Jan Stefan Witkowski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() kpt. Jan Stefan Witkowski | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 10 sierpnia 1897 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 21 września 1939 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1915–1939 |
Siły zbrojne | |
Formacja | Polskie Drużyny Strzeleckie |
Jednostki | Batalion Warszawski POW |
Stanowiska | dowódca plutonu |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Kompania_szkolna_ckm_14_pp_w_dniu_5_marca_1935.jpg/240px-Kompania_szkolna_ckm_14_pp_w_dniu_5_marca_1935.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Zarz%C4%85d_Wojskowego_Klubu_Sportowego_Cuiavia_%281935%29.jpg/240px-Zarz%C4%85d_Wojskowego_Klubu_Sportowego_Cuiavia_%281935%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Polegli_w_obronie_Ojczyzny_19_wrze%C5%9Bnia_1939_w_Be%C5%82%C5%BCcu_43_%C5%BCo%C5%82nierzy_Wojska_Polskiego_w_2_wojnie_%C5%9Bwiatowej.jpg/240px-Polegli_w_obronie_Ojczyzny_19_wrze%C5%9Bnia_1939_w_Be%C5%82%C5%BCcu_43_%C5%BCo%C5%82nierzy_Wojska_Polskiego_w_2_wojnie_%C5%9Bwiatowej.jpg)
Jan Stefan Witkowski[a] (ur. 10 sierpnia 1897 w Warszawie, zm. 21 września 1939 w szpitalu w Rawie Ruskiej) – major piechoty Wojska Polskiego, w czasie kampanii wrześniowej dowódca IV batalionu 73 pułku piechoty, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodzony w Warszawie, w rodzinie Jana i Stefanii Kilińskiej[3]. Szkołę powszechną i gimnazjum ukończył w Warszawie, a następnie został słuchaczem I roku Państwowej Szkoły Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda. W roku 1913 wstąpił do Drużyn Strzeleckich, a od sierpnia 1914 służył w batalionie wywiadowczym POW[4].
I wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]W dniu 22 sierpnia 1915 wraz z Batalionem Warszawskim POW wyruszył na front chcąc dołączyć do Legionów Polskich. Po tygodniowym marszu Batalion Warszawski połączył się (29 sierpnia 1915 w pobliżu Kopytowa) z I Brygadą Legionów Piłsudskiego. Tam został rozformowany, a jego członkowie wcieleni do Brygady. Jan Witkowski otrzymał przydział do 1 pp LP. Pełniąc służbę w 4 kompanii 1 pułku piechoty LP[5] walczył na frontach I wojny światowej i został internowany w Szczypiornie. Podczas transportu do Łomży uciekł z pociągu i ukrywał się w Warszawie jako Zygmunt Małecki. W Warszawie od nowa podjął działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej i kontynuował naukę[b][6].
Wojna polsko-bolszewicka
[edytuj | edytuj kod]W dniu 4 listopada 1918, w Lublinie, wstąpił do Wojska Polskiego i otrzymał przydział do 1 pułku piechoty Ziemi Lubelskiej, przemianowanego wkrótce na 23 pp. W szeregach 23 pułku piechoty (wchodzącego w skład VI Brygady Piechoty Legionów z 3 Dywizji Piechoty Legionów) wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej[6]. Zajmował między innymi stanowisko dowódcy plutonu telefonicznego w I batalionie 23 pp. Został ranny 5 września 1920 w Łosince[7]. Za odwagę wykazaną w walkach i wzorowe dowodzenie plutonem telefonicznym (w sposób zapewniający łączność w najważniejszych momentach walk)[8] sierżant Witkowski odznaczony został, dekretem Wodza Naczelnego marszałka Józefa Piłsudskiego[c] (opublikowanym w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 21 z dnia 28 maja 1921), Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[9][10].
Służba w Wojsku Polskim
[edytuj | edytuj kod]Na dzień 1 czerwca 1921 pełnił w randze podporucznika służbę w Centrum Wyszkolenia w Wołkowysku[11], a jego oddziałem macierzystym był 23 pułk piechoty[12]. Dekretem Naczelnika Państwa i Wodza Naczelnego z dnia 3 maja 1922 (dekret L. 19400/O.V.) został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 1552. lokatą w korpusie oficerów piechoty[13]. W 23 pułku piechoty z Włodzimierza Wołyńskiego pełnił służbę do 1928[14][15] zajmując: w roku 1923 – 1387. lokatę wśród poruczników piechoty[16], a rok później – 537. lokatę[17].
Rozrządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego z dnia 3 maja 1926 został awansowany do stopnia kapitana, ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 259. lokatą w korpusie oficerów piechoty[18][19]. W pierwszych miesiącach 1928 został przeniesiony macierzyście z 23 pp do kadry oficerów piechoty, z równoczesnym przydzieleniem do toruńskiej Centralnej Szkoły Strzelniczej (CSS) na stanowisko instruktora[20][21]. W tym samym roku zajmował 251. lokatę wśród kapitanów piechoty ze swego starszeństwa[22], a na rok 1930 była to już 215. lokata w starszeństwie (a jednocześnie 1360. lokata łączna wśród kapitanów korpusu piechoty)[23]. Z dniem 7 stycznia 1930 został przydzielony (bez prawa do należności za delegację) na 8–miesięczny kurs dowódców plutonów artylerii piechoty w Szkole Strzelania Artylerii[24]. Od dnia 21 grudnia 1930 pełnił już służbę na stanowisku referenta w Departamencie Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych, do którego przeniesiono go z CSS zarządzeniem kierownika MSWojsk. – gen. dyw. Daniela Konarzewskiego[25]. Zarządzeniem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 9 listopada 1931 odznaczony został, za pracę w dziele odzyskania niepodległości, Krzyżem Niepodległości[26]. W 1932 zajmował 194. lokatę wśród kapitanów piechoty w swoim starszeństwie[27] i nadal pełnił służbę w Departamencie Piechoty MSWojsk. (przydzielony był do Szefostwa Departamentu, którym kierował wówczas płk dypl. Józef Ćwiertniak)[28].
W kwietniu 1932 kpt. Witkowski został przeniesiony (zarządzeniem Ministra Spraw Wojskowych – marszałka Józefa Piłsudskiego) w korpusie oficerów piechoty, z Departamentu Piechoty MSWojsk. do Korpusu Ochrony Pogranicza, co zostało ogłoszone w Dzienniku Personalnym MSWojsk. z dnia 9 grudnia 1932[29]. Jednocześnie z dniem 6 kwietnia 1932 został oddelegowany z KOP-u (bez prawa do należności za delegację) na 6–tygodniową praktykę do warszawskiej Zbrojowni Nr 2[30]. Od 10 lipca 1932 r. zajmował stanowisko kierownika referatu kawalerii w Oddziale Wyszkolenia Dowództwa KOP[d]. W kwietniu 1933 r. został przeniesiony na stanowisko dowódcy kompanii szkolnej pułku KOP „Głębokie”[e]. Służąc w KOP-ie zajmował na dzień 1 lipca 1933 – 1021. lokatę wśród wszystkich kapitanów piechoty (była to 181. lokata w swoim starszeństwie)[31]. W roku 1934 została mu nadana Odznaka Pamiątkowa KOP „Za Służbę Graniczną”[f].
7 czerwca 1934 ogłoszono przeniesienie (w korpusie oficerów piechoty) kpt. Jana Stefana Witkowskiego z Korpusu Ochrony Pogranicza (pułk „Głębokie”) do 14 pułku piechoty z Włocławka[32]. Przeniesienie to nastąpiło na mocy rozkazu Ministerstwa Spraw Wojskowych – Biura Personalnego z dnia 14 marca 1934 roku[g]. We wrześniu 1934 pełnił funkcję dowódcy 2 kompanii ckm w II batalionie włocławskiego pułku[33]. Na dzień 5 czerwca 1935 zajmował 849. lokatę łączną wśród kapitanów piechoty (była to jednocześnie 149. lokata w swoim starszeństwie)[34]. Angażował się w rozwój sportu – został członkiem zarządu Wojskowego Klubu Sportowego „Cuiavia” we Włocławku (w skład zarządu wchodzili również inni oficerowie 14 pp: kpt. Jan Fleischmann i por. Józef Koziński)[35]. Sekcja kajakarska „Cuiavii” była członkiem Polskiego Związku Kajakowców, a kpt. Witkowski był w niej jednym z trzech mianowanych przez PZKaj. przodowników (pozostałymi byli kpt. Jan Fleischmann i por. Józef Koziński)[36]. Na dzień 21 września 1936 zajmował stanowisko dowódcy I batalionu 14 pułku piechoty[37]. Stefan Witkowski był członkiem Związku Legionistów Polskich, zajmował również stanowisko wiceprezesa Związku Przyjaciół Harcerstwa[38].
Awansowany do stopnia majora został ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1936 i 53. lokatą w korpusie oficerów piechoty[19]. Na dzień 12 października 1937 nadal dowodził I batalionem włocławskiego pułku. Następnie został przeniesiony z 14 pp do 73 pułku piechoty z Katowic, na stanowisko dowódcy batalionu (od roku 1938 dowodził IV batalionem tegoż pułku). Na dzień 23 marca 1939 zajmował 48 lokatę wśród majorów korpusu piechoty w swoim starszeństwie[39] i nadal pełnił funkcję dowódcy IV batalionu 73 pp[40].
Kampania wrześniowa
[edytuj | edytuj kod]W kampanii wrześniowej walczył jako dowódca IV batalionu 73 pułku piechoty wchodzącego w skład Grupy Fortecznej Obszaru Warownego „Śląsk”[41][42] (był to specjalny IV batalion karabinów maszynowych, który w planach operacyjnych sztabu „Obszaru Warownego Śląsk” oznaczony był jako „batalion km. spec. II”). Ze swoim oddziałem toczył boje z Niemcami na wojennym szlaku Grupy Fortecznej. Dowodzony przez niego batalion stanowił w dniu 18 września straż przednią północnej kolumny wojsk Grupy Fortecznej płk. Wacława Klaczyńskiego przebijającej się na Bełżec[43]. O świcie 19 września IV batalion podchodzący już pod Bełżec został zaskoczony ogniem z zamaskowanego czołgu[h] i stracił 45 poległych[45], a major Jan Witkowski został ciężko ranny w brzuch[i]. Na drugi dzień został przewieziony w stanie beznadziejnym do szpitala polowego w Rawie Ruskiej (tracił już wówczas przytomność i majaczył). Zmarł w dniu 21 września 1939 o godzinie 10:00, w otoczeniu swych żołnierzy[48].
Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Rawie Ruskiej.
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Major Jan Witkowski był żonaty, a z jego małżeństwa urodziło się dwoje dzieci: syn Zbigniew (ur. 29 listopada 1924) i córka Danuta (ur. 17 kwietnia 1927)[7].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]podporucznik
porucznik (zweryfikowany w tym stopniu został ze starszeństwem z dniem 1.6.1919)[13]
kapitan (1.7.1925)[18][19]
major (1.1.1936)[19]
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1921)[10]
- Krzyż Niepodległości (9 listopada 1931)[49][39][50]
- Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[51][27]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[52]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[52]
- Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)[53]
- Odznaka za Rany i Kontuzje[52]
- Odznaka „Za wierną służbę”[52]
- Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej[52]
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych
- Odznaka pamiątkowa Korpusu Ochrony Pogranicza „Za Służbę Graniczną” (1934)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Do 1934 w ewidencji Wojska Polskiego figurował jako „Stefan II Witkowski”, w celu odróżnienia od innego oficera noszącego to samo imię i nazwisko, a mianowicie gen. bryg. Stefana I Witkowskiego[1]. W styczniu 1934 minister spraw wojskowych sprostował imię kpt. Stefana II Witkowskiego ze „Stefan II” na „Jan Stefan”[2].
- ↑ Jan Witkowski był również słuchaczem filozofii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie.
- ↑ Dekret z dnia 17 maja 1921 roku, sygnatura: L.2979.
- ↑ Rozkaz Wewnętrzny Nr 57 Dowództwa K.O.P. z dnia 28 października 1932 roku (zbiory Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie).
- ↑ Rozkaz Nr 19 Dowództwa K.O.P. z dnia 27 kwietnia 1933 roku (zbiory Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie).
- ↑ Odznaka została nadana na mocy Rozkazu Tajnego Nr 13 Dowództwa K.O.P. z dnia 15 marca 1934 roku (zbiory Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie).
- ↑ Był to rozkaz Nr 3110-105/Piech.151/34.
- ↑ Według Mariana Porwita właśnie ta walka batalionu mjr. Witkowskiego była jedyną stoczoną w tym okresie przez oddziały Grupy Fortecznej, na właściwym kierunku operacyjnym tejże Grupy[44].
- ↑ Według części źródeł mjr Jan Stefan Witkowski poległ podczas tego starcia, a jako miejsce jego śmierci wskazano Rawę Ruską koło Lwowa[46][47].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 120, 191, 435.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 34.
- ↑ WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 1.
- ↑ WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 2, 4.
- ↑ Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku ↓.
- ↑ a b WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 4.
- ↑ a b WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 2.
- ↑ WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 6, 10.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 V 1921, s. 992.
- ↑ a b Witkowski 1928 ↓, s. 22.
- ↑ Spis oficerów służących czynnie w dniu 01.06.1921 ↓, s. 93.
- ↑ Spis oficerów służących czynnie w dniu 01.06.1921 ↓, s. 947.
- ↑ a b Lista starszeństwa oficerów zawodowych 1922 ↓, s. 98.
- ↑ Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 191.
- ↑ Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 180.
- ↑ Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 435.
- ↑ Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 377.
- ↑ a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 18 z 3 V 1926, s. 129.
- ↑ a b c d Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 342.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 IV 1928, s. 142.
- ↑ Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 139.
- ↑ Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 219.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1930 ↓, s. 106.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 III 1930, s. 122.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 I 1931, s. 10.
- ↑ Monitor Polski ↓, Nr 260 z 10 XI 1931, poz. 352, s. 19.
- ↑ a b Rocznik oficerski 1932 ↓, s. 60.
- ↑ Rocznik oficerski 1932 ↓, s. 435.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 XII 1932, s. 438.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 XII 1932, s. 449.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1933 ↓, s. 59.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 VI 1934, s. 181.
- ↑ Ciesielski 2008 ↓, s. 289, 292.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1935 ↓, s. 57, 183–184, 194.
- ↑ Ciesielski 2008 ↓, s. 129.
- ↑ Jednodniówka 14 Pułku Piechoty 1934 ↓, s. 38.
- ↑ Ciesielski 2008 ↓, s. 294.
- ↑ WBH, sygn. I.482.69-6210 VM, s. 3.
- ↑ a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 26.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 635.
- ↑ Kryska-Karski i Barański 1972 ↓, s. 43.
- ↑ Głowacki 1976 ↓, s. 322.
- ↑ Porwit 1983 ↓, s. 145.
- ↑ Porwit 1983 ↓, s. 177.
- ↑ Porwit 1983 ↓, s. 162.
- ↑ Kryska-Karski 1996 ↓, s. 475.
- ↑ Głowacki 1976 ↓, s. 160.
- ↑ Opis działań IV bat. 73 pp Brygady Fortecznej we wrześniu 1939. IV – zakończenie ↓, s. 7.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 352 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 5 z 19 III 1932, s. 198.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”.
- ↑ a b c d e Na podstawie fotografii [1].
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 VIII 1929, s. 242.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z lat 1920–1937. [dostęp 2020-05-12].
- Rocznik oficerski 1923. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1923. [dostęp 2018-03-10].
- Rocznik oficerski 1924. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1924. [dostęp 2018-03-10].
- Rocznik oficerski 1928. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1928. [dostęp 2018-03-10].
- Rocznik oficerski 1932. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1932. [dostęp 2018-03-10].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 01.06.1921: dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z dnia 24 września 1921 r.. Zbiory Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie – spis zamieszczony na stronie Małopolskiego Towarzystwa Genealogicznego, 1921. [dostęp 2018-03-10].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych 1922: załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 1922 r.. Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1922. [dostęp 2018-03-10].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty opublikowana w „Przeglądzie Piechoty”. Zeszyt 9, wrzesień 1930 r.. Przegląd Piechoty: miesięcznik wydawany przez Departament Piechoty, Sekcję Piechoty Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930. [dostęp 2018-03-10].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty: dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty”. 1 lipca 1933 r.. Przegląd Piechoty: miesięcznik wydawany przez Departament Piechoty, Sekcję Piechoty Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1933. [dostęp 2018-03-10].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty: dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty”. 5 czerwca 1935 r.. Przegląd Piechoty: miesięcznik wydawany przez Departament Piechoty, Sekcję Piechoty Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1935. [dostęp 2018-03-10].
- Stefan Witkowski: Zarys historii wojennej 23-go Pułku Piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Jednodniówka 14 Pułku Piechoty w 16 rocznicę powstania: 1918 – 27 października 1934.. Włocławek, 1934. [dostęp 2018-03-10].
- Tadeusz Kryska-Karski, Henryk Barański: Piechota 1939–1945. Zeszyt 8. Londyn: Polish Institute, 1972.
- Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Lublin: Wyd. Lubelskie, 1976. ISBN 83-222-0377-2.
- Marian Porwit: Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. Tom 3. Warszawa: Wyd. Czytelnik, 1983. ISBN 83-07-00645-7.
- Tadeusz Kryska-Karski: Straty korpusu oficerskiego 1939–1945. Londyn: Polska Fundacja Kulturalna, 1996. ISBN 0-85065-252-9.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w wojsku polskim 1935–1939. Warszawa: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939: stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Zdzisław Ciesielski: Dzieje 14 Pułku Piechoty w latach 1918–1939. Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008. ISBN 978-83-7441-937-6.
- Jan Oleksy. Opis działań IV bat. 73 pp Brygady Fortecznej we wrześniu 1939. IV – zakończenie. [dostęp 2018-03-10].
- Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Witkowski Stefan. [dostęp 2019-04-19].