści biograficznych, z których do najbardziej znanych należą :
- Emil Ludwig : Schliemann : Geschichte eines Goldsuchers. Paul Zsolnay Verlag, Wien 1932
- Heinrich Alexander Stoll: Der Traum von Troja. Paul List Verlag, Leipzig 1956
- Irving Stone: The Greek Treasure. Doubleday & Co., New York 1958
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Schwerin_Schliemann_memorial.jpg/170px-Schwerin_Schliemann_memorial.jpg)
- Ithaka, der Peloponnes und Troja. Archäologische Forschungen. Giesecke u. Devrient, Leipzig 1869
- Trojanische Altertümer. Bericht über die Ausgrabungen in Troja. F.A. Brockhaus, Leipzig 1874
- Mykenä. Bericht über meine Forschungen und Entdeckungen in Mykenae und Tiryns. F.A. Brockhaus, Leipzig 1878
- Ilios. Stadt und Land der Trojaner. Forschungen und Entdeckungen in der Troas und Besonderes auf der Baustelle von Troja. F.A. Brockhaus, Leipzig 1881
- Orchomenos. Bericht über meine Ausgrabungen im böotischen Orchomenos. F.A. Brockhaus, Leipzig 1881
- Reise in der Troas. F.A. Brockhaus, Leipzig 1881
- Troja: Ergebnisse meiner neuesten Ausgrabungen. Auf der Baustelle von Troja, in den Heldengräbern, Bunarbaschi und anderen Orten der Troas im Jahre 1882. F.A. Brockhaus, Leipzig 1884
- Tiryns. Der prähistorische Palast der Könige von Tiryns. Ergebnisse der neuesten Ausgrabungen. F.A. Brockhaus, Leipzig 1885
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Był to jeden z licznych pseudonimów Johanna Heinricha Meyniera, pod którym wydał historię świata przeznaczoną dla najmłodszych (Die Weltgeschichte für Kinder).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Irving Stone: Grecki skarb. Warszawa: Muza, 2008, ISBN 978-83-7495-507-2.
- C.W. Ceram: Bogowie, groby i uczeni. Warszawa: PIW, 2004, s. 43–84, 448, ISBN 83-06-02398-6.
- Philipp Vandenberg: Śladami przeszłości. Największe odkrycia archeologów. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 73–92, ISBN 83-7311-501-3.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Biografia i kalendarium życia na stronie Muzeum Schliemanna w Antershagen (niem.)
- Biografia ze strony Uniwersytetu Stanowego w Minnesocie. mnsu.edu. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-08-31)]. (ang.).
- Biografia ze zdjęciami mauzoleum Schliemanna w Atenach. utexas.edu. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-10)]. (ang.).
- Kartoteka Schliemanna w posiadaniu Amerykańskiej Szkoły Studiów Klasycznych w Atenach (ang.)
- Original Skizzen Heinrich Schliemann's zu dessen Werk Ilios – fotograficzna i rysunkowa dokumentacja wykopalisk Schliemanna przygotowana najprawdopodobniej do jego publikacji Atlas trojanischer Alterthümer (1874)
- ISNI: 0000000121222321
- VIAF: 17229333
- ULAN: 500065958
- LCCN: n50001384
- GND: 118608215
- NDL: 00455593
- LIBRIS: ljx01tt411fhr0x
- BnF: 119239981
- SUDOC: 027126536
- SBN: BVEV009354
- NLA: 35480749
- NKC: jn19990007630
- BNE: XX977425
- NTA: 068916361
- BIBSYS: 90632067
- CiNii: DA01038268
- Open Library: OL118891A
- PLWABN: 9810690107405606
- NUKAT: n98034366
- J9U: 987007267501105171
- PTBNP: 1716605
- CANTIC: a11456346
- LNB: 000156475
- NSK: 000105601
- CONOR: 75752291
- ΕΒΕ: 262920
- BLBNB: 000347085
- KRNLK: KAC2018M4725
- LIH: LNB:V*44221;=1A