Henryk Ułaszyn – Wikipedia, wolna encyklopedia
Data i miejsce urodzenia | 19 stycznia 1874 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 23 maja 1956 |
profesor nauk humanistycznych | |
Specjalność: językoznawstwo | |
Doktorat | |
Profesura | |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() |
Henryk Ułaszyn (ur. 19 stycznia 1874 w Łychaczysze, zm. 23 maja 1956 w Łodzi) – językoznawca, slawista, profesor uniwersytetu we Lwowie, Poznaniu i Łodzi, działacz społeczny i oświatowy.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Rodzina i wykształcenie
[edytuj | edytuj kod]Był synem ziemianina Władysława i Marii z domu Turowskiej[1]. Żonaty był (od 1922) z Wandą Wolff (1897–1979) i miał z nią córkę Izabelę (1927–1995). Z żoną rozwiódł się w 1929.[2] Jego wnukami są Magdalena Kwilecka i Michał Kwilecki. W latach 20. przeszedł na kalwinizm.
Uczył się w gimnazjum w Humaniu, Warszawie i Odessie, gdzie zdał maturę w 1895[1]. Następnie w latach 1895–1897 studiował na uniwersytecie kijowskim[3], w latach 1897–1901 w Krakowie, w latach 1898–1899 na uniwersytecie wiedeńskim i w latach 1901–1903 na lipskim i na którym to w 1904 na podstawie pracy o dyspalatalizacjach polskich uzyskał doktorat[1].
Kariera naukowa
[edytuj | edytuj kod]Głównie przebywał do 1914 jako uczony prywatny w Lipsku lub pod Kijowem we własnym majątku, a następnie w Humaniu. Na Polskich Kursach Uniwersyteckich w Kijowie wykładał od 1917 językoznawstwo[1]. Do marca 1919 był wykładowcą w Polskim Kolegium Uniwersyteckim w Kijowie, z którego odszedł w wyniku konfliktu dotyczącego wykładów teorii harcerstwa, które wykładał w języku polskim Stanisław Sedlaczek (Ułaszyn był przeciwny temu).
Został redaktorem powołanego w 1917 w Kijowie pisma „Gazeta Narodowa” (wraz z nim m.in. redaktor naczelny Zenon Pietkiewicz, Karol Waligórski)[4].
W 1919 na Uniwersytecie Lwowskim mianowany profesorem zwyczajnym języka polskiego, gdzie wykładał do września 1921. W latach 1921–1939 jako profesor zwyczajny kierował seminarium slawistycznym na Uniwersytecie Poznańskim[5][1]. W 1922 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego filologii słowiańskiej[6]. W jego działalności naukowej, dydaktycznej, publicystycznej i społecznej był to okres szczególnie ważny. Był założycielem ruchliwego Koła Slawistycznego studentów Uniwersytetu Poznańskiego oraz Towarzystwa Słowiańskiego, którego był przewodniczącym. Był od 1907 członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego[1]. Będąc członkiem Polskiego Związku Myśli Wolnej występował aktywnie przeciwko klerykalizmowi, objawom faszyzmu i antysemityzmu, a od 1934 jako członek Zarządu Okręgu Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych domagał się laicyzacji nauczania i reformy szkolnictwa[1].
Przyjaźnił się z lekarzem psychiatrą i filozofem medycyny Kazimierzem Filipem Wizem[7].
II wojna światowa i lata powojenne
[edytuj | edytuj kod]W grudniu 1939 został internowany, podobnie jak wielu innych poznańskich uczonych, w obozie na Głównej[8] i wywieziony do Ostrowca Świętokrzyskiego, a później przebywał w Warszawie[1]. W 1945 na Uniwersytecie Łódzkim został profesorem filologii słowiańskiej[9][1]. Jednak pogarszający się stan zdrowia utrudniał mu systematyczną pracę. Zmarł w Łodzi 23 maja 1956[1].
Bibliografia jego publikacji[10] obejmuje ponad 1000 pozycji, różnorodnych tematycznie i gatunkowo[11][1]. Ich tematyka językoznawcza prezentuje fonetykę, słowotwórstwo, słownictwo, języki pisarzy i specjalne, niejęzykoznawcza dotyczy bibliografii, etnografii, archeologii i inne. Specjalną pozycję zajmuje popularyzacyjne poradnictwo językowe[1].
Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1950)[12].
Został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie (kwatera K1-2-38)[13].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l Gąsiorowski i Topolski (red.) 1981 ↓, s. 788.
- ↑ M. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), „LingVaria”, 1, 2006, nr 2, s. 71.
- ↑ Historię kultury, językoznawstwo słowiańskie i indoeuropejskie, języki klasyczne
- ↑ Kronika zagraniczna. Nowe pisma w Rosji. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 105 z 9 maja 1917.
- ↑ M. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), „LingVaria”, 1, 2006, nr 2, s. 70.
- ↑ M. Skarżyński, Poznańskie lata Henryka Ułaszyna, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2012, t. 19 (39), z. 1, s. 203.
- ↑ Gabriela Mikołajczyk, Janisław Osięgłowski. Kazimierz Filip Wize (1873–1953). „Kronika Wielkopolski”, s. 19–27, 2010.
- ↑ Jan Sandorski , Bohdan Winiarski. Prawo, polityka, sprawiedliwość, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2004, s. 80, ISBN 83-7177-211-4, OCLC 69573964 .
- ↑ E. Umińska-Tytoń, Z przeszłości polonistycznego językoznawstwa w Uniwersytecie Łódzkim, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, 38, 1999, s. 105.
- ↑ Zestawiona przez niego za lata 1898–1954, zob. Bibliografia prac, artykułów i notatek Henryka Ułaszyna opublikowanych w latach 1898–1954, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, 1955, t. 2, s. 13–50.
- ↑ Rozprawy, artykuły, podręczniki, jak Język staro-cerkiewno-słowiański, 1928 – recenzje, polemiki
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 85, poz. 1021
- ↑ śp. Henryk Ułaszyn
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski słownik biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 788. ISBN 83-01-02722-3.