Język nias – Wikipedia, wolna encyklopedia
Obszar | |||
---|---|---|---|
Liczba mówiących | 770 tys. (2000) | ||
Pismo/alfabet | |||
Klasyfikacja genetyczna | |||
Status oficjalny | |||
Ethnologue | 5 rozwojowy↗ | ||
Kody języka | |||
ISO 639-2 | nia | ||
ISO 639-3 | nia | ||
IETF | nia | ||
Glottolog | nias1242 | ||
Ethnologue | nia | ||
BPS | 0025 5 | ||
WALS | nia | ||
W Wikipedii | |||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Język nias (Li Niha) – język austronezyjski używany w prowincji Sumatra Północna w Indonezji, przez ludność wyspy Nias i wysp Batu, u zachodniego wybrzeża Sumatry[1][2]. Jest głównym językiem grupy etnicznej Nias[3].
Według danych z 2000 roku posługuje się nim ok. 770 tys. osób[1]. Dzieli się na trzy dialekty (północny, centralny, południowy)[4], czasem wyróżnia się też dialekty zachodni i północno-zachodni[1]. Różnice między nimi dotyczą cech wymowy i leksyki[4]. Odmiana z wysp Batu to zasadniczo dialekt południowy[4][5]. Funkcję lingua franca pełni dialekt północny, który uchodzi za prestiżowy i ma największą liczbę użytkowników[6]. Odmiana z rejonu miasta Gunungsitoli została wypromowana przez niemieckich misjonarzy jako język literacki[7].
Jest powszechnie używany w różnych sferach życia, na terenie całej wyspy Nias. W użyciu jest także język indonezyjski, który jest wykorzystywany w edukacji[8].
Ze względu na swoją izolację geograficzną jest dość odrębny od pozostałych języków austronezyjskich[3]. Zdołał oprzeć się wielu wpływom innych języków[9]. Jego najbliższymi krewnymi są najprawdopodobniej języki batackie oraz język mentawai[10]. Wskazuje się także na jego bliski związek z językiem sikule[11][12].
Istnieje dość obszerny zasób materiałów nt. tego języka, w dużej mierze przygotowanych przez misjonarzy w XIX i XX w. Początkowo badaniem języka nias zajmowali się autorzy zachodni (J.W. Thomas, E.A. Taylor Weber, Heinrich Sundermann ). Pierwszy słownik, omawiający dialekt północny, ukazał się w 1887 roku (Niasch-Maleisch-Nederlandsch woordenboek)[13][14]. Dialektowi północnemu poświęcono również wczesne opracowanie gramatyczne (Niassische Sprachlehre, 1913)[13][15] . W 1905 r. ukazał się słownik niha-niemiecki (Niassisch-deutsches Wörterbuch)[16] . W swoich publikacjach H. Sundermann zdołał uwzględnić pewne dane z dialektu południowego, w ramach współpracy z innymi misjonarzami (H. Lagemann, W. Frickenschmidt)[5][17]. Antropolog Willem Steinhart zebrał dużą ilość materiałów tekstowych z różnych zakątków wyspy (1934, 1937, 1950–1951, 1954)[18].
Dialekt południowy został bliżej opisany w postaci opracowania z 2001 roku (A grammar of Nias Selatan)[19] . W języku indonezyjskim wydano opis gramatyczny Struktur bahasa Nias (1983)[20] , a także szereg słowników: Li Niha ba li Indonesia (1982)[21], Kamus Nias-Indonesia (1985)[22], Kamus Li Niha / Nias-Indonesia (2011)[23]. Słownik z 1985 r., sporządzony przez rodzimą użytkowniczkę języka, podaje dane z dwóch obszarów dialektalnych (północnego i południowego) i zawiera dużą ilość przykładów zdań[24].
W piśmiennictwie stosuje się alfabet łaciński[25]. Wypracowano konwencje ortografii dla dialektów północnego i południowego[26].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c M. Paul Lewis , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), Nias, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 19, Dallas: SIL International, 2016 [dostęp 2020-02-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (ang.).
- ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Nias. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (ang.).
- ↑ a b Niasans. W: James B. Minahan: Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2012. ISBN 978-1-59884-660-7. OCLC 819572006. [dostęp 2021-08-23]. (ang.).
- ↑ a b c Brown 2001 ↓, s. 7.
- ↑ a b Sundermann 1905 ↓, s. 13.
- ↑ Brown 2001 ↓, s. 7, 8.
- ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 4.
- ↑ Brown 2001 ↓, s. 12.
- ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 5.
- ↑ Niasans. W: Timothy L. Gall, Jeneen Hobby: Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life. Wyd. 2. T. 4. Farmington Hills, Michigan: Gale, 2009, s. 738. ISBN 978-1-4144-4892-3. OCLC 388481759. (ang.).
- ↑ David M. Eberhard , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), Sikule, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [dostęp 2019-06-06] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
- ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Nias-Sikule. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (ang.).
- ↑ a b Brown 2001 ↓, s. 8.
- ↑ J. W. Thomas, E. A. Taylor Weber: Niasch-Maleisch-Nederlandsch woordenboek. Batavia: Landsdrukkerij, 1887. OCLC 624380752. [dostęp 2023-05-27]. (niderl. • malajski).
- ↑ Sundermann 1913 ↓.
- ↑ Sundermann 1905 ↓.
- ↑ Sundermann 1913 ↓, s. 4.
- ↑ Brown 2001 ↓, s. 16.
- ↑ Brown 2001 ↓.
- ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓.
- ↑ B. Ama Wohada Mendröfa: Li Niha ba li Indonesia = Kamus bahasa Nias-Indonesia. Medan: B.A.W. Mendröfa, 1982. OCLC 12666695. (indonez.).
- ↑ Sitasi Z. Laiya: Kamus Nias-Indonesia. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985. OCLC 15112117. (indonez.).
- ↑ Apolonius Lase: Kamus li Niha: Nias-Indonesia. Jakarta: Penerbit Buku Kompas, 2011. ISBN 978-979-709-541-3. OCLC 748941828. (indonez.).
- ↑ Brown 2001 ↓, s. 15.
- ↑ Halawa, Harefa i Silitonga 1983 ↓, s. 15.
- ↑ Brown 2001 ↓, s. 24.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Lea Brown: A grammar of Nias Selatan. The University of Sydney, 2001. OCLC 223325298. [dostęp 2023-01-07]. (ang.).
- T. Halawa, A. Harefa, M. Silitonga: Struktur Bahasa Nias. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1983. OCLC 963483373. [dostęp 2023-01-07]. (indonez.).
- Heinrich Sundermann: Niassisch-deutsches Wörterbuch: Unter Mitwirkung der Missionare H. Lagemann (Lahagoe, Nias) und W. Frickenschmidt (Poeloe Tello) (für den südlichen Dialekt). Moers: Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, 1905. OCLC 249826721. [dostęp 2023-05-27]. (niem.).
- Heinrich Sundermann: Niassische Sprachlehre. Dordrecht: Springer, 1913. DOI: 10.1007/978-94-011-9348-1. ISBN 978-94-011-8580-6. ISBN 978-94-011-9348-1. OCLC 913707917. (niem.).